Chuyện những nông dân làm “Visa” cho rừng

TQĐT - Ngày 20-9 vừa qua, gần 1.500 ha rừng của 668 hộ nông dân xã Tiến Bộ (Yên Sơn) đã được Tổ chức phát triển rừng bền vững Quốc tế (FSC) cấp chứng chỉ. không trông chờ vào sự hỗ trợ của ngành chuyên môn, chính quyền địa phương, những hộ nông dân này đã thành lập nhóm tự chủ đứng lên làm hồ sơ, thuê chuyên gia FSC đánh giá và đề nghị được cấp chứng chỉ rừng theo tiêu chuẩn quốc tế. Đây là điều chưa có trong tiền lệ.

Hành trình đến tấm “Visa” FSC

Theo anh Nịnh Văn Lìn, trưởng nhóm chứng chỉ rừng FSC xã Tiến Bộ và thành viên nhóm Trần Văn Nhung, chúng tôi đến khu rừng thuộc thôn Gia vừa được cấp chứng chỉ tiêu chuẩn FSC mới thấy hết được những quy chuẩn ngặt nghèo vậy mà những người nông dân nơi này thực hiện khá tốt.

Trưởng nhóm Lìn bảo, không chỉ ở thôn Gia mà cả rừng ở 12 thôn khác trong xã Tiến Bộ rất an toàn, quá trình trồng rừng bà con đã không còn sử dụng hóa chất; rừng được bảo vệ nghiêm ngặt, không có tình trạng săn bắt động vật hoang dã ở rừng FSC. Ngay cả khi khai thác rừng xong, quá trình xử lý thực bì cũng được thực hiện theo đúng tiêu chuẩn không dùng máy cày, san ủi làm nghèo dinh dưỡng của đất. Cỏ dại được phát và dọn sạch, tuyệt đối không đốt để bảo vệ thiên địch có lợi… Đây chỉ là số ít trong 10 nguyên tắc và 56 chỉ tiêu của FSC đánh giá về rừng sản xuất. Theo trưởng nhóm Lìn, để dân mình thực hiện được những nguyên tắc, chỉ tiêu đó không phải ngày một ngày hai mà phải mất cả năm trời. 


Anh Nịnh Văn Lìn (bên phải), trưởng nhóm trồng rừng FSC xã Tiến Bộ (Yên Sơn)
 kiểm tra lô rừng vừa được cấp chứng chỉ.

Thành viên Trần Văn Nhung không thể nhớ hết bao nhiêu lần theo chuyên gia lên từng vạt rừng để kiểm tra, đánh giá. Ông Nhung bảo, ở cánh rừng nào chuyên gia cũng chỉ ra lỗi vì dân mình từ trước đến giờ làm rừng không theo quy chuẩn, làm theo kinh nghiệm là chủ yếu nên không mắc lỗi này thì mắc lỗi khác. Từ vứt rác, không bảo vệ, vẫn còn tình trạng săn bắt động vật hoang dã trong rừng… Theo tiêu chuẩn FSC, chuỗi trồng rừng sản xuất phải được thực hiện đúng theo từng bước, không được đốt thực bì trước khi trồng rừng; không được sử dụng hóa chất trong quá trình chăm sóc; không được khai thác quá nửa diện tích rừng trên tổng diện tích/năm. Nếu khai thác rừng quá nhiều sẽ làm mất độ che phủ, tác động xấu từ thiên nhiên sẽ xảy ra, điển hình là hạn hán, mưa lũ bào mòn đất màu… Đặc biệt, không mở đường vận xuất vô tội vạ và phải hoàn trả lại hiện trạng đất ban đầu trước khi đóng cửa rừng. 

Ông Nhung bảo, nhận ra sai lầm nên dù khó mấy bà con mình cũng đồng lòng cùng nhau sửa chữa nếu muốn được cấp tấm “Visa” FSC. Hơn 1 năm dưới sự giám sát của các chuyên gia, người dân xã Tiến Bộ đã thay đổi hẳn tư duy, cung cách làm, thay vì phát rừng sẽ đốt sạch thực bì thì giờ đây không đốt nữa mà để lại dưới những gốc cây tạo phân hữu cơ và hơn nữa là bảo vệ thảm thực vật để chống xói mòn. Và hàng nghìn ha rừng sản xuất của xã đã được bảo vệ chặt chẽ không còn hiện tượng săn bắt động vật hoang dã và thả rông gia súc trong rừng… Thành quả gần 1.500 ha rừng sản xuất của 668 hộ ở 13 thôn trong đã được cấp chứng chỉ.

Theo trưởng nhóm rừng FSC Nịnh Văn Lìn, không chỉ mất công, chi phí làm hồ sơ, thuê chuyên gia đánh giá và tấm “Visa” FSC còn lên đến con số tiền tỷ. Nhưng đổi lại là rừng của bà con đã có nguồn gốc rõ ràng và con đường đi của gỗ rừng trồng không còn gập ghềnh do không có giấy tờ nữa. Được biết gần 2 tỷ đồng làm chứng chỉ rừng FSC đều được trưởng nhóm Lìn bỏ ra. Trước mắt do chưa có xưởng chế biến nên lượng gỗ của người dân khai thác được bán thô cho Công ty cổ phần Woodsland. Sau khi xưởng chế biến gỗ của trưởng nhóm Nịnh Văn Lìn được thành lập, toàn bộ sản lượng gỗ khai thác của người dân được gia công trước khi xuất bán cho Công ty cổ phần  Woodsland. Qua đó sẽ làm tăng giá trị sản phẩm và lợi nhuận sẽ được phân chia bảo đảm cho cả trưởng nhóm và các thành viên.


Chuyên gia của Tổ chức phát triển rừng bền vững Quốc tế FSC và 2 thành viên nhóm trồng rừng
FSC xã Tiến Bộ kiểm tra, đánh giá rừng chuẩn bị khai thác.

Con đường xuất ngoại…

Cầm trên tay chứng chỉ rừng FSC, trưởng nhóm Nịnh Văn Lìn khẳng định, đây là tấm “Visa” để gỗ rừng trồng của anh và nhóm hộ trồng rừng xã Tiến Bộ thẳng tiến vào thị trường thế giới. Sở dĩ anh Lìn quả quyết hoàn toàn có cơ sở, bởi 3 năm về đây hơn chục hộ trồng rừng theo tiêu chuẩn FSC trên địa bàn xã Tiến Bộ vẫn giữ được điều này. Tiếp tục nâng cao giá trị gỗ rừng trồng, nhóm sản xuất gỗ FSC đang tính đến việc mở xưởng chế biến gỗ theo tiêu chuẩn COC (tiêu chuẩn chế biến gỗ thô của thế giới) trước khi xuất vào Công ty cổ phần Woodsland Việt Nam. 

Ông Hà Đăng Chỉnh, Phó tổng Giám đốc Công ty cổ phần Woodsland Việt Nam, đơn vị có 3 nhà máy chế biến gỗ xuất khẩu đóng trên địa bàn huyện Yên Sơn cho rằng, với hơn 3.000 ha rừng vừa được cấp chứng chỉ rừng FSC đã góp phần mở rộng nguồn cung gỗ “sạch” cho doanh nghiệp để phục vụ công nghiệp chế biến gỗ và sản phẩm từ gỗ xuất khẩu. Ông Chỉnh nói thêm, hiện nay, toàn bộ sản phẩm gỗ được chế biến từ gỗ rừng trồng theo tiêu chuẩn FSC trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang nói chung và xã Tiến Bộ nói riêng đang được công ty xuất khẩu vào thị trường Mỹ, Nhật, Nga và một số nước Tây Âu.

Theo ông Chỉnh, với trên 18.000 ha rừng được cấp chứng chỉ FSC và sản lượng gỗ khai thác hàng năm cũng đạt trên dưới 30.000 m3/năm cũng mới chỉ đáp ứng được 50% tổng công suất chế biến của các nhà máy đang đóng trên địa bàn. Như vậy, nhu cầu gỗ có nguồn gốc phục vụ công nghiệp chế biến vẫn còn lớn, công ty vẫn rất cần những cái bắt tay, sự tiên phong của nhiều bà con nông dân như anh Nịnh Văn Lìn, ông Trần Văn Nhung…

Ông Triệu Đăng Khoa, Phó chi Cục trưởng Chi cục Kiểm lâm khẳng định, không những đạt được mục tiêu xuất ngoại, người làm rừng FSC còn thực hiện được 3 mục tiêu lớn là nâng cao giá trị kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Tính toán sơ bộ, trồng rừng FSC hộ nông dân thu lãi từ 15 - 20 triệu đồng/ha/năm, một con số khá cao so với trồng các loại cây khác. Với gần 1.500 ha rừng của 668 hộ dân thuộc xã Tiến Bộ vừa được cấp chứng chỉ FSC cho thấy nhận thức của người làm rừng được nâng lên rất nhiều. Như vậy, sau 3 năm Sở nông nghiệp và phát triển nông thôn, doanh nghiệp (trực tiếp là Công ty cổ phần Woodsland Việt Nam) thực hiện hỗ trợ thì nay bà con đã tự chủ đứng lên để làm rừng theo đúng tiêu chuẩn này. Đây là một bước tiến dài trong sản xuất lâm nghiệp, xóa bỏ tình trạng trồng rừng theo kiểu nhận đất, nông dân đã chuyển sang phát triển rừng bền vững, tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế cao, cung cấp nguyên liệu tốt nhất cho ngành công nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu.

Người làm rừng FSC đã được hưởng những lợi ích lớn, gỗ rừng trồng của người dân đã chinh phục được thị trường khó tính nhất, kể cả thị trường quốc tế. Tuy nhiên, bà con vẫn lo về nguồn cây giống chất lượng tốt để phát triển rừng gỗ lớn vẫn còn rất thiếu…

Ghi chép: Đoàn Thư

Tin cùng chuyên mục