Khởi nghĩa Thanh La - Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền sớm nhất toàn quốc

TQĐT - Từ giữa năm 1944, thời cơ cách mạng đang đến gần. Ngày 7-5-1944, Tổng bộ Việt Minh ra Chỉ thị “Sửa soạn khởi nghĩa”, nhấn mạnh thời cơ hết sức thuận lợi cho nhân dân Đông Dương giành chính quyền. Tiếp đó, ngày 10-8-1944, Tổng bộ Việt Minh ra Lời kêu gọi “Sắm sửa vũ khí! đuổi thù chung”.

Ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương. Cùng thời điểm đó, Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương Đảng mở rộng họp tại Từ Sơn (Bắc Ninh) từ ngày 9 đến 12 tháng 3 năm 1945 đã ra Chỉ thị lịch sử: “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”. Ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính Pháp nhằm độc chiếm Đông Dương.

Ở vào thời điểm đó, tuy chưa nhận được chỉ thị mới của Trung ương, song căn cứ vào tình hình cụ thể của địa phương, chủ trương chung của Đảng, Ban lãnh đạo Phân khu Nguyễn Huệ đã quyết định hành động.

Dưới sự chủ tọa của đồng chí Bí thư Song Hào, Phân khu ủy Phân khu Nguyễn Huệ đã họp và nhận định: thời cơ đã đến, cần nhanh chóng, mạnh dạn hành động “bắt mạch” xem phản ứng của địch, nếu thuận lợi sẽ mở rộng hoạt động tiến lên giành chính quyền. Xã Thanh La (nay là xã Minh Thanh, huyện Sơn Dương) nơi có cơ sở cách mạng vững chắc được chọn làm nơi khởi nghĩa. Tư tưởng chủ đạo của cuộc ra quân là phải chắc thắng để gây thanh thế cho ta.

Đêm 10-3-1945, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của đồng chí Tạ Xuân Thu, lực lượng vũ trang cách mạng đã mau lẹ tước vũ khí, bắt bọn tổng lý, hương dõng phải quy phục, giao nộp súng ống, bằng sắc, triện đồng cho nhân dân. Xã Thanh La được hoàn toàn giải phóng ngay trong đêm 10-3-1945, chính quyền nhân dân xã được thành lập.

Thắng lợi nhanh chóng của cuộc khởi nghĩa Thanh La cho thấy địch đã rất suy yếu, khởi nghĩa giành chính quyền có thể nổ ra, thành công ở từng xã, huyện rồi phát triển trên phạm vi lớn. Phân khu ủy Phân khu Nguyễn Huệ quyết định mở rộng hoạt động.

Sáng 11-3-1945, sau cuộc mít tinh tuyên thệ tại sân đình Thanh La, quân khởi nghĩa với nòng cốt là lực lượng Cứu quốc quân III và tự vệ địa phương cùng đông đảo nhân dân tiến về giải phóng Đăng Châu - huyện lỵ Sơn Dương. Quân khởi nghĩa tới đâu, các chức sắc trong chính quyền địch đều ra trình diện, giao nộp vũ khí và các loại giấy tờ, bằng sắc. Ta tuyên bố thành lập chính quyền cách mạng ở những nơi đã được giải phóng và cử cán bộ ở lại phụ trách công tác quân sự, làm cố vấn cho chính quyền mới.

Đêm 12, rạng sáng ngày 13-3-1945, ta bao vây, đánh chiếm đồn Đăng Châu (huyện lỵ Sơn Dương) và ngày 14-3 giành thắng lợi hoàn toàn. Ngày 16-3-1945 phân khu Nguyễn Huệ tổ chức cuộc mít tinh lớn tại Thanh La, tuyên bố thành lập châu Tự Do và Ủy ban cách mạng lâm thời châu. 

Khởi nghĩa Thanh La ngày 10-3-1945 là cuộc khởi nghĩa giành chính quyền đầu tiên của tỉnh Tuyên Quang. Chính quyền cách mạng xã Thanh La, châu Tự Do là một trong những chính quyền cách mạng cấp xã, cấp huyện đầu tiên được thành lập trong toàn quốc. Thắng lợi của khởi nghĩa Thanh La gây tiếng vang và tạo thanh thế, góp phần đẩy nhanh cao trào tiến tới tổng khởi nghĩa tháng tám 1945.

Thắng lợi của khởi nghĩa Thanh La chứng minh chủ trương đúng đắn của Trung ương Đảng và sự chủ động, nhạy bén, sáng tạo của Phân Khu ủy phân khu Nguyễn Huệ kết hợp với sức nổi dậy của quần chúng; sức tiến công quân sự của lực lượng vũ trang cách mạng và công tác địch vận; đánh dấu bước phát triển mới của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc ở địa phương cũng như cả nước.
Khởi nghĩa Thanh La là tiếng súng đầu tiên trong cao trào tiền khởi nghĩa năm 1945 chẳng những của tỉnh Tuyên Quang mà của cả nước. Thắng lợi của cuộc Khởi nghĩa chứng tỏ thời kỳ khởi nghĩa từng phần, chiến tranh du kích từng vùng đang trên đà phát triển mạnh, mở đường cho cuộc Tổng khởi nghĩa. Nó báo hiệu cuộc biến đổi to lớn của nhân dân Tuyên Quang nói riêng và nhân dân Việt Nam nói chung. 

Khởi nghĩa Thanh La thắng lợi, chính quyền cách mạng của nhân dân xã Thanh La, châu Tự Do ra đời, tại đây, những chính sách lớn của Việt Minh được thi hành, cuộc sống mới được xây dựng, châu Tự Do trở thành hình ảnh thu nhỏ của nước Việt Nam mới, là mục tiêu, động lực, là nguồn cổ vũ nhân dân cả nước vùng lên đập tan xiềng xích nô lệ, giành chính quyền.  

Thắng lợi của khởi nghĩa Thanh La và việc thành lập chính quyền cách mạng xã Thanh La, châu Tự Do là điều kiện tiên quyết để tháng 5-1945 lãnh tụ Hồ Chí Minh từ Pác Bó (Cao Bằng) về Tân Trào (Sơn Dương, Tuyên Quang). Tuyên Quang vinh dự trở thành Thủ đô Khu giải phóng, nơi diễn ra những sự kiện lịch sử trọng đại gắn liền với vận mệnh của dân tộc: Hội nghị toàn quốc của Đảng quyết định khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn quốc; Quốc dân Đại hội Tân Trào bầu ra Ủy ban giải phóng dân tộc, tức Chính phủ lâm thời do đồng chí Hồ Chí Minh làm Chủ tịch; đồng chí Võ Nguyên Giáp đọc Bản quân lệnh số 1, xuất quân Nam tiến, giải phóng Thái Nguyên và tiến về thủ đô Hà Nội... Từ Tuyên Quang, Bác Hồ và Trung ương Đảng đã trực tiếp lãnh đạo cao trào Tổng khởi nghĩa Tháng Tám 1945 giành thắng lợi vẻ vang, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, đưa dân tộc ta bước vào một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.  

Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, Tuyên Quang trở thành Thủ đô kháng chiến, nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng, Chính Phủ, Quốc hội, Mặt trận, các Ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương... Tuyên Quang là nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch sử trọng đại, nơi ra đời những chủ trương, đường lối, quyết sách đưa cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc ta đến thắng lợi cuối cùng. 

70 năm đã trôi qua, vị thế của đất nước ta đã lớn mạnh hơn nhiều, song ý nghĩa lịch sử của Khởi nghĩa Thanh La ngày 10-3-1945 vẫn còn nguyên giá trị, ngày càng được khẳng định rõ nét và là động lực của Đảng bộ và nhân dân các dân tộc Tuyên Quang trong công cuộc bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội.    

Vũ Bé (sưu tầm và biên tập)

Tin cùng chuyên mục