Những cây chè cổ thụ ở Trung Phìn

TQĐT - Ở thôn Trung Phìn, xã Sinh Long (Nà Hang) có gần 100 cây chè shan cổ thụ. Đây là giống chè quý, được trồng từ những năm đầu thế kỷ XX.

Trung Phìn nằm trên đỉnh núi có độ cao hơn 1.000m so với mặt nước biển. Từ trung tâm xã Sinh Long đến Trung Phìn gần 15 km,  phần lớn quãng đường là dốc đứng. Vào những ngày trời mưa, muốn đến Trung Phìn phải đi bộ gần 7 km. Ở Trung Phìn quanh năm mây phủ, khí hậu ở đây lạnh, gần với khí hậu ôn đới. Vì thế, cây chè shan rất phát triển ở vùng này.
 


Những cây chè shan được trồng ở Trung Phìn, xã Sinh Long (Nà Hang).

Những người cao tuổi trong vùng kể lại rằng, từ những năm trước cách mạng, người Pháp và đã bắt dân phu lên núi, phát rừng để trồng chè shan. Người Pháp cũng bắt dân làm lán, dựng nhà để xao chè tại chỗ. Khi thu hoạch, dân phu trong vùng phải xao chè rồi dùng ngựa thồ chè đến đồn Pháp ở xã Hồng Thái. Hiện tại, ở Trung Phìn vẫn còn di tích của nền nhà đặt lò xao chè ngày xưa. Sau khi cách mạng giành được chính quyền về tay nhân dân, người Pháp rút, để lại vùng chè đặc sản. Người dân tiếp tục ở lại Trung Phìn sinh cơ, lập nghiệp và chăm sóc cây chè. Vào khoảng những năm 80 của thế kỷ trước, một trận hỏa hoạn đã thiêu rụi gần hết cây chè ở Trung Phìn. Vì thế, Trung Phìn hiện giờ chỉ có khoảng gần trăm gốc chè cổ thụ. Nhiều gốc vẫn còn nguyên vết tích của trận hỏa hoạn năm nào.

Chè shan ở Trung Phìn rất gần với chè shan tuyết ở Hà Giang. Cây ưa lạnh, sống trên núi cao. Búp chè sau khi chế biến có bông trắng như tuyết. Điểm đặc biệt của loại chè này là ngoài hương vị thơm ngon đặc trưng, chè shan ở Trung Phìn không gây cảm giác cồn cào khi đói bụng. Người sành chè cho rằng, cách thưởng thức chè shan ngon nhất chính là hãm chè bằng nước được lấy từ mỏ nước giữa bản. Trước đây, người dân ở Trung Phìn chủ yếu là người Dao sinh sống. Quá xa khu dân cư, điều kiện sinh hoạt gặp nhiều khó khăn, nhiều hộ đã “hạ sơn” theo chủ trương của Đảng. Đến khoảng những năm 90 của thế kỷ trước, một số hộ người Mông ở Cao Bằng chọn Trung Phìn làm nơi lập nghiệp. Đến nay, Trung Phìn có 23 hộ dân sinh sống, trong đó có 21 hộ là người dân tộc Mông, 2 hộ người Dao. Người dân ở Trung Phìn không uống chè mạn, cũng không hãm chè xanh như người dưới xuôi. Có khách, họ mới dùng lá chè shan để nấu nước uống. Dân bản cũng không ai biết kỹ thuật chế biến chè. Họ chỉ bán chè tươi cho các cơ sở thu mua trong xã. Cây chè shan cổ thụ cũng không được giao riêng cho hộ gia đình nào mà là tài sản của cả thôn. Nhà nào cũng phải giữ gìn, chăm sóc. 

Xã Sinh Long đã có chủ trương phát triển cây chè shan trở thành cây hàng hóa, nâng cao thu nhập, tạo công ăn việc làm cho người dân trong xã. Không chỉ ở Trung Phìn mà người dân ở các thôn khác trong xã có điều kiện sẽ được hỗ trợ để phát triển loại cây này. Vấn đề trăn trở nhất của xã là con đường đến Trung Phìn. Nếu như được đầu tư mở rộng, sản phẩm cây chè shan cổ thụ ở Trung Phìn sẽ tiếp cận nhiều hơn với thị trường. Trung Phìn cũng không còn là một vùng đất cách trở để người dân khai thác tiềm năng, lợi thế của vùng, vươn lên phát triển kinh tế.         

Bài, ảnh: Gia Linh

Tin cùng chuyên mục