Cuộc "đại cách mạng" về lâm nghiệp

TQĐT - Cho năng suất rừng trồng vượt trội và ít rủi ro, giống keo lai bằng phương pháp nuôi cấy mô (keo lai mô) được đánh giá sẽ tạo ra cuộc “đại cách mạng” của ngành lâm nghiệp. Với một địa phương mà sản xuất lâm nghiệp được lựa chọn là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, giấc mơ về cuộc “đại cách mạng” này đang được kéo gần lại, khi tỉnh ta đã từng bước làm chủ công nghệ nuôi cấy mô, đáp ứng nhu cầu trồng rừng của các tổ chức, cá nhân trong tỉnh.

Kỹ thuật viên Trung tâm Thực nghiệm thực hành và Chuyển giao khoa học công nghệ,
​Trường Đại học Tân Trào kiểm tra cây keo nuôi cấy mô.

Ưu thế vượt trội

Keo lai nuôi cấy mô thực chất là lựa chọn tế bào gốc từ cây đầu dòng, lấy giống nuôi cấy mô trong các phòng thí nghiệm, từ 1 bình gốc có thể nhân ra hàng ngàn bình giống có chất lượng như bình gốc đầu tiên. Keo lai mô bắt đầu được các công ty lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh đưa vào trồng từ năm 2013. Từ năm 2013 đến năm 2016, toàn tỉnh đã trồng 362,6 ha rừng bằng giống keo lai nuôi cấy mô. Trong đó, Trung tâm Nghiên cứu và thực nghiệm cây nguyên liệu giấy Hàm Yên 39,6 ha, Công ty Lâm nghiệp Hàm Yên 145,5 ha, Công ty Lâm nghiệp Tân Thành 50,3 ha, Công ty Lâm nghiệp Tân Phong 47,5 ha, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Chiêm Hóa 15 ha, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Tuyên Bình 49 ha, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Sơn Dương 15,7 ha. 

Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Tuyên Bình là đơn vị đã đưa vào trồng 49 ha rừng bằng giống keo lai mô. Anh Nguyễn Hồng Thái, Giám đốc Công ty cho biết, qua đi thực tế tại một số địa phương như Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, nhận thấy năng suất rừng trồng bằng keo lai mô có ưu thế vượt trội so với rừng trồng bằng keo lai giâm hom, keo hạt nên công ty chủ động kế hoạch thay thế dần bằng giống này. Năm nay công ty đăng ký trồng trên 50 ha giống keo lai mô. Mới đây, công ty đã liên kết với Trung tâm Khuyến nông tỉnh triển khai Dự án Xây dựng và phát triển mô hình áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật trồng rừng gỗ lớn mọc nhanh sử dụng giống keo lai nuôi cấy mô với diện tích 42 ha. Trong đó, Nhà nước hỗ trợ 100% kinh phí mua cây giống, 50% kinh phí mua phân bón cho 20 hộ gia đình tham gia. 

Qua rà soát mới đây của Chi cục Kiểm lâm tỉnh, các chỉ tiêu về tỷ lệ sống, sinh trưởng và chất lượng rừng trồng trên diện tích rừng trồng bằng keo lai mô ưu việt hơn hẳn so với rừng trồng bằng keo lai hom và keo hạt. Đặc biệt, những diện tích rừng trồng bằng keo lai mô chất lượng rừng trồng đồng đều và tốt hơn, ít gãy đổ hơn, tỷ lệ sâu bệnh hại thấp hơn. Hiện nay, đa số người lao động trồng rừng của các công ty lâm nghiệp có nguyện vọng được trồng rừng nhận khoán bằng giống keo lai mô, bởi rừng năm thứ nhất và năm thứ hai rất đồng đều, ít bị bệnh.

Tuy nhiên, theo anh Nguyễn Hồng Thái, một trong những khó khăn hiện nay trong việc đưa giống keo lai mô vào trồng trên diện tích lớn là thiếu cây giống. Trong 2 năm 2015 và 2016, công ty phải đặt mua cây giống tại Viện Nghiên cứu cây nguyên liệu giấy tại Phù Ninh (Phú Thọ) nhưng cũng chỉ đặt mua được vài vạn cây/năm, số cây này ưu tiên cho công nhân trong công ty trồng. Năm 2017, đơn vị đặt mua hơn 4 vạn cây mạ (cây đã ra rễ) về chăm sóc và đưa ra vườn luyện, vừa để tiết kiệm chi phí mua cây, vừa để công nhân có thêm kinh nghiệm chăm sóc cây giống. 

Việc thiếu cây giống đã ảnh hưởng không nhỏ đến kế hoạch thay thế giống cây trồng của Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Tuyên Bình nói riêng và các công ty lâm nghiệp trên địa bàn nói chung. 


Kỹ thuật viên Trung tâm Thực nghiệm thực hành và Chuyển giao khoa học công nghệ,
Trường Đại học Tân Trào kiểm tra cây keo nuôi cấy mô. 

Khởi đầu cho nông nghiệp công nghệ cao

Tuyên Quang có trên 446 nghìn ha đất lâm nghiệp, trung bình mỗi năm tỉnh trồng mới 13.000 ha rừng, khai thác trên 300.000 m3 gỗ rừng trồng các loại phục vụ nhu cầu của các nhà máy và cơ sở chế biến. Tuy nhiên, theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh, rừng trồng sản xuất trên địa bàn tỉnh chủ yếu được đầu tư bằng nguồn vốn của các hộ gia đình, cá nhân, năng suất rừng trồng chỉ đạt trung bình 70 m3/ha. Nguyên nhân, theo anh Triệu Đăng Khoa, Chi cục phó Chi cục Kiểm lâm tỉnh là do nguồn cây giống chất lượng chưa cao, chủ yếu là giống keo nhân bằng hạt hoặc keo lai giâm hom. Trong khi đó, các công ty lâm nghiệp rất quan tâm đến lĩnh vực này cũng mới chỉ sản xuất được ở bước thứ 2 - mua cây mạ về luyện ngoài môi trường. 

Theo thống kê của Chi cục Kiểm lâm tỉnh, mỗi năm nhu cầu sử dụng giống cây keo lai mô của riêng các công ty lâm nghiệp xấp xỉ 15 triệu cây. Năm 2017, các công ty lâm nghiệp đăng ký trồng 186 ha, tương đương trên 200 nghìn cây. Mục tiêu của tỉnh đến năm 2020 là có trên 80% diện tích rừng được trồng bằng giống vô tính, giống hạt chất lượng cao, chuyển đổi từ kinh doanh gỗ nhỏ sang kinh doanh gỗ lớn trên 11.000 ha, đưa năng suất rừng đạt 120 m3/ha... 

Quyết định 208/QĐ-UBND, ngày 14-7-2015 về việc phê duyệt đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững giai đoạn 2015 - 2020, một trong những mục tiêu tái cơ cấu lại ngành lâm nghiệp là đưa vào trồng các giống keo lai mô thay thế keo lai giâm hom, keo hạt. Đón đầu nhu cầu của người trồng rừng, Trường Đại học Tân Trào đã xây dựng Dự án sản xuất giống keo lai bằng phương pháp nuôi cấy mô. Dự án bắt đầu khởi động từ cuối tháng 6-2016. Ngay khi được UBND tỉnh phê duyệt dự án, Trung tâm Thực nghiệm thực hành và Chuyển giao khoa học công nghệ của Trường Đại học Tân Trào đã xây dựng phòng nuôi cấy mô diện tích 433 m2; đồng thời tiếp nhận công nghệ sản xuất giống keo lai bằng phương pháp nuôi cấy mô từ Viện Khoa học và Lâm nghiệp Việt Nam. Qua hơn 9 tháng thực hiện, trung tâm đã đào tạo được 15 cán bộ, kỹ thuật viên trong phòng nuôi và ngoài vườn ươm, nhân ra được 2.800 bình giống từ 60 bình gốc nhận chuyển giao; số lượng cây ra ngoài vườn ươm đạt 12,5 vạn cây. Chị Vũ Thị Mây, nhân viên kỹ thuật của trung tâm cho biết, mất khoảng 6 tháng cây mới cho ra rễ trong ống nghiệm, sau đó đem ra cho vào bầu đất và chuyển ra vườn luyện cho thích nghi với môi trường bên ngoài. 


Công nhân Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Yên Sơn chăm sóc rừng keo theo mô hình cây gỗ lớn
kết hợp với kinh doanh gỗ nguyên liệu giấy.

Ngay cả khi cây đã được đưa ra vườn ươm, quá trình chăm sóc cũng đòi hỏi cẩn thận hơn, chăm chút hơn. Anh Hoàng Văn Tiến, cán bộ phụ trách vườn ươm của Trung tâm Thực nghiệm thực hành và Chuyển giao khoa học công nghệ chia sẻ, giai đoạn đầu khi đưa cây ra vườn ươm phải đảm bảo được che chắn trong 10 ngày, tưới nước bằng công nghệ phun sương 1 lần/ngày. Khi mới đưa ra vườn ươm, cây keo lai mô chậm lớn hơn so với cây thông thường, tuy nhiên, khi đủ điều kiện trồng rừng, cây phát triển nhanh hơn, đồng đều hơn, bộ rễ khỏe hơn. 

Theo thầy giáo Nguyễn Văn Cương, phụ trách Khối nông lâm ngư nghiệp, Trường Đại học Tân Trào, công nghệ nuôi cấy mô thực chất đã được Trường Đại học Tân Trào tiếp nhận và thực hành từ những năm 1992, tuy nhiên, do thời gian gián đoạn, việc chuyển giao và thực hiện công nghệ này không được liên tục. Trước keo lai nuôi cấy mô, Trung tâm Thực nghiệm thực hành và Chuyển giao khoa học công nghệ cũng đã nuôi cấy thành công một số giống cây như mía, chuối tiêu hồng... Thầy Cương cho rằng, lo lắng nhất khi tiếp nhận công nghệ nuôi cấy mô là việc đào tạo con người công nghệ cao mất nhiều thời gian. Để đào tạo được cần sự ổn định trong sử dụng và ổn định trong công việc; thêm vào đó, do là công nghệ cao nên chi phí đầu tư lớn, giá bán sản phẩm ra thị trường sẽ cao hơn so với những đơn vị đã sản xuất lâu năm. Trong 2 năm 2016 - 2017, trung tâm sản xuất và đưa ra ngoài thị trường 50 vạn cây; từ năm 2018 đến năm 2020, mỗi năm phấn đấu đưa ra thị trường 1,5 triệu cây. Ngay sau khi trung tâm sản xuất đủ cây giống bán ra ngoài thị trường, các công ty lâm nghiệp sẽ ký hợp đồng mua cây giống, đảm bảo trồng đủ từ 50 ha rừng bằng giống keo lai mô mỗi năm trở lên. 

Hiện, bên cạnh cây keo lai mô, Trung tâm Thực nghiệm thực hành và Chuyển giao khoa học công nghệ đã làm chủ công nghệ nuôi cấy mô một số giống cây lâm nghiệp khác như bạch đàn và một số cây dược liệu quý như đỗ trọng, nấm linh chi, nấm hương... Với việc làm chủ công nghệ nuôi cấy mô, Trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm thực hành và Chuyển giao khoa học công nghệ quyết tâm sẽ trở thành nơi khởi nghiệp công nghệ cao của cả tỉnh, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. 

Ghi chép: Trần Liên

Tin cùng chuyên mục