Hương vị của núi rừng

TQĐT - Nói đến chè Shan Tuyết là nói đến thứ đặc sản mà thiên nhiên ban tặng cho người dân vùng cao. Bởi lẽ, chè Shan Tuyết chỉ thích hợp ở những nơi có độ cao, càng cao thì chè càng có giá trị. Ở huyện vùng cao Na Hang, chè Shan Tuyết phân bố ở nhiều nơi. Việc thực hiện Nghị quyết số 16 của BCH Đảng bộ tỉnh về phát triển nông nghiệp hàng hóa đã và đang là cơ hội lớn để đưa cây chè Shan Tuyết trở thành một trong những loại cây thế mạnh, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho đồng bào nơi đây.

Bà con thôn Nà Cọn, xã Sơn Phú (Na Hang) hái chè Shan Tuyết.

Đặc sản của vùng cao

Chè Shan Tuyết thường mọc trên những vùng núi có độ cao từ 1.000 m trở lên. Chính bởi môi trường đặc biệt nên chè Shan Tuyết cũng rất đặc biệt, búp và lá chè rất to, búp chè có thể to bằng ngón tay cái, còn lá to hơn một bàn tay. Ngoài ra, trên mặt lá chè còn có một lớp lông tơ rất mỏng, giống như được phủ một lớp tuyết trắng bởi vậy chè có tên gọi là Shan Tuyết (Shan là núi, chè Shan Tuyết là chè được ngậm tuyết và mọc trên núi cao). Nhờ được hưởng tinh hoa của đất trời nên chè Shan Tuyết có hương vị đặc biệt khác hẳn với các loại chè khác. Cây chè càng lâu đời uống càng ngon, ở một số nơi thuộc huyện Na Hang có những cây chè tuổi đời lên đến hàng trăm năm, thân to người ôm không xuể, trắng như tuyết tán cây rộng lá rất to có màu xanh đậm. 

Từ Quốc lộ 279 lên Phia Chang, xã Sơn Phú chừng 8 km hầu hết đã được bê tông hóa nhưng đường chỉ toàn là dốc, đi xe máy cứ phải cài số 1 từ từ mà lên, xuống cũng phải vậy. Người dân nơi đây thường ví lên Phia Chang tức là lên đến cổng trời. Với độ cao trên 1.000 m so với mặt nước biển, thôn Phia Chang và Nà Cọn nằm ngang đỉnh núi Phia Chang. Từ đây nhìn sang những quả núi khác cũng chỉ ngang tầm mắt, có thể bao quát cả một vùng rộng lớn. Đỉnh núi Phia Chang đã dày đặc sương phủ vào mỗi buổi sáng. Khí hậu ở đây quanh năm mát mẻ, đêm về sáng nhiệt độ xuống thấp, người dân chưa bao giờ cất chăn bông. Nhờ có độ cao, khí hậu mát mẻ mà các thôn Phia Chang, Nà Cọn có được cây chè Shan Tuyết đặc sản mà ít nơi có được. Nghe những người lớn tuổi nói rằng, trước đây, chè Shan Tuyết giống như những cây rừng khác mọc tự nhiên, bà con đi rừng thấy thì hái về sao làm nước uống thường ngày chứ không phải để bán. Trên rừng hiện còn nhiều cây chè cổ thụ lớn tới người ôm không xuể.

Ngồi thưởng thức chén trà Shan Tuyết cùng những người làm chè thôn Phia Chang nghe bình luận về trà mới thấy hết được cái hay, cái tinh tế, giá trị của giống chè này. Những cánh chè Shan Tuyết to và cong như lưỡi câu, bên ngoài phủ một lớp tuyết trắng đục, óng ánh, tự nó đã thơm ngan ngát, ngửi một lần là muốn hít hà mãi cho đã. Bà con vùng cao còn coi chè Shan Tuyết là một vị thuốc uống vào có thể trị bệnh ngoài da, bệnh đường ruột. Nếu bị mẩn ngứa chỗ nào chỉ cần lấy một nhúm bã chè xát vào là khỏi ngay. Để có được vị chè ngon nhất thì phải hái vào lúc còn đọng sương sớm trên lá chè. Người vùng cao quan niệm rằng, lúc sương sớm là lúc chè Shan Tuyết tích tụ được hết tinh túy của đất trời, sau khi hái chè thì đem đi sao chè, sao chè phải dùng củi khô để sao, không bị cháy đượm, sao đều tay để đảm bảo búp chè sao xong sẽ săn lại, giòn tan, màu trắng xám và mùi hương rất thơm. Chè Shan Tuyết có vị thơm đặc trưng khác với vị trà trung du chính là hậu vị rất sâu, đậm đà, đặc biệt là vị ngọt hậu.


Bà con thôn Nà Cọn, xã Sơn Phú (Na Hang) hái chè Shan Tuyết.

Trên địa bàn tỉnh, chỉ duy nhất huyện Na Hang là có chè Shan Tuyết, nhưng không phải xã nào, thôn nào cũng có. Hiện diện tích chè Shan Tuyết tập trung nhiều nhất ở xã Sinh Long, một số thôn thuộc xã Hồng Thái, thôn Phia Chang và Nà Cọn của xã Sơn Phú. Riêng xã Sinh Long được coi là “vựa” chè Shan Tuyết của huyện với diện tích trên 1.100 ha. Chè Shan Tuyết được xem là một trong những loại đặc sản của bà con địa phương.

Để hương chè bay xa

Năm 2000, để phát huy tiềm năng, đồng thời thực hiện phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, tỉnh đã thực hiện dự án trồng rừng bằng chè Shan Tuyết theo Chương trình 327 và 661 ở một số xã trên địa bàn huyện Na Hang với tổng diện tích được trồng là 1.300 ha. Năm 2006, dự án IFAD (thuộc Quỹ Hỗ trợ phát triển nông nghiệp quốc tế) đã hỗ trợ bà con cải tạo diện tích đã trồng chè Shan Tuyết và hướng dẫn bà con cách chăm sóc, chế biến chè. Từ đây, cây chè Shan Tuyết được bà con quan tâm hơn đem về trồng ở vườn nhà rồi mua sắm máy móc, dụng cụ sao chè thủ công. Tuy nhiên, đó mới manh nha để cây chè Shan Tuyết trở thành sản phẩm hàng hóa.

Từ khi có Nghị quyết số 16 của BCH Đảng bộ tỉnh về phát triển nông nghiệp hàng hóa, các địa phương của huyện Na Hang đều đã xác định cây chè Shan Tuyết là thế mạnh cần được phát triển. Qua thực tế chứng minh được hiệu quả của cây chè cùng với công tác tuyên truyền được đẩy mạnh và sự hỗ trợ của Nhà nước, bà con nhân dân các địa phương đã tích cực mở rộng diện tích, cải tạo lại vùng diện tích chè sẵn có. Hiện nay, tỉnh có các cơ chế hỗ trợ đối với việc phát triển cây chè cũng như xây dựng cơ sở chế biến chè. Cụ thể, hỗ trợ 6 triệu đồng/ha đối với việc mở rộng diện tích chè Shan Tuyết; hỗ trợ 50% lãi suất vay mua máy móc đầu tư cơ sở chế biến, hỗ trợ thu mua, chế biến chè…

Riêng với xã Sinh Long, diện tích chè Shan Tuyết được trồng với diện tích trên 1.100 ha, lớn nhất toàn tỉnh. Tỉnh xác định cần thiết phải xây dựng một chương trình phát triển cây chè thành làng nghề gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới, xây dựng chỉ dẫn địa lý cho cây chè Shan Tuyết của Sinh Long. Hiện trên địa bàn xã có 3 cơ sở sản xuất, chế biến chè. Vừa qua, doanh nghiệp Hoàng Hiệp (TP Tuyên Quang) lên đầu tư dự án trồng và cải tạo chè trên đất Sinh Long. Dự án tiến hành trồng 30 ha chè mới và cải tạo, hỗ trợ chăm sóc diện tích chè Shan Tuyết đã được trồng trước đây. Thông qua các chương trình, dự án về phát triển cây chè, bà con trong xã cũng đã học tập, làm theo. Điển hình như bà con ở Nà Tham, Nà Loong của thôn Phiêng Thốc đã cải tạo diện tích chè và bắt đầu có thu nhập ổn định từ cây chè.

Với bà con thôn Phia Chang và Nà Cọn, hiện có trên 20 ha chè Shan Tuyết được trồng tập trung. Ngoài ra còn rất nhiều cây chè mọc phân tán ở những cánh rừng hoặc người dân đánh gốc mang về trồng vườn nhà. Anh Triệu Văn Chang, Trưởng thôn Phia Chang cho biết, từ năm 2016 đến nay, nhờ có chủ trương phát triển cây chè và sự hỗ trợ của Nhà nước, thôn đã trồng mới được 7 ha chè Shan Tuyết. Thôn đã hình thành được tổ hợp tác trồng và chế biến chè, Nhà nước đã đầu tư cho 2 thôn Phia Chang và Nà Cọn mỗi thôn một xưởng chế biến chè.

Hiện thôn tiếp tục khảo sát diện tích đất có thể mở rộng thêm 7,8 ha. Anh Triệu Văn Nhậy, Tổ trưởng Tổ hợp tác chè thôn Nà Cọn cho biết, sản phẩm chè sản xuất tới đâu tiêu thụ hết ngay tới đó. Tuy nhiên, lượng chè búp tươi chủ yếu là thu hái từ diện tích mà bà con trồng những năm trước. Sau 3 năm, chè mới trồng bắt đầu cho thu hoạch. Như vậy, một vài năm tới khi diện tích chè mới trồng cho thu hoạch sản lượng sẽ tăng dần. Điều đáng nói là diện tích chè mới trồng được đầu tư bài bản, trồng tập trung, cắt, đốn khoa học sẽ cho năng suất cao và dễ dàng thu hái.

Chị Chúc Thị Lưu, thôn Nà Cọn có 6.000 m2 đất trồng chè Shan Tuyết đến nay đã bắt đầu cho thu hoạch. Chị Nhài cũng là thành viên của Tổ hợp tác sản xuất, chế biến chè của thôn Nà Cọn. Chị Nhài cho biết, mặc dù cây chè chưa phát triển tới thời điểm cho năng suất cao nhất nhưng năm qua gia đình chị cũng có thu nhập được hơn 10 triệu đồng. Bà con trong thôn đang rất kỳ vọng vào sự phát triển của cây chè, đó là thứ cây có thể đem lại cuộc sống cho đồng bào được ấm no hơn.

Ghi chép: Thanh Phúc

Tin cùng chuyên mục