Lo mùa “bưởi đắng”

TQĐT - So với nhiều loại cây trồng khác, giá trị thu được từ cây bưởi cao gấp vài lần. Theo tính toán, mỗi cây bưởi trung bình cho thu nhập khoảng 4 triệu đồng. Chính sự cách biệt quá lớn này khiến nhiều người dân đổ xô vào trồng bưởi, bất chấp quy hoạch. 5 năm trở lại đây, diện tích trồng bưởi trên địa bàn tỉnh liên tục tăng, trong đó tập trung nhiều nhất tại Yên Sơn.

Từ cây triệu phú...

Xã Xuân Vân được coi là thủ phủ của cây bưởi. Theo báo cáo của UBND xã, toàn xã có hơn 600 ha bưởi với khoảng hơn 800 hộ trồng bưởi kinh doanh. Nhà ít thì vài sào, nhà nhiều có vài ha. Số hộ có thu nhập 500 - 600 triệu đồng/năm chiếm tới 60% số hộ trồng bưởi. Theo ông Nguyễn Văn Việt, Phó Chủ tịch UBND xã, bưởi đường đã mang lại đời sống ấm no cho người dân địa phương.

Đặc biệt, từ khi bưởi Xuân Vân được cấp chứng nhận nhãn hiệu tập thể thì giá trị thu nhập của cây bưởi ngày càng được nâng cao. Ông Trịnh Văn Lực ở xóm Đồng Dài cho biết, gia đình ông có 3 ha bưởi, trong đó có 0,5 ha cho thu hoạch. Dịp Trung thu vừa qua, khách đến thu hoạch bưởi đã trả cho gia đình ông tổng số tiền là 250 triệu đồng. Ở Xuân Vân nhiều gia đình có thu nhập trên dưới 1 tỷ đồng từ bưởi như gia đình ông Đỗ Khắc Khoát, ông Nguyễn Xuân Thỏa ở thôn Soi Hà...

Gia đình ông Nguyễn Văn Giàu, thôn Ao Dăm là một trong những hộ trồng bưởi đầu tiên ở xã Phúc Ninh (Yên Sơn). Ông Giàu cho biết, năm 1999, sau một lần về thăm quê ở Cầu Diễn - Hà Nội ông nhận thấy cây bưởi Diễn cho thu nhập cao so với nhiều loại cây trồng khác. Trong khi nguồn quỹ đất của gia đình lại rất dồi dào, có khả năng trồng hàng nghìn gốc bưởi, ông mua 20 cành bưởi Diễn về trồng thí điểm.

Ông Giàu bảo, có lẽ hợp đất, hợp khí hậu nên 20 cây bưởi phát triển tốt, cho quả sai, giá bán bưởi Diễn cũng cao hơn hẳn so với các loại cây trồng khác, từ 18.000 - 25.000 đồng/quả tùy thời điểm đầu vụ hay cuối vụ. Thấy lợi ích như vậy, từ 20 gốc bưởi Diễn đầu tiên, ông Giàu nhân dần lên thành 700 gốc trồng quanh nhà và trở thành người có diện tích bưởi lớn nhất xã Phúc Ninh, với diện tích hơn 10 ha. Trung bình mỗi năm, từ cây bưởi, ông Giàu có thu nhập trên 2 tỷ đồng. 


Vườn bưởi trồng theo tiêu chuẩn VietGAP của người dân xã Lực Hành (Yên Sơn). 

Thấy nhà ông Giàu làm được, các hộ ở thôn Ao Dăm cũng làm theo và hầu như nhà nào cũng có bưởi. Từ một đốm nhỏ, nay cây bưởi Diễn lan ra cả một vùng. Anh Trần Ngọc Thiệp, thôn Ao Dăm khẳng định, cây bưởi Diễn đã giúp người dân địa phương đổi đời. Nhà anh có 300 cây bưởi Diễn, trong đó có 100 cây cho thu hoạch, mỗi năm thu về 200 triệu đồng. 

Theo ông Vũ Thành Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Ninh, cả xã có trên 1.407 hộ dân, thì 100% các hộ trồng bưởi với diện tích hơn 600 ha. Thu nhập từ cây bưởi giúp xã giảm nghèo đáng kể, hiện toàn xã còn 190 hộ nghèo. Theo tính toán của UBND xã Phúc Ninh, mỗi ha bưởi hiện cho thu nhập từ 400 - 500 triệu đồng/năm. 

Đến nỗi lo “quả đắng”

Tuy nhiên, việc phát triển quá nhanh, quá nóng diện tích trồng bưởi tại Yên Sơn đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Thống kê của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Yên Sơn, toàn huyện hiện có gần 1.800 ha bưởi, tăng gấp 3,6 lần so với năm 2015. Trong số này, diện tích áp dụng và được cấp chứng nhận VietGAP chỉ có 5 ha tại xã Lực Hành. 

Diện tích bưởi tại hầu hết các xã đều đã vượt quá diện tích quy hoạch đến năm 2020, như Xuân Vân vượt hơn 400 ha, Phúc Ninh vượt gần 200 ha, Trung Trực vượt hơn 18 ha... Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Vân Nguyễn Văn Việt thừa nhận, chính quyền địa phương hiện rất lo lắng khi không thể khống chế được mức độ tự phát của người dân. Cấm bà con trồng thì không được, hiện UBND xã chỉ có thể khuyến cáo bà con không trồng tràn lan để giữ vững thương hiệu đã được Cục Sở hữu trí tuệ chứng nhận. 

Ông Vũ Thành Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Ninh cũng thừa nhận, thu nhập từ cây bưởi quá cao trong 5 năm trở lại đây khiến người dân “lao” vào trồng theo phong trào. Giống bưởi cũng do bà con tự chiết bán cho nhau, chứ hoàn toàn không đặt mua tại một đơn vị cung cấp giống cây uy tín nào. Diện tích bưởi tăng đột biến, dẫn đến diện tích một số loại cây trồng khác giảm, như cây mía.

Theo thống kê của UBND xã, cây mía vốn là cây trồng chủ lực, cây giảm nghèo của bà con, với diện tích hơn 2.800 ha, nhưng hiện giảm chỉ còn 250 ha, trong đó chỉ còn hơn 100 ha mía có hợp đồng thu mua với Công ty cổ phần Mía đường Sơn Dương. Diện tích mía mất đi, bù vào diện tích bưởi tăng lên. Ông Trung cho biết, trước nhu cầu mở rộng diện tích của người dân, mới đây UBND xã đã xin chủ trương chuyển đổi 500 ha đất lâm nghiệp ở các chân đồi thấp sang trồng cây bưởi và đang chờ phê duyệt, nhưng gần như tại hầu hết các diện tích này, bà con đã tự chuyển đổi xong. “Nhà nhà trồng bưởi, người người trồng bưởi”, đây là điều dễ nhận thấy nhất khi đặt chân đến Phúc Ninh thời điểm này.

Theo quy hoạch của huyện Yên Sơn đến năm 2020, toàn huyện sẽ phát triển diện tích bưởi lên 900 ha, sản lượng 2.850 tấn. Tuy nhiên, hiện mới chỉ cộng 2 xã Xuân Vân, Phúc Ninh, diện tích đã vượt quá con số này. 

Câu chuyện giá cả cũng đang khiến người trồng bưởi đứng ngồi không yên. Theo thống kê chưa chính thức, hiện giá bưởi Diễn đã giảm chỉ còn từ 7.000 - 13.000 đồng/quả, giảm hơn 1 nửa so với những năm trước. Ông Phan Tiến Đạt, thôn Khuôn Thống, xã Phúc Ninh cho biết, gia đình ông trồng bưởi đã 7 năm nay, chưa năm nào giá thu mua của thương lái xuống quá 20.000 đồng/quả. Tuy nhiên, năm nay, hơn 100 gốc bưởi nhà ông thương lái vào trả giá 7.000 đồng/quả, nhưng ông chưa bán. Ông Đạt bảo, ông sẽ chờ giá từ nay đến cuối năm, hy vọng gần Tết giá thu mua tăng thêm vài giá để gia đình đỡ xót công chăm sóc. 

Bà Nguyễn Thị Nga, thôn Soi Đát, xã Xuân Vân cũng khóc dở mếu dở khi 400 gốc bưởi được tiểu thương “hợp đồng miệng” sẽ mua cả vườn với giá 70 triệu đồng nhưng không thanh toán từ đầu vụ mà “ghìm” đến cuối vụ, sau đó đến giảm giá dần, lý do là chất lượng quả không đảm bảo. 

Theo ngành Nông nghiệp, không chỉ ở Yên Sơn, diện tích bưởi hiện đang phát triển tự phát ở hầu hết các địa phương. Đến hết tháng 9, diện tích trồng bưởi trên toàn tỉnh là 1.563 ha, tăng 14,71% so với cùng kỳ năm 2016. Tại nhiều địa phương như Hàm Yên, Yên Sơn, Sơn Dương tình trạng người dân chặt bỏ một số cây trồng lâu năm như hồng, xoài, chè, mía... thay thế bằng cây bưởi diễn ra khá phổ biến. Như tại xã Đại Phú (Sơn Dương), diện tích mía hiện đã giảm từ 300 ha xuống còn 170 ha, do nhiều bà con phá bỏ diện tích mía chạy theo trồng các loại cây ăn quả, mà chủ yếu là cây bưởi. 

Theo ông Nguyễn Hữu Phương, Phó Chủ tịch UBND huyện Yên Sơn, việc phát triển không theo quy hoạch đã diễn ra với một số loại nông sản trên địa bàn như dong riềng, lợn, bưởi. Đối với cây bưởi, giải pháp của huyện là tuyên truyền, vận động người dân không tiếp tục mở rộng diện tích, mà tập trung vào thâm canh, tăng chất lượng. Hiện UBND huyện Yên Sơn đã đề xuất xây dựng chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm bưởi Yên Sơn, đồng thời liên kết với các doanh nghiệp trong việc tiêu thụ, đưa sản phẩm vào các siêu thị lớn.

Sở Nông nghiệp và PTNT cũng xây dựng các giải pháp  nhân rộng mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, xây dựng các chuỗi liên kết, kết nối các doanh nghiệp bao tiêu, đảm bảo đầu ra cho sản phẩm. Hiện đã có 1 doanh nghiệp là Công ty thực phẩm sạch CleverFood Hà Nội ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm bưởi đường Xuân Vân. Đồng thời, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Yên Sơn đang xây dựng đề án hỗ trợ chuỗi bưởi liên xã Phúc Ninh, Tứ Quận, Thắng Quân, Xuân Vân, trong đó tập trung vào xây dựng nhãn hiệu và kết nối thị trường.

Ghi chép:Trần Liên

Tin cùng chuyên mục