Nơi đầu nguồn con suối

Thôn Thượng Minh, xã Hồng Quang (Lâm Bình) đang trong thời kỳ lúa chín rộ, trải dài theo những con suối từ đầu thôn đến cuối thôn. Hai bên đường nhiều nhà xây mới, mái lợp bằng tôn đỏ. Cuộc sống nơi đây đang từng bước đổi thay.

Trưởng thôn Phù Đức Trường giới thiệu hệ thống kênh mương dẫn nước nguồn
từ khe núi xuống cánh đồng Thượng Minh.

Vùng đất huyền bí

Biết có khách đến thăm thôn nên bà con đã chuẩn bị đón tiếp chu đáo. Trong buổi ấy, tại nhà ông Lý Văn Ngọc có cả lãnh đạo xã Hồng Quang, lãnh đạo thôn và đặc biệt có cả ông Húng Văn Hin, thầy làm lễ nhảy lửa. Qua câu chuyện kể, người Thượng Minh đều rất tự hào về cái tên thôn của mình. Thượng Minh là nơi cao nhất, đầu nguồn của những con suối. Vùng đất Thượng Minh là một thung lũng nhỏ được che chắn bởi quả núi Gốc Phay, đây là nơi đầu nguồn hai con suối lớn Khuổi Tao và Khuổi Muông. Dòng nước từ 2 con suối đã đem lại sự trù phú với những cánh đồng xanh mướt trên suốt hành trình nó chảy qua xã Hồng Quang. Nơi này được bà con Pà Thẻn, người Thủy, người Dao, người Mông về đây sinh sống nhiều đời nay.

Thôn Thượng Minh được xem là địa danh gắn liền với nhiều bản sắc văn hóa các dân tộc vẫn được bảo tồn và phát huy giá trị. Nói đến thôn Thượng Minh chẳng những khách trong, ngoài tỉnh biết đến mà còn có cả khách nước ngoài cũng tìm về bởi nghi lễ nhảy lửa hết sức độc đáo, kỳ bí của người Pà Thẻn tạo nên sức hút kỳ lạ. Đã có thời gian, nghi lễ nhảy lửa của đồng bào Pà Thẻn bị lãng quên vì không có truyền nhân lưu giữ được những bài cúng “mời thần” về.

Nhờ có sự quan tâm của lãnh đạo huyện cũng như mong muốn khôi phục lại bản sắc văn hóa dân tộc mình, thầy cúng Húng Văn Hin đã phải đi “tầm sư học đạo” học lại những bài cúng mà trước đây cha ông đã từng truyền dạy. Nghi lễ nhảy lửa có thành hay không phụ thuộc vào “năng lực” của thầy cúng. Lần cúng đầu tiên không thành, có người bị bỏng, ông Hin định từ bỏ, nhưng được sự động viên của bà con, ông đã cố gắng và đã thành công. Sau khi khôi phục được nghi lễ nhảy lửa, hoạt động nhảy lửa không chỉ diễn ra trong thời gian lễ hội mà có thể phục vụ khách du lịch nếu có yêu cầu.

Thượng Minh không chỉ nổi tiếng nhờ nghi lễ nhảy lửa. đây là nơi duy nhất trong cả nước có tộc người Thủy sinh sống với 18 hộ, 104 nhân khẩu. Tập quán của người Thủy ưa sống trên cao nhưng lại là nơi gần nước. Thượng Minh chính là nơi đáp ứng được những tiêu chí đó. Những ngôi nhà của người Thủy ở đây đều nằm cạnh suối hoặc cạnh nhà có ao. Bà con tộc người Thủy ở đây vẫn tin rằng thần linh vẫn trú ngụ trong hòn đá thiêng mà người Thủy xem như báu vật vô giá. Hòn đá được thầy cúng lựa chọn ở con suối đầu nguồn trong lành nhất, rồi phải chọn được ngày đẹp lấy về cúng rước thần linh ngụ. Những câu chuyện huyền bí về hòn đá thiêng của bà con tộc người Thủy ở đây thì rất nhiều, nhưng điều quan trọng nhất bà con xem như là vật tượng trưng để răn dạy con cháu tộc người Thủy có thần linh soi đường, mở lối, mách bảo mọi người tìm ra ánh sáng, lẽ phải ở đời. Hòn đá thiêng còn được coi là có “công năng” phi phàm gắn liền với sự sinh tồn, mang lại sự bình an cho người Thủy. 

Vươn lên từ đất khó

Mặc dù Thượng Minh là một trong những thôn thuộc diện khó khăn nhất của huyện Lâm Bình, nhưng nơi đây rất hiếu học, nhiều người thành đạt từ việc học. Trước đây đường từ trung tâm xã vào thôn hàng chục km chỉ là con đường mòn, bên là núi cao, bên là vực thẳm, nhưng những lớp trẻ ở đây vẫn miệt mài tới trường. Chúng phải dậy từ 4 giờ sáng đốt đuốc tới trường, đến chiều muộn mới về đến nhà. Lớp học sinh từng phải đốt đuốc tới trường đa phần thuộc thế hệ “8X” trở lại. Hiện có nhiều người công tác tại tỉnh, huyện, xã. Điển hình như gia đình ông Lý Văn Ngọc, tộc người Thủy sinh được 4 người con thì có 3 người con học cao đẳng, đại học và đang tham gia công tác tại các xã trong huyện, trong đó con cả Lý Thị Toàn hiện làm Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Hồng Quang. Ngày nay, đường giao thông đã mở, trường học đã có nơi ở bán trú nên cái khó, khổ của việc học ở đây cũng đỡ hơn rất nhiều. 

Men theo con đường bê tông, chưa tới nhà Trưởng thôn Phù Đức Trường đã nghe tiếng nhạc rộn rã từ chiếc loa thùng kết nối bộ phát là chiếc điện thoại thông minh. Gia đình anh Trường là một trong những hộ đi đầu về truyền thống hiếu học của thôn. Cụ thân sinh ra anh Trường trước đây nhờ có học đã từng là lãnh đạo chủ chốt xã Hồng Quang; anh trai Phù Đức Lâm hiện là Chủ tịch UBND xã; em trai Phù Đức Sơn đang đảm nhiệm chức vụ phó phòng thuộc Công an tỉnh. Con cả của anh Trường đang theo học Đại học Y Thái Nguyên. 


Ngôi nhà của ông Lý Văn Ngọc, dân tộc Thủy, thôn Thượng Minh vừa được xây dựng khang trang.

Chi bộ thôn Thượng Minh có 16 đảng viên, nhiều năm qua luôn được đánh giá là một trong những chi bộ mạnh của xã. Mỗi đảng viên của thôn đều là những tấm gương đi đầu trong việc tự mình thay đổi cách nghĩ trong lao động, sản xuất, cách làm xóa bỏ các hủ tục, rồi đến vận động nhân dân làm theo. Những năm tháng còn khó khăn, bà Bàn Thị Tài, nguyên Bí thư Chi bộ thôn luôn nhiệt tình, hăng say công tác xây dựng Đảng, chính quyền thôn từng bước vững mạnh. Người dân kể về bà những năm tháng còn khó khăn bà thường đi bộ tới 50 km xuống huyện họp, đi bộ từ thôn ra xã thì là chuyện cơm bữa. Để vận động nhân dân, những cán bộ thôn như bà Tài thường phải đốt đuốc dậy sớm từ lúc 4 giờ sáng đến từng hộ gia đình trước khi họ đi làm nương.

Đưa chúng tôi đi xem những thành quả của thôn, Trưởng thôn Phù Đức Trường cho biết, năm qua, dưới sự lãnh đạo của chi bộ, thôn đã làm được nhiều việc lớn. Thôn đã làm được 2 km đường nội thôn, 2 cây cầu qua 2 con suối vốn chia tách thôn Thượng Minh thành 2 xóm. Để làm được việc đó, bà con phải xuống suối lấy cát sỏi vận chuyển về, đường sá khó khăn việc vận chuyển vô cùng vất vả. Anh Trường bảo, phải làm dần, mỗi năm vài trăm mét, mức đóng góp lên tới hàng triệu đồng mỗi hộ.

Năm 2017, thôn hoàn thành lắp đặt cấu kiện kiên cố hóa kênh mương 700 m dẫn nước từ trên nguồn vượt qua khe núi xuống cánh đồng, nâng 24 ha đất trồng lúa từ 1 vụ lên 2 vụ. Thực tế ngay trước mắt chúng tôi là cánh đồng lúa vụ mới phủ kín nhờ nguồn nước mới. Với việc đảm bảo nguồn nước tưới cho hai vụ thì bà con không lo thiếu lương thực. Nhà văn hóa thôn cũng vừa mới hoàn thành. Anh Trường cho biết có 2 hộ hiến 270 m2 đất làm nhà văn hóa và sân thể thao. Nhờ những thành tích đáng tự hào, vừa qua, tỉnh sơ kết thực hiện Chỉ thị 05 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Chi bộ thôn Thượng Minh là một trong những tập thể tiêu biểu của tỉnh được tuyên dương khen thưởng.

Chúng tôi ghé thăm ngôi nhà và cũng là cửa hàng bán tạp hóa của gia đình vợ chồng anh Lý Văn Tuấn, chị Húng Thị Luyến. Ngồi nói chuyện với anh Tuấn, chốc chốc lại có người chạy đến dúi vào tay anh Tuấn nắm tiền. Anh Tuấn bảo, bà con ở đây ai cũng thạo giá các mặt hàng, không phải mặc cả bà con cứ tự lấy hàng rồi tự trả tiền như thế. Anh Tuấn làm ruộng, chăn nuôi lợn đen, bán hàng nên kinh tế cũng từng bước được cải thiện. Chị Luyến là con gái ông Húng Văn Hin hiện là ủy viên Ủy ban MTTQ tỉnh, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Hồng Quang và là Trưởng ban công tác Mặt trận thôn. Chị Luyến tốt nghiệp trường Cao đẳng Sư phạm, thuộc lứa mà trước đây phải đốt đuốc tới trường thôn. Đứa con lớn của chị Luyến mới học lớp 4, chị đã cho học tại điểm trường trung tâm xã. Chị Luyến bảo, đã quá thấm cái khổ vì học nên ngay từ nhỏ đã cho con quen dần với điều kiện xa bố mẹ, rèn tính tự lập. Gia đình anh Tuấn, chị Luyến được xem là một điển hình của sự vươn lên ở đất Thượng Minh.

Bộ mặt kinh tế Thượng Minh trong những năm gần đây đã được đổi thay rất nhiều, nhất là khi có đường ô tô, điện về thôn. Hầu như nhà nào trong thôn cũng có xe máy để đi, ti vi để xem, trình độ dân trí được nâng lên, những hủ tục nay đã không còn. Việc làm ruộng của bà con giờ đây đã có máy cày thay trâu, có hộ còn sắm cả máy san ủi làm dịch vụ. Thượng Minh đang dần bắt kịp với các thôn vùng thấp

Ghi chép: Thanh Phúc

Tin cùng chuyên mục