Trái ngọt Xuân Vân

TQĐT - Sau Cam sành Hàm Yên từng lọt Top 10 thương hiệu, nhãn hiệu nổi tiếng Việt Nam, năm 2018, sản phẩm bưởi Xuân Vân (Yên Sơn) cũng vinh dự lọt vào danh sách này. Sau câu chuyện xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu, thì việc sản xuất bền vững, tìm kiếm thị trường được người dân nơi đây đặc biệt quan tâm, tránh rơi vào bẫy “được mùa mất giá” như nhiều nông sản khác trước đây.

“Đất Xuân Vân tuyệt trần múi bưởi...”

Cây bưởi được trồng ở Xuân Vân là bưởi ta, đã tồn tại từ nhiều đời. Tuy nhiên, khi cây bưởi bám rễ vào mảnh đất này, thì bưởi xanh tốt và cho quả có vị ngọt, mát. Múi bưởi đều, dóc ráo tôm. Vì đó mà bưởi Xuân Vân được gọi tên riêng là bưởi đường. Người Xuân Vân có câu: “Đất Xuân Vân tuyệt trần múi bưởi”, như để khẳng định sự ngon ngọt, đặc biệt của loại trái cây này. 

Soi Hà được coi là vùng đất khởi nguồn của loại trái cây này, với 96/97 hộ dân trong thôn trồng bưởi, coi cây bưởi là cây thu nhập chính. Trưởng thôn Soi Hà Bế Văn Thông chia sẻ, cây bưởi đã bám rễ ở Soi Hà hơn 20 năm nay, hiện nay diện tích bưởi Soi Hà là trên 70 ha. Từ cây bưởi, người dân trong thôn có mức thu nhập tương đối ổn định hơn 2 triệu đồng/người/tháng. Nhiều hộ có mức thu nhập vài trăm triệu đồng mỗi vụ bưởi, như nhà ông Trần Thanh Hải, Lý Phúc Hưng, Lý Phúc Thủy... Soi Hà hiện cũng còn 5 cây bưởi tổ ở các hộ ông Trần Văn Thắng, Trần Văn Hội, những cây bưởi này được bà con chăm sóc cẩn thận, lựa chọn là cây đầu dòng để tiếp tục nhân giống sau này. 


Vườn bưởi của ông Vũ Văn Tuyến, thôn Soi Đát, xã Xuân Vân (Yên Sơn)
năm nay sai quả hơn so với năm 2017. 

Chưa bao giờ những người nông dân ở Xuân Vân nghĩ đến chuyện có thu nhập tiền tỷ từ bưởi, cho đến khi bưởi Xuân Vân được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp chứng nhận nhãn hiệu tập thể năm 2013 và mới đây nhất, tháng 4-2018, được cấp chứng thư TOP 10 thương hiệu, nhãn hiệu nổi tiếng Việt Nam. Trưởng thôn Bế Văn Thông bảo, bà con trồng bưởi phấn khởi lắm, bởi từ đây sẽ mở ra thị trường rộng lớn hơn cho sản phẩm chủ lực của bà con. 

Cũng như Soi Hà, Soi Đát cũng được coi là thủ phủ của cây bưởi. Ông Đỗ Duy Minh, Trưởng thôn Soi Đát chia sẻ, bà con đưa cây bưởi về trồng đã hơn 20 năm nay, ban đầu đây chỉ là thức quả giải khát, nhưng dần dà đã trở thành cây làm giàu chủ lực. Từ 5 ha đầu tiên cách đây chừng 20 năm, giờ Soi Đát đã có hơn 40 ha bưởi. 

Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, người dân ngoài được tập huấn kỹ thuật cặn kẽ trong trồng và chăm sóc thì công tác giống cũng được khuyến cáo cụ thể. Theo đó, có 9 gốc bưởi trên 20 năm tuổi ở Xuân Vân được chọn là gốc bưởi tổ. Những cây bưởi tổ sẽ là nguồn tạo hom giống đầu dòng để nhân diện tích trồng bưởi của nhân dân.

Có nhãn hiệu, có tên tuổi, thị trường của bưởi Xuân Vân mở rộng từ xã ra huyện, từ huyện ra tỉnh, rồi từ tỉnh ta sang các tỉnh lân cận. Thu nhập của bà con cũng từ đó mà nâng dần lên, tính trung bình, mỗi ha bưởi mang về thu nhập trên 450 triệu đồng. Lão nông Hoàng Chí Hà, một trong những người đầu tiên đưa cây bưởi về trồng trên đất Soi Đát chia sẻ, với 2 mẫu đất trồng bưởi, năm vừa rồi, gia đình ông thu về gần 800 triệu đồng. Có thu nhập cao như vậy là nhờ ông trồng xen các giống bưởi khác nhau, từ bưởi đường, bưởi Diễn đến bưởi Phúc Trạch, da xanh... 


Chứng thư chứng nhận Bưởi Xuân Vân lọt TOP 10 thương hiệu, nhãn hiệu nổi tiếng Việt Nam
do Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Xuân Vân quản lý. 

Hướng tới sản xuất bền vững

Tuy nhiên, để câu chuyện làm giàu từ bưởi ở Xuân Vân không bị đứt gánh, không rơi vào cảnh “giải cứu” như một số nông sản khác thì câu chuyện chất lượng, làm chủ kỹ thuật trồng, chăm sóc bưởi đang là bài toán cần được tìm lời giải. 

Vấn đề lớn nhất hiện nay đối với người trồng bưởi Xuân Vân là kỹ thuật. Ông Vũ Văn Tuyến, thôn Soi Đát có hơn 1.600 gốc bưởi. Trong số này, có gần trăm gốc bưởi ông ghép 3 giống khác nhau trên cùng một gốc, gồm bưởi Diễn, bưởi Phúc Trạch, bưởi da xanh. Cái hay của việc ghép cành là cành thuộc giống bưởi nào vẫn ra quả là giống bưởi đấy, nhưng khi đem hạt đi trồng thì sẽ bị lai tạo ra loại quả khác. Ông Tuyến bảo, so với các vườn bưởi khác, những năm gần đây vườn bưởi của gia đình ông sai quả hơn. Đặc biệt năm nay, do điều kiện thời tiết mưa nhiều vào thời điểm cây ra hoa lần 1, nắng nóng vào thời điểm cây ra hoa lần 3, nhưng vườn nhà ông quả vẫn sai, đến độ phải cắt bớt quả non bán cho các cơ sở chế biến tinh dầu bưởi. Tự trồng, tự tìm hiểu, tự mày mò cách ghép cành, ông Tuyến lý giải, có lẽ nhờ phương pháp thụ phấn chéo nên vườn bưởi nhà ông mới sai quả như vậy. 

Không chỉ là vấn đề kỹ thuật, cách chăm sóc, việc sản xuất đại trà, không áp dụng các tiêu chuẩn nông nghiệp sạch, không truy xuất được nguồn gốc cũng đang là hạn chế khiến bưởi Xuân Vân khó tiếp cận với siêu thị trong và ngoài tỉnh. Ông Nguyễn Văn Việt, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Vân cho biết, cả xã hiện nay có hơn 700 ha bưởi, trong đó có gần 300 ha cho thu hoạch. Trong số này chỉ có 12,5 ha bưởi của 21 hộ ở Soi Hà là trồng theo tiêu chuẩn VietGAP. 

Theo ông Bế Văn Thông, Trưởng thôn Soi Hà, qua 1 năm áp dụng VietGAP đối với cây bưởi, kết quả là chất lượng quả ngon hơn, quả mọng, nhiều nước hơn và có vị ngọt đậm hơn. Mặc dù hiện nay giá thu mua bưởi vẫn chạy theo giá chợ, không phân biệt bưởi chăm sóc theo tiêu chuẩn VietGAP hay bưởi thường, giá như có doanh nghiệp nào đứng ra bao tiêu sản phẩm cho bà con với giá cao hơn, đưa sản phẩm tiếp cận các thị trường khó tính như siêu thị thì chắc chắn bà con sẽ không ngần ngại mở rộng diện tích đâu.

Ông Đào Hồng Chiến, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Xuân Vân - đơn vị được trao quản lý chứng nhận của Viện Sở hữu Trí tuệ Quốc tế và Liên hiệp Khoa học Doanh nhân Việt Nam sản phẩm bưởi Vuân Vân cho rằng, việc cần làm hiện nay là phải xúc tiến hoàn thành việc truy xuất nguồn gốc cho bưởi Xuân Vân, nhân rộng diện tích VietGAP và kết nối doanh nghiệp vào tiêu thụ sản phẩm. Có như vậy mới phát huy được giá trị của chứng thư, góp phần giúp sản phẩm bưởi Xuân Vân trở thành thương hiệu có uy tín trên thị trường. 

Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Vân Nguyễn Văn Việt cho biết, mục tiêu của xã là mở rộng diện tích bưởi theo tiêu chuẩn VietGAP, đồng thời khuyến khích người dân chăm sóc theo hướng hữu cơ. Tuy nhiên, theo ông Việt, về lâu dài, cần tìm kiếm các doanh nghiệp, hợp tác xã có đủ tầm ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với người dân, để sản phẩm bưởi Xuân Vân có chỗ đứng ổn định, vững chắc hơn trên thị trường.

Ghi chép: Trần Liên

Tin cùng chuyên mục