Giải pháp nào khắc phục tình trạng phế canh cây mía?

TQĐT - Trong 3 năm trở lại đây, tình trạng phế canh cây mía liên tục gia tăng. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, niên vụ 2015 - 2016, diện tích mía phế canh là 831 ha, đến niên vụ 2016 - 2017 diện tích mía phế canh đã tăng lên gấp đôi, với 1.695,4 ha. Hiện tại, niên vụ mía 2017 - 2018 đã gần kết thúc, đây là thời điểm nhiều người trồng mía rất dễ phế canh nếu không có biện pháp ngăn chặn.

Phế canh mía ở vùng nguyên liệu

Tại huyện Yên Sơn, chỉ sau 1 năm diện tích mía phế canh tăng gần gấp đôi từ 226 ha năm 2016 lên 402 ha năm 2017. Xã Phúc Ninh từ một điểm sáng về trồng mía nguyên liệu nhưng hiện nay có tốc độ phế canh lớn dẫn đầu tỉnh. Chỉ tính trong niên vụ 2016 - 2017, trên địa bàn xã đã có 162 ha mía bị người dân phá bỏ. Ông Nguyễn Văn Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Ninh phân trần, xã đã kiểm tra, rà soát và yêu cầu bà con bảo vệ diện tích mía hiện có nhưng mọi nỗ lực của chính quyền xã đều không đạt được hiệu quả, người dân bỏ mía trồng cây ăn quả vẫn có chiều hướng tăng.

Nhiều địa phương của huyện Sơn Dương tình trạng phế canh mía cũng diễn ra chóng mặt. Theo Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện, riêng trong niên vụ 2016 - 2017 trên địa bàn cũng có đến trên 558 ha bị phá bỏ, con số lớn nhất trong nhiều năm trở lại đây. Kết quả điều tra, rà soát của Phòng Nguyên liệu cho thấy, Công ty cổ phần Mía đường Sơn Dương năm 2018 dự tính có khoảng trên 200 ha mía sẽ bị người trồng mía phế canh. Xã Hào Phú nằm ngay Nhà máy đường Sơn Dương, “lõi” của vùng nguyên liệu mía, tuy nhiên tình trạng phế canh mía cũng vẫn diễn ra, nhà máy, chính quyền khó có thể ngăn chặn. 


Người dân xã Tân Trào (Sơn Dương) trồng giống mía Quế đường 42
cho năng suất tăng so với giống mía thường khoảng 20%.

Ông Vũ Xuân Hà, Chủ tịch UBND xã Hào Phú chia sẻ, năm 2015, xã có trên 200 ha mía, đến nay chỉ còn 100 ha. Hiện tại, xã chỉ cố gắng cân bằng giữa phá bỏ và trồng mới để giữ vững diện tích mía nguyên liệu. Thôn Quang Tất, thôn Phú Thịnh đã có hàng chục ha mía bị người dân phá bỏ để trồng sắn, trồng cây hàng năm, cây lâu năm. Ông Bùi Văn Kết, thôn Quang Tất cho biết, năm 2017 ông đã phá bỏ 1 ha mía để trồng sắn và trồng cây lâm nghiệp. Theo ông Kết, trồng mía thuận lợi đầu ra nhưng lại rất lo nguồn lao động, đặc biệt là khâu thu hoạch. Hiện chi phí thuê lao động thu hoạch bình quân 300 nghìn đồng/tấn, chiếm trên 30% tổng thu nhập từ làm mía. Theo ông Kết đó là thuê được lao động, còn nếu không thuê được lao động đành chấp nhận làm dần thì mía sẽ giảm chất lượng, rất xót ruột... 

Ông Nguyễn Văn Nguyên, Phó trưởng Phòng Nguyên liệu, Công ty cổ phần Mía đường Sơn Dương lo ngại, nếu tốc độ phế canh cây mía như hiện nay kế hoạch trồng mới sẽ khó có thể lấp đầy được diện tích phá bỏ và không đảm bảo nguồn nguyên liệu để đáp ứng công suất chế biến của 2 nhà máy, việc đảm bảo vùng quy hoạch mía đạt 16.000 ha vào năm 2020 khó có thể thực hiện được.

Thực tế cho thấy, vụ ép 2017 - 2018 đang diễn ra, Nhà máy đường Tuyên Quang tại xã Bình Xa (Hàm Yên) đã không đủ nguồn nguyên liệu để chế biến, lượng mía mới chỉ đáp ứng được 3.000 đến 3.200 tấn mía/ngày, trong khi dây chuyền ép là 4.500 tấn/ngày. Thiếu nguyên liệu ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, kinh doanh của công ty, hơn nữa ảnh hưởng đến cả tiến độ đi vào hoạt động của Nhà máy điện sinh khối. 

Nguyên nhân của tình trạng phế canh mía là do hiệu quả kinh tế trồng mía thấp hơn so với cây trồng khác. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thống kê, hiện thu nhập từ trồng cam đạt 91,3 triệu đồng/ha, bưởi 73,9 triệu đồng/ha, hồng đạt 80 triệu đồng/ha, dong riềng 68,1 triệu đồng/ha, trong khi đó cây mía chỉ đạt 54 triệu đồng/ha. Việc thu mua, vận chuyển mía nguyên liệu của doanh nghiệp đối với người nông dân chậm; đường giao thông nông thôn nhiều nơi xuống cấp, chi phí thuê xe vận chuyển mía tăng cao do nhiều diện tích trồng mía manh mún. 

Hiện bình quân diện tích mía của tỉnh chỉ đạt 0,3 ha/hộ, con số rất thấp, trong khi mức trung bình của cả nước 0,8 ha/hộ; mức trung bình của một số nhà máy thuộc các tỉnh trên 1 ha/hộ. Nguyên nhân lớn nữa là nhiều địa phương thiếu lao động cục bộ ở thời điểm thu hoạch và trồng mới, trồng lại… Hơn nữa hiện nay khi Hiệp định thương mại giữa các nước trong khu vực Đông Nam Á có hiệu lực, giá sản phẩm đường kính trắng trong nước giảm xuống do sức cạnh tranh khốc liệt của đường ngoại nhập, người trồng mía lo ngại công ty đường sẽ giảm giá thu mua mía nguyên liệu. 


Thu hoạch, bốc xếp mía tốn rất nhiều lao động, dẫn đến tình trạng phế canh mía ở nhiều địa phương.

Giải pháp cho ngành mía đường

Ông Nguyễn Đại Thành, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn khẳng định, để hạn chế phế canh cây mía cần một giải pháp đồng bộ. Hiện tại, Ban Chỉ đạo phát triển mía đường tỉnh tập trung nguồn lực, hỗ trợ nâng cao năng lực chuỗi liên kết sản xuất mía đường. Trong đó, tập trung thực hiện giải pháp căn cơ về phát triển kinh tế hợp tác, xây dựng phong trào thi đua sản xuất mía đường. Các huyện, thành phố tăng cường chỉ đạo các xã, thị trấn hỗ trợ Công ty cổ phần Mía đường Sơn Dương tổ chức sản xuất, điều hành quyết liệt kế hoạch phát triển vùng mía nguyên liệu; thực hiện xây dựng các mô hình thâm canh tăng năng suất mía tại vùng nguyên liệu.

Năm 2017, ngành Nông nghiệp tỉnh đã triển khai mô hình tại 9 xã Bạch Xa, Minh Khương, Yên Phú, Nhân Mục, Thái Sơn, Thái Hòa, Đức Ninh, Bình Xa, Minh Hương (Hàm Yên) với diện tích 6 ha, với các giống ROC10, ROC22. Để nâng cao năng suất, sản lượng mía, các kỹ sư nông nghiệp đã hướng dẫn người trồng mía bón phân cân đối giữa đạm, lân, kali, bón phân đúng thời điểm, thực hiện chăm sóc sớm đúng kỹ thuật...

Sau gần 1 năm thực hiện  mô hình, trên cùng một điều kiện thổ nhưỡng nhưng biện pháp kỹ thuật tác động khác nhau đã giúp cho 6 ha mía có mức độ nhiễm sâu đục thân, rệp nhẹ hơn; chiều cao cây mía hơn diện tích đối chứng từ 0,2 m/cây, to, nặng hơn; năng suất bình quân đạt 117,6 tấn/ha, tăng hơn 55,1 tấn/ha; sau khi trừ chi phí, trung bình mỗi hộ thu lãi tăng hơn 30 triệu đồng/ha so với cách trồng mía truyền thống. Ông Phan Văn Khương, thôn Cây Cóc, xã Thái Hòa (Hàm Yên) cho biết, áp dụng kỹ thuật chăm sóc mới, năng suất mía của gia đình đạt 110 tấn/ha, tăng trên 30 tấn/ha so với canh tác truyền thống. Nếu cứ được như này, bà con hoàn toàn yên tâm gắn bó, làm giàu với cây mía. 

Ông Đàm Ngọc Hưng, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Hàm Yên phấn khởi, kỹ thuật chăm sóc mới là điều kiện để Hàm Yên tiếp tục nhân rộng mô hình ra những diện tích khác, đảm bảo nâng cao năng suất, tăng thu nhập cho bà con, phấn đấu đưa Hàm Yên thành mô hình điểm trong xây dựng những cánh đồng mía trên 100 tấn. 

Công ty cổ phần Mía đường Sơn Dương cũng chủ động đưa các  giống mía mới có năng suất, trữ đường cao đã được đưa vào trồng như: Quế đường 42, Việt đường 93159, tới đây doanh nghiệp sẽ đưa tiếp giống mía của Thái Lan KK3, NK9 9211, QT vào trồng thử nghiệm. Dự kiến niên vụ 2018 - 2019, có khoảng 600 ha giống mía mới được trồng. Các giống mía mới sẽ cho năng suất, sản lượng cao hơn khoảng 20% so với giống mía cũ. 

Ông Nguyễn Tiến Thành, Phó Giám đốc Công ty cổ phần Mía đường Sơn Dương cho biết: Công ty cũng tiếp tục thực hiện cơ chế chính sách thu mua linh hoạt, hiệu quả để bảo đảm lợi ích của cả doanh nghiệp và người trồng mía; mở rộng diện tích được cơ giới hóa, bao gồm từ khâu làm đất, thu hoạch, bốc xếp và vận chuyển để giải quyết tận gốc vấn đề thiếu nguồn lao động, nguyên nhân chính dẫn đến phế canh cây mía tăng nhanh ở các địa phương.

Vụ thu hoạch 2017 - 2018, công ty đã đầu tư mua mới 2 máy bốc xếp mía để hỗ trợ bà con; 24 máy làm đất và thực hiện hỗ trợ từ 2 triệu đồng đến 3,5 triệu đồng/ha cho các hộ trồng mía. Riêng về vấn đề thu hoạch và vận chuyển, công ty hợp đồng trên 100 đầu xe để vận chuyển mía từ các cánh đồng về nhà máy; thành lập đội đốn chặt, sẵn sàng hỗ trợ các hộ trồng mía khi cần thiết. Đồng hành cùng người trồng mía, công ty cam kết giữ vững giá mua 900 nghìn đồng/tấn (tại ruộng) đây là giá thu mua cao nhất hiện nay trong các nhà máy đường trong toàn quốc.

Sản xuất mía đường đã được tổ chức chặt chẽ, sản xuất chế biến đã được xâu chuỗi. Đây là lợi thế cạnh tranh rất lớn của ngành mía đường. Do đó, để hạn chế tình trạng phế canh mía, ổn định diện tích vùng nguyên liệu nhiều địa phương đã vào cuộc quyết liệt; các tổ chức xã hội trong việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân thấy hết lợi ích của trồng mía, tránh tình trạng phế bỏ, sản xuất theo phong trào dẫn đến những hậu quả xấu như đã từng xảy ra. Hiện nay, huyện Hàm Yên xây dựng các mô hình thâm canh mía, huyện Chiêm Hóa xây dựng cánh đồng mía lớn, huyện Sơn Dương cũng vừa chỉ đạo mỗi xã xây dựng ít nhất 3 ha mía thâm canh để nhân ra diện rộng, bảo đảm ổn định nguồn nguyên liệu cho sản xuất mía đường.

Ông Ma Phúc Khứu, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Chiêm Hóa:

UBND huyện Chiêm Hóa đã giao cho Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các xã, thị trấn chỉ đạo các HTX dịch vụ nông nghiệp hướng dẫn nông dân tập trung chăm sóc mía nguyên liệu. Đồng thời, rà soát chi tiết diện tích đất để bố trí kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu với phương châm lựa chọn những diện tích đất phù hợp cho cây mía phát triển; chuẩn bị đủ giống, phân bón kịp thời cung ứng để phục vụ người dân trồng, chăm sóc mía; áp dụng quy trình thâm canh tiên tiến cho từng loại giống mía phù hợp với từng chất đất, vùng sinh thái khác nhau; chú trọng hợp tác đầu tư, khâu làm đất, cung ứng vật tư đầu vào, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho nông dân...
 

Chị Hoàng Thị Đào, Phó Chủ tịch UBND xã Đức Ninh (Hàm Yên):

Xã Đức Ninh hiện có 18,8 ha mía, quỹ đất nhỏ nên mở rộng diện tích trồng mía là rất khó. Do đó, thâm canh mía để nâng cao năng suất, chất lượng mía là yêu cầu quan trọng. Chính quyền xã đã đôn đốc các trưởng thôn tuyên truyền, vận động nhân dân áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào trồng mía như thực hiện mô hình trồng mía lưu gốc, cử cán bộ khuyến nông xã trực tiếp tuyên truyền cho bà con về cách chăm sóc, bón phân cho cây mía. Hiện năng suất mía khi áp dụng khoa học kỹ thuật đạt khoảng 140 tấn/ha, tăng 40 tấn so với trước đây.
 

Ông Chu Văn Long, thôn Cầu Bì, xã Tú Thịnh (Sơn Dương):

Những năm gần đây, chi phí thuê lao động từ trồng, chăm sóc, thu hoạch mía đều tăng, năng suất mía có chiều hướng giảm; giá thu mua mía nguyên liệu từ phía Công ty cổ phần Mía đường Sơn Dương vẫn giữ ở mức 900 đồng/kg, lời lãi chẳng được bao nhiêu. Tôi mong muốn Công ty cổ phần Mía đường Sơn Dương sớm cung cấp những giống mía mới có năng suất, chất lượng cao để người dân thay thế; bù giá khi mía mất mùa do thiên tai; chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất, chất lượng mía; nghiên cứu xây dựng quy trình cơ giới hóa đồng bộ để giải phóng sức lao động; điều chỉnh giá thu mua sao cho hợp lý để đôi bên cùng có lợi.

Bài, ảnh: Đoàn Thư

Tin cùng chuyên mục