Tiếng việt | English

Những người gác rừng đặc biệt

- Không quân phục, không phương tiện bảo vệ, nhưng những tổ đội tuần rừng được lập khắp các thôn, bản trong tỉnh đã góp phần không nhỏ trong việc giữ lại những cánh rừng tự nhiên hàng trăm năm tuổi. Họ được ví như những người gác rừng đặc biệt, tận tâm làm việc với suy nghĩ giản đơn: Còn rừng là còn đất, còn người!

Cán bộ Ban Quản lý rừng phòng hộ huyện Lâm Bình tuyên truyền cho người dân thôn Nặm Chá,
xã Lăng Can về lợi ích của việc nhận giao khoán bảo vệ rừng. Ảnh: Quốc Việt

Góp sức giữ màu xanh cho rừng

Thôn 3 Yên Lập, xã Yên Phú (Hàm Yên) có 66 hộ đồng bào Dao áo dài cùng sinh sống với những phong tục tập quán độc đáo. Một trong số đó là tục lệ giữ rừng. Một khu rừng thiêng rộng chừng 3 - 4 ha với những cây gỗ quý như lim, dổi… ước chừng đã trăm năm tuổi. Người Dao áo dài ở thôn 3 Yên Lập quan niệm, trong mỗi khu rừng đều có một vị thần trị vì. Trưởng thôn Đặng Văn Toàn bảo, cái “lý” bảo vệ rừng của người Dao áo dài ở đây đã có từ bao đời nay, nó đã trở thành luật bất thành văn, bất kỳ ai bước chân vào khu vực này đều phải chấp hành nghiêm chỉnh. 

Trưởng thôn Đặng Văn Toàn bảo, thôn 3 Yên Lập được lập ra cách nay hơn 30 năm, khi chiến tranh biên giới nổ ra, những người Dao áo dài từ Vị Xuyên, Hoàng Su Phì của Hà Giang tìm đến mảnh đất này. Những năm đầu mới đến, đất rộng, rừng rộng, người Dao áo dài cứ thế phá rừng làm nương, nhưng phá rừng không những không đủ ăn, mà những người anh em cứ lần lượt ốm đau bệnh tật, không ai bảo ai, nhưng họ nghĩ có lẽ mình đang bị thần rừng trừng phạt. Từ đó, đình Nguyễn, ngôi đình thờ thần rừng được lập ra ngay tại mỏm đồi thiêng gần cổng làng, coi như chốn thờ cúng thần rừng. Có thờ có thiêng, người Dao áo dài ở thôn 3 Yên Lập lập ra hương ước, trong đó quy định không ai được vào chặt cây hay lấy đi từ rừng bất kỳ một cái gì, kể cả cây đổ, củi khô, không được làm ô uế trong khu rừng linh thiêng ấy. Mỗi năm, người Dao áo dài tổ chức cúng thần rừng 3 lần, vào ngày 2-2, ngày 15-7 và ngày 9-9 âm lịch, họ cảm ơn thần rừng đã bảo vệ, che chở dân làng.

Thôn 3 Yên Lập giờ còn trên 563 ha rừng phòng hộ, bao trọn cả dãy núi “Ngả hai nương mèo” - nơi được ví như trái tim của đồng bào nơi đây. Thế nên, không chỉ bảo vệ khu rừng thiêng, một tổ đội tuần rừng gồm những thành viên chủ chốt đã được thôn lập ra để quản lý, bảo vệ cả khu vực này. Bí thư chi bộ Lý Văn Miền bảo, tổ tuần rừng chủ yếu là những đảng viên của thôn như Bàn Văn Điện, Lý Văn Miện, Trần Văn Đạt, Lý Văn Đông, Đặng Văn Chí, Đặng Văn Toàn… Mình là đảng viên, vừa nêu gương, vừa giữ được rừng thì còn gì bằng. 


Tổ đội quần chúng bảo vệ rừng thôn 3 Yên Lập, xã Yên Phú (Hàm Yên)
nghỉ ngơi sau 1 chuyến tuần rừng

Nhiệm vụ của tổ tuần rừng là ít nhất mỗi tuần một lần cùng với cán bộ kiểm lâm địa bàn cùng nhau tuần tra, bảo vệ rừng phòng hộ nằm trên địa bàn thôn. Mỗi lần đi tuần cũng mất cả ngày trời, nhưng không ai kêu ca, phàn nàn gì. Trước mỗi chuyến tuần rừng, anh em trong tổ động viên nhau hoàn thành hết công việc nhà rồi mới sắp xếp cùng nhau đi làm nhiệm vụ. Trưởng thôn Đặng Văn Toàn bảo, trước khi thành lập tổ tuần rừng, thôn cũng đã vận động bà con đi tuần rừng theo nhóm từ 3-4 gia đình, luân phiên nhau đi theo tuần. Vì giáp ranh với khu vực Sơn Long, Tích Cốc của Yên Bình (Yên Bái) nên việc giữ rừng, bảo vệ rừng nhiều khó khăn hơn. Trưởng thôn Toàn bảo, vì nhờ có rừng mà nhiều năm trở lại đây, đồng bào Dao áo dài được bảo vệ, chở che. Không có đất bị xói lở, không có nhà bị cuốn trôi, mưa lũ ở đâu như hung thần chứ ở thôn 3 Yên Lập vẫn bình yên dưới những tán rừng thiêng. 

Cán bộ kiểm lâm địa bàn Trần Quang Hiệp chia sẻ, thôn 3 Yên Lập giờ vẫn là thôn “3 không”: Không có đường bê tông đến bản, không có điện lưới quốc gia, không có sóng điện thoại… Thứ bà con có nhiều nhất là tình yêu với rừng. Đây cũng là một trong những thôn đầu tiên của Hàm Yên thành lập được tổ đội quần chúng bảo vệ rừng. Dù còn đến 42 hộ nghèo, đồng bào ở đây vẫn không ai mảy may nghĩ đến chuyện đốn hạ gỗ rừng để mưu sinh. Đây cũng là địa bàn chưa xảy ra một hành vi xâm hại rừng, một hành động chặt phá gỗ rừng nào. 

Nhân rộng mô hình

Không chỉ ở Yên Phú, mô hình các tổ quần chúng bảo vệ rừng đã được thành lập ở hầu hết các thôn bản trên địa bàn tỉnh. Thống kê từ Chi cục Kiểm lâm tỉnh, toàn tỉnh hiện đã có 1.916 tổ đội quần chúng bảo vệ rừng với 18.133 thành viên tham gia. Các tổ đội tuần rừng phần nhiều hoạt động theo hình thức tự nguyện, một số ít có sự hỗ trợ từ các chính sách phát triển rừng như Nghị định 75 của Chính phủ… 

Tại Lâm Bình, hơn 12 nghìn ha trong tổng số 40 nghìn ha rừng phòng hộ do Ban Quản lý rừng phòng hộ huyện quản lý được giao cho các tổ, đội tuần rừng ở các thôn bản phối hợp quản lý. Ông Nguyễn Hữu Tình, Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ huyện cho biết, hiện có 26 thôn bản trên địa bàn huyện thành lập được các tổ, đội tuần tra, bảo vệ rừng. Mỗi thôn thành lập từ 10-15 tổ, mỗi tổ từ 5-7 hộ gia đình. Cái hay của các tổ, đội tuần tra, bảo vệ rừng này, theo ông Tình, chính là tổ này giám sát tổ kia, gia đình này giám sát gia đình kia… Từ ngày thành lập các tổ, đội tuần tra, bảo vệ rừng ở thôn bản, tình trạng xâm lấn, phá rừng làm nương rẫy tại các thôn bản đã không còn xảy ra. Lâm Bình giờ là địa phương có tỷ lệ che phủ rừng lớn nhất tỉnh, với hơn 79%. 

Ông Hỏa Văn La, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Nà Tông, xã Thượng Lâm cho biết, sau khi nhận khoán 400 ha rừng phòng hộ vào năm 2017, thôn thành lập được 3 tổ bảo vệ rừng, mỗi tổ từ 38 đến 40 thành viên. 3 tổ này lại chia thành 12 nhóm, luân phiên nhau tuần tra, bảo vệ rừng theo từng tuần. Ông La bảo, vì rừng bảo vệ tất cả mọi người, nên ai cũng có trách nhiệm như nhau. Nhà nào tuần này chưa đi được, thì sẽ bố trí tuần rừng vào những tuần tiếp theo. 

Trước khi “hoạt động bài bản”, các hộ dân ở Nà Tông cũng đã thay phiên nhau tuần tra theo nhóm, đồng thời, xây dựng được cả quy ước bảo vệ rừng theo hình thức cộng đồng. Trong đó nghiêm cấm, tuyệt đối không cho người vào rừng chặt gỗ làm nhà, tất cả dân bản đều có trách nhiệm phải bảo vệ rừng. Diện tích rừng phòng hộ ở đây bao phủ quanh bản và kéo dài đến vùng hồ thủy điện. Rừng ở đây còn khá nguyên sinh với nhiều cây gỗ to, tán rộng, có trữ lượng gỗ lớn như nghiến, trai… Theo Trưởng thôn, Bí thư Chi bộ Nà Tông Hỏa Văn La, từ khi rừng được bảo vệ tốt, nguồn nước trong khe suối chảy ra ổn định, bà con có nước để sản xuất. Đặc biệt, nhiều năm qua bà con không phải lo nạn sạt lở hay lũ ống, lũ quét... Đây cũng là 1 trong những thôn hình thức du lịch homestay rất phát triển. Ông La bảo, giờ lên mạng xã hội, nhìn những hình ảnh mà khách du lịch chụp tại Nà Tông, thứ mà bà con tự hào nhất chính là màu xanh của rừng hiện lên trên từng bức ảnh. Đây là điều mà không phải nơi nào cũng có được đâu… 

400 nghìn đồng tiền hỗ trợ của Nhà nước cho mỗi ha/năm, năm đầu tiên được chia đều cho các hộ dân tham gia tuần tra, bảo vệ rừng, nhưng bắt đầu từ năm nay được bà con thống nhất sẽ trích ra một phần để mua sắm, đầu tư cho hạ tầng thôn bản, từ tu sửa đường làng ngõ xóm, mua sắm trang thiết bị cho nhà văn hóa đến các hoạt động khác. Trưởng thôn Hỏa Văn La bảo, ở Nà Tông cũng đã hình thành được 1 mô hình trồng thảo quả dưới tán rừng, với diện tích hơn 30 ha. Mới cho thu hoạch lứa đầu tiên năm 2018 với hơn một trăm kg quả, bà con hy vọng đây sẽ là một nguồn thu ổn định trong tương lai. 

Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Dương Văn Xy cho biết, những tổ đội quần chúng bảo vệ rừng được thành lập tại các thôn, bản hầu hết hoạt động theo hình thức tự nguyện. Để hỗ trợ bà con, ngoài nguồn hỗ trợ từ Nghị định 75, hiện Chi cục Kiểm lâm tỉnh đang xây dựng các dự án hỗ trợ người dân được giao khoán, bảo vệ diện tích rừng phòng hộ, rừng đặc dụng tại các huyện Na Hang, Lâm Bình, Hàm Yên, Chiêm Hóa. Trong đó, mục tiêu là gây quỹ từ chính các thôn bản, hỗ trợ sinh kế cho người dân. Đồng thời, tiếp tục triển khai thực hiện chi trả Quỹ dịch vụ môi trường rừng để bà con yên tâm quản lý, bảo vệ rừng.

Ghi chép: Trần Liên

Tin cùng chuyên mục