Tiếng việt | English

Trang phục thầy cúng người Dao: “Cầu nối” tâm linh

- Trong các nghi lễ chính của đồng bào Dao như: Lễ làm chay, lễ cấp sắc, thầy cúng là hiện thân của những vị thần. Vì vậy, trang phục của thầy cúng có giá trị đặc biệt, phản ánh tín ngưỡng người Dao. Đồng thời cũng là tác phẩm nghệ thuật trang trí giàu giá trị thẩm mỹ.

Trong đời sống người Dao, thầy cúng là người duy nhất liên lạc được với thế giới âm (thần linh, linh hồn người chết...) và thế giới dương (thế giới của người sống). Ông Phùng Chương Chí, xã Thổ Bình (Lâm Bình) cho biết, trang phục thầy cúng có bộ áo dài, hai tà, xẻ nách bên phải (có cúc cài), quần chàm kiểu chân què. Trên trang phục khá sặc sỡ, thêu thùa nhiều họa tiết hoa văn. Người Dao chủ yếu tạo hoa văn bằng kỹ thuật thêu và ghép vải màu. Mỗi dải hoa văn có họa tiết chủ đạo phản ánh các hình tượng gửi gắm nhiều điều ý nghĩa.


Các thầy cúng làm lễ cấp sắc.

Đáng chú ý nhất đó là vạt áo phía trước và phía sau. Vạt áo phía trước họa tiết khá đơn giản với hình đầu rồng to ở giữa, xung quanh là các con rồng bay lượn khắp nơi. Điều này tượng trưng cho từng tầng khác nhau: Trên trời, dưới nước, mặt đất đều có vị thần cai quản. Phía dưới, phía trên đều có đôi rồng đứng chầu có hình tia lửa là biểu tượng giải phóng kiếp khổ cho con người.

Tấm áo phía sau cũng là bức thêu hoàn chỉnh phản ánh thế giới nhiều tầng. Các họa tiết hướng về đất trời - nơi yên nghỉ các vị thần như một cách tri ân, tưởng nhớ tới các đấng tối cao. Phía dưới tà áo thường thêu một đôi rồng, có loại thêu đôi ngựa hoặc những đám mây lành. Thầy cúng đội mũ trang trí hình vuông, tam giác, hình tròn, đặc biệt mũ được cắt hình zích zắc, nhấp nhô hình ngọn núi thể hiện sự giao hòa giữa đất - trời - con người.

Trang phục thầy cúng rất linh thiêng chỉ mặc vào những dịp lễ đặc biệt, còn ngày thường phải cất kỹ vào hòm không được phép mở ra. Nếu vi phạm thì sẽ bị thần thánh, tổ tiên trách tội. Lý giải điều này, ông Phàn Văn Phú, xã Tân Thành (Hàm Yên) nói, những lúc thầy cúng mặc trang phục chính là để giao tiếp, mời gọi các vị thần đến chứng giám cho lòng thành. Bộ trang phục tôn nghiêm, cao quý này là cách để thể hiện sự tôn trọng tưởng nhớ đến các vị thần, tổ tiên của mình. 

Trước đây, trang phục thầy cúng được làm làm hoàn toàn bằng tay và thường là các cụ già cao niên mới được phép làm. Giờ đây, để có một bộ trang phục, đích thân vị thầy cúng kín đáo chọn lựa người làm và chỉ dẫn cụ thể để thêu từng hoa văn theo quy chuẩn. Các biện pháp kỹ thuật thêu, ghép vải được khéo léo kết hợp với nhau tạo ra một tác phẩm nghệ thuật gửi gắm nhiều ý nghĩa tâm linh.  

Theo ông Bàn Xuân Triều, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa Dao tỉnh, không như trang phục hàng ngày, trang phục thầy cúng người Dao ở một thế giới tâm linh riêng biệt. Chính vì thế, trải qua thời gian, trang phục hàng ngày của người Dao có sự biến đổi ít nhiều, nhưng trang phục thầy cúng không thay đổi. Bởi tất thảy họa tiết, hình thù đó chính là sự quy chuẩn kết tinh hoa của bao đời. 

Với nghệ thuật thêu, ghép độc đáo trên trang phục cúng lễ của người Dao đã tạo nên dấu ấn rất riêng, đặc trưng. Trang phục đã thể hiện sinh động bức tranh về đời sống tâm linh, nét đẹp văn hóa người Dao xứ Tuyên.

Bài, ảnh: Giang Lam

Tin cùng chuyên mục