Để nông thôn mới không… cũ

TQĐT - Ngày 8-2-2018, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành văn bản 1345 hướng dẫn xây dựng và triển khai Kế hoạch xét công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2018 - 2020. Mục tiêu là để nông thôn mới tại các xã đạt chuẩn không bị cũ đi, đời sống người dân ngày một được cải thiện, năm sau cao hơn năm trước.

Khó khăn không ít

Theo ông Nguyễn Văn Việt, Tỉnh ủy viên, Quyền Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, toàn tỉnh hiện có 23 xã đạt chuẩn nông thôn mới, nếu áp tiêu chí nâng cao, số lượng các xã đáp ứng có 3 xã đạt 13/18 tiêu chí (Mỹ Bằng, Nhữ Hán, Tân Trào); 8 xã đạt 12/18 tiêu chí (Khuôn Hà, Hòa Phú, Thái Hòa, Hoàng Khai, Trung Môn, Ninh Lai, An Khang, Tràng Đà); 2 xã đạt 11/18 tiêu chí (Kim Bình, Lưỡng Vượng); 5 xã đạt 10/18 tiêu chí (Yên Nguyên, Côn Lôn, Bình Xa, Kim Phú, Hồng Lạc); 5 xã đạt 9/18 tiêu chí (Năng Khả, Vinh Quang, Đức Ninh, Đại Phú, Thượng Lâm). 

Đặc biệt, nếu xét riêng từng chỉ tiêu thì cả 23 xã chưa đạt tiêu chí quy hoạch, 22 xã chưa đạt tiêu chí thu nhập, 20 xã chưa đạt tiêu chí cảnh quan môi trường, 15 xã chưa đạt tiêu chí giao thông, 11 xã chưa đạt tiêu chí hộ nghèo…

Trong số 18 tiêu chí, thì một số tiêu chí hiện đang là rào cản đối với nhiều xã, trong đó khó nhất là tiêu chí về thu nhập, tiêu chí cảnh quan môi trường và tổ chức sản xuất. Các tiêu chí này, nếu không có sự vào cuộc từ cấp ủy, chính quyền địa phương và ý thức người dân thì không nguồn lực hỗ trợ nào thay đổi được. 

Xã Côn Lôn (Na Hang) đạt chuẩn nông thôn mới từ năm 2016. Sau hơn 2 năm đạt chuẩn, mức thu nhập bình quân đầu người 22,34 triệu đồng/năm (năm 2016) đến nay không có thay đổi nhiều. Ông Nguyễn Xuân Bạch, Chủ tịch UBND xã Côn Lôn chia sẻ, trong số 23 xã đạt chuẩn thì Côn Lôn ít ưu điểm hơn hẳn: Đường giao thông không thuận lợi, dân cư thưa thớt, số hộ tham gia dịch vụ không lớn, sản xuất nông sản theo hướng hàng hóa cũng hạn chế do thị trường tiêu thụ sản phẩm bị bó hẹp, cả xã đến thời điểm hiện tại chưa hình thành được một mô hình kinh tế trang trại, gia trại nào.


 Người dân xã Khuôn Hà (Lâm Bình) giữ gìn nghề dệt truyền thống, nâng cao thu nhập. 

Để nâng cao thu nhập cho bà con, Côn Lôn hiện đang xây dựng mô hình chăn nuôi vịt, ngỗng thả suối, nhưng quy mô tương đối nhỏ lẻ, gần 40 hộ tham gia quy mô chăn nuôi chỉ khoảng 6.500 con, tính ra chưa đến 200 con/hộ gia đình. Thị trường cũng chủ yếu là một số hàng quán trong khu vực theo hình thức vài chục con/lần xuất, bà con cũng chưa tính đến xuất bán đồng bộ vài nghìn con/lứa. 

Theo Văn phòng điều phối chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, thời gian qua, công tác rà soát, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch chung xây dựng nông thôn mới chưa được thực hiện thường xuyên, đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tế, phù hợp với tiêu chí mới, dẫn đến cả 23 xã chưa đạt tiêu chí quy hoạch. Các xã chưa thực sự chú trọng, quan tâm thường xuyên đến công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn dẫn đến tỷ lệ lao động có việc làm qua đào tạo đạt thấp. Cảnh quan môi trường tại 23 xã thực sự chưa có sự chuyển biến rõ nét, hoạt động bảo vệ cảnh quan môi trường nông thôn chưa thực sự quyết liệt. Hiện tại mới có 3 xã Hồng Lạc, Thượng Lâm, Kim Bình đạt tiêu chí này. 

Nâng cao là không có điểm dừng 

Ông Nguyễn Văn Việt, Quyền Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho rằng, để đạt được mục tiêu của một xã nông thôn mới nâng cao không đơn giản. Bởi hiện nay, các xã luôn phải đối diện với tình trạng hụt chuẩn do các chỉ tiêu để duy trì mức độ đạt luôn xê dịch theo hướng năm sau cao hơn năm trước. 

Đơn cử, thu nhập bình quân đầu người cao hơn từ 1,2 lần trở lên so với mức thu nhập quy định từng năm. Cụ thể, nếu năm 2018 mức thu nhập của xã đạt chuẩn là 30 triệu đồng/người/năm thì đến năm 2019 thu nhập tại các xã phải đạt 39,6 triệu đồng/người/năm; 2020 đạt 43,2 triệu đồng/người/năm. Ngoài ra, các xã nông thôn mới cũng như các địa phương nói chung đều phải đối diện với những khó khăn đến từ yếu tố khách quan như dịch bệnh, dịch hại, thiên tai... Chưa kể nguồn lực dành cho Chương trình xây dựng nông thôn mới một số thời điểm chưa đáp ứng đủ, kịp thời so với kế hoạch đề ra.

Tuy nhiên, những khó khăn này không cản trở các xã đã về đích trong việc nâng cao các tiêu chí, với những cách làm sáng tạo, linh hoạt và đạt hiệu quả cao. Xã Mỹ Bằng (Yên Sơn) là một trong những xã về đích nông thôn mới đầu tiên trên địa bàn tỉnh. Hoàn thành 19 tiêu chí, nhưng chính quyền và nhân dân xã Mỹ Bằng không dừng lại, mà tiếp tục đặt cho mình những bậc thang cao hơn để chinh phục. Thôn Quyết Thắng vừa hoàn thành 2.000 m đường điện theo chương trình “Thắp sáng đường quê” do UBND xã vận động theo hình thức bà con đóng góp toàn bộ kinh phí lắp đặt hơn 33,5 triệu đồng.


Anh Bùi Huy Toàn (đứng­ giữa), thôn Mỹ Bình, xã Mỹ Bằng (Yên Sơn) đầu tư cải tạo 6 ha đất
trồng 2.000 cây bưởi ngọt, tạo việc làm và thu nhập ­­cho gia đình. 

Theo ông Vũ Văn Phương, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Quyết Thắng, thôn họp bàn công khai đến tất cả bà con về chủ trương của xã nên bà con trong thôn đều nhất trí đóng góp. Từ ngày có đường điện, an ninh xóm làng được đảm bảo, bà con đi lại an toàn hơn. Trung bình mỗi hộ 1 tháng chỉ phải đóng góp khoảng 10 nghìn đồng tiền điện. Bà con trong thôn cũng chung tay hoàn thành 700 m đường hoa và cây tùng nhật. Mỹ Bằng phấn đấu trong năm nay sẽ có thêm 3 thôn hoàn thành công trình này, đảm bảo đến năm 2020, 25/25 thôn của xã có đường điện công cộng, đảm bảo việc đi lại cho người dân. 

Chủ tịch UBND xã Mỹ Bằng Đỗ Văn Dậu khẳng định, từ khi hoàn thành các tiêu chí xây dựng nông thôn mới, Mỹ Bằng tiếp tục hoàn thành 200 công trình nhà vệ sinh tại các thôn, bản; xây dựng thêm 8,5 m đường bê tông nông thôn, 3 km kênh mương nội đồng lắp đặt theo cấu kiện bê tông đúc sẵn; nâng tiêu chí thu nhập từ 20 triệu đồng/người/năm cuối năm 2014 lên 28,3 triệu đồng/người/năm cuối năm 2017 và tiếp tục đạt con số 30,5 triệu đồng/người/năm trong năm nay. Mục tiêu của Mỹ Bằng là đến năm 2020, giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn xã xuống dưới 3%. Toàn xã hiện có 31 trang trại chăn nuôi; 43 ha táo, bưởi; gần 900 ha chè. Riêng doanh thu từ cây chè của xã mỗi năm đạt trên 50 tỷ đồng. 

Trong 23 xã đạt chuẩn nông thôn mới, hiện mới chỉ có Tràng Đà (TP Tuyên Quang) đạt mức thu nhập 36 triệu đồng/người/năm, đạt tiêu chí thu nhập bằng 1,2 lần so với mức quy định đạt chuẩn. Hiện Tràng Đà có 25 ha cây ăn quả ở xóm 9, xóm 10 cho thu nhập trên 70 triệu đồng/ha; 75 lồng nuôi cá trên sông Lô tại các xóm 1, 4, 8, 11; hình thành câu lạc bộ trồng hoa lan ở xóm 10, xóm 6, nhiều hộ cho thu nhập từ 100 - 200 triệu đồng/năm. Theo lãnh đạo UBND xã, ý thức được việc phát triển, nâng cao các tiêu chí là tất yếu trong quá trình xây dựng nông thôn mới, nếu không có nâng cao mà chỉ giữ vững thì đến một thời điểm nào đó sẽ bị tụt hậu, xã chủ động triển khai xây dựng Bộ tiêu chí xóm tiêu biểu và thống nhất lựa chọn các xóm 4, 10, 15 để tổ chức thực hiện điểm. 

Xã Hoàng Khai (Yên Sơn) thu nhập của người dân cũng không ngừng được nâng cao, từ 18 triệu đồng/người/năm 2014 lên 27 triệu đồng/người vào năm 2016, năm nay sẽ đạt 28,5 triệu đồng/người. Hoàng Khai hiện đã hình thành được vùng sản xuất rau màu 140 ha, trong đó có 70 ha ngô đông, còn lại là rau màu. Hệ số sử dụng đất của xã từ 2,5 lần trước khi hoàn thành nông thôn mới giờ đã tăng lên 2,8 lần. Nếu như 2016, cả xã chỉ có 3/15 thôn thành lập được các đội tự quản thu gom rác thải, thì đến nay đã tăng lên 9 thôn. Các đội tự quản thực hiện thu gom 2 - 3 lần/tuần, toàn bộ rác thải được Hợp tác xã Dịch vụ môi trường Thanh Bình đến thu gom, xử lý.

Xã vùng cao Thượng Lâm (Lâm Bình) là một trong 11 xã chưa đạt chuẩn tiêu chí hộ nghèo, với tỷ lệ hộ nghèo toàn xã còn 19,67%, tương đương với hơn 200 hộ dân. Để áp theo tiêu chí nông thôn mới nâng cao, tỷ lệ hộ nghèo dưới 6%, xã đang vận động người dân phát triển vùng lạc hàng hóa; vận động người dân xây dựng các điểm du lịch homestay tại địa phương, tạo thêm sản phẩm lưu niệm đặc thù để ngoài thu hút khách du lịch nghỉ dưỡng, người dân có thêm thu nhập từ việc sản xuất, bán các sản phẩm lưu niệm… 

Theo Văn phòng điều phối Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tỉnh, tuy phía trước còn nhiều khó khăn nhưng qua rà soát, đã dự kiến lựa chọn 6 xã để tập trung chỉ đạo, phấn đấu hoàn thành mục tiêu này, trong đó, năm 2019 phấn đấu có 3 xã Mỹ Bằng, Tân Trào, Tràng Đà; 2020 có thêm 3 xã Thượng Lâm, Yên Nguyên, Thái Hòa. Hiện Văn phòng điều phối cân đối nguồn vốn, có hình thức hỗ trợ 1 số địa phương đăng ký đạt tiêu chí nâng cao, tránh tình trạng huy động quá sức dân sau nhiều năm dồn lực về đích nông thôn mới. Theo tính toán bước đầu, tổng kinh phí hỗ trợ 6 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao là trên 23 tỷ đồng. UBND tỉnh cũng đã phê duyệt danh mục 41 dự án, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức sản xuất (tổ hợp tác, hợp tác xã) tại các xã. 

Tuy nhiên, theo Quyền Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Văn Việt, việc hỗ trợ chỉ nhằm mục tiêu giải quyết khó khăn về nguồn lực cho các công trình hạ tầng, trong khi nông thôn mới nâng cao không dừng lại là câu chuyện hoàn thiện hạ tầng nữa mà phải lấy tiêu chí sự hài lòng của người dân đặt lên hàng đầu, khiến chủ thể của nông thôn được đảm bảo về cả về đời sống vật chất và tinh thần. 
 
                                                                                                                                 Bài, ảnh: Trần Liên

Ông Đỗ Xuân Trường, Phó Chủ tịch UBND huyện Yên Sơn: Huyện Yên Sơn đã có 5 xã về đích nông thôn mới (NTM) từ năm 2015 đến nay. Nâng cao chất lượng các tiêu chí tại các xã đạt chuẩn và những xã nằm trong lộ trình đạt chuẩn, huyện đang tranh thủ tối đa nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu, dự án xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng. Huyện cũng đẩy mạnh công tác tuyên truyền vận động, khơi gợi nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân và người dân để xây dựng NTM. Trong 6 tháng năm 2018, huyện đã huy động được 451,7 tỷ đồng cùng hàng nghìn ngày công lao động xây dựng 15,7 km kênh mương, 73 km đường giao thông nội đồng, cải tạo nâng cấp 8 công trình trường, lớp học… tại các xã đạt chuẩn NTM và xã nằm trong lộ trình đạt chuẩn NTM từ nay đến năm 2020. 

 

Ông Trần Đăng Quang, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Lưỡng Vượng (TP Tuyên Quang): Hiện nay, xã Lưỡng Vượng đang rà soát lại tất cả các tiêu chí trong Bộ tiêu chí Quốc gia xây dựng nông thôn mới. Đối với những tiêu chí còn chưa đạt xã sẽ căn cứ vào hướng dẫn của tỉnh để tìm ra các giải pháp đạt theo tiêu chí nâng cao. Còn đối với những tiêu chí nào đã đạt xã sẽ xây dựng kế hoạch phấn đấu nâng cao hơn các chỉ tiêu của tiêu chí đó. Sau khi việc rà soát các tiêu chí hoàn thành, Lưỡng Vượng cũng sẽ dự kiến xây dựng một số thôn kiểu mẫu trong xây dựng nông thôn mới.

 

Ông Phạm Văn Thiềm, thôn Pù Bó, xã Nhân Mục (Hàm Yên): Lúc đầu, việc xây dựng nông thôn mới của xã gặp khó khăn khi một số người dân chưa hiểu hết ý nghĩa, trách nhiệm của bản thân trong xây dựng nông thôn mới. Qua tuyên truyền, vận động, dần dần chúng tôi hiểu và cùng nhau thực hiện, sẵn sàng hiến đất, đóng góp ngày công, tiền để các công trình sớm hoàn thành. Đồng thời, mạnh dạn đầu tư sản xuất để nâng cao thu nhập, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển. Gia đình tôi cũng đã hiến hơn 100 m2 đất để mở tuyến đường liên thôn, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho bà con đi lại, giao lưu buôn bán.

Tin cùng chuyên mục