Tìm... "bà đỡ" cho các ý tưởng sáng tạo

BHG - 11/43 đề tài, sản phẩm tiêu biểu, có tính mới, tính sáng tạo và có khả năng áp dụng vào thực tế được vinh danh trong Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng (TTNNĐ) lần thứ 9 đã từng bước khẳng định tính hấp dẫn, chuyên nghiệp của cuộc thi. Tuy nhiên, mỗi mùa giải qua đi, ngoài tấm Bằng khen, Giấy khen được treo trên tường, các “nhà khoa học nhí” luôn khát khao, mỏi mắt tìm... “bà đỡ” chắp cánh cho những ý tưởng sáng tạo!

Vàng Thị Dăm - cô học trò Trường THPT Hoàng Su Phì vừa đón niềm vui kép khi mô hình “Đèn học giúp ngồi học đúng tư thế” hai lần được vinh danh. Đèn học giúp ngồi học đúng tư thế - ý tưởng độc đáo, hữu ích, phù hợp thực tế được hình thành từ những vật liệu gồm máy cảm biến khoảng cách, nguồn điện 12V, rơ - le điện, loa điện, nhôm ống nước, bóng đèn led 10W... đã giành giải Nhì Cuộc thi Sáng tạo TTNNĐ toàn tỉnh lần thứ 9 năm 2015 và tiếp tục gặt hái thành công tại Cuộc thi Sáng tạo TTNNĐ toàn quốc lần thứ XI. Quy trình vận hành của chiếc đèn rất đơn giản, khi các em ngồi không đúng tư thế, đèn có mắt cảm biến hồng ngoại nhận diện phát hiện vật cản trước mắt và sẽ tự động bật; khi ngồi quá thấp hoặc ngồi nghiêng ngả, mắt cảm biến vật cản sẽ tự động tắt trong 4 đến 6 giây. Từ tín hiệu đó, các em sẽ tự động điều chỉnh tư thế ngồi đúng, vừa giúp phát triển toàn diện cơ thể, không bị lệch cột sống, giảm nguy cơ cận thị mắt. Theo nhận định của các nhà chuyên môn, mô hình này có khả năng nhân rộng cao tại các trường học, gia đình có con em trong độ tuổi cắp sách đến trường.

Một đề tài tham dự Cuộc thi với thiết kế rất đơn giản, nhưng lại rất hữu ích, chi phí sản xuất rất thấp cũng vừa được vinh danh tại Cuộc thi Sáng tạo TTNNĐ toàn tỉnh - mô hình Máy hút muỗi của em Lê Hồng Hạnh, học sinh Trường THPT Việt Lâm (Vị Xuyên). Nguyên liệu chế tạo chiếc máy này gồm một xô nhựa, ống luồn dây cách điện, thiếc, nhựa thông, dây dẫn, keo nến, công tắc 2 cực, động cơ điện xoay chiều, vợt muỗi cũ... Quy trình vận hành rất đơn giản, khi bật công tắc, quạt điện quay ngược chiều, tạo ra luồng khí hút muỗi vào trong xô, muỗi sẽ bị hút vào lưới sắt được kích điện và bị thiêu cháy. Chiếc máy này có khả năng áp dụng để bắt muỗi trong nhà, hoặc cống, rãnh nơi có nhiều muỗi.

Đây chỉ là hai trong số 11 đề tài, mô hình của các em học sinh được vinh danh tại Cuộc thi Sáng tạo TTNNĐ toàn tỉnh lần thứ 9 năm 2015. Cuộc thi này dành cho các em ở lứa tuổi từ 6 đến 19, nhằm khơi dậy tiềm năng, phát huy tư duy sáng tạo, thúc đẩy phong trào thi đua học tập, lao động sáng tạo khoa học kỹ thuật; đồng thời giúp các em trau dồi kiến thức, rèn luyện kỹ năng, xây dựng ước mơ trở thành nhà sáng chế trong tương lai. Cuộc thi năm nay, Ban tổ chức (BTC) nhận được 43 đề tài với các mô hình, sản phẩm thuộc 4 lĩnh vực: Đồ dùng học tập, dụng cụ sinh hoạt gia đình, đồ chơi trẻ em và sản phẩm thân thiện với môi trường của 68 tác giả, nhóm tác giả gửi về từ 13 trường tiểu học, THCS và THPT thuộc 6 huyện, thành phố.

Theo đánh giá của BTC, số lượng và chất lượng các đề tài, sản phẩm tham gia cuộc thi năm nay chuyển biến hơn so với những năm trước; nhiều đề tài, sản phẩm có tính mới, tính sáng tạo, có khả năng áp dụng vào thực tế phục vụ học tập, sản xuất và đời sống. Căn cứ các yêu cầu, tiêu chí đối với đề tài, sản phẩm dự thi, Ban Giám khảo đã lựa chọn được 11 đề tài để trao 3 giải Nhì, 2 giải Ba và 6 giải Khuyến khích (không có giải nhất). Trong đó, mô hình Máy hút muỗi, của em Lê Hồng Hạnh; Đèn học giúp ngồi học đúng tư thế, của em Vàng Thị Dăm; sản phẩm than từ lá cọ của em Nguyễn Minh Hợp, Trường THPT Hùng An (Bắc Quang) được trao giải Nhì. Giải Ba thuộc về mô hình, sản phẩm tranh ghép mỹ thuật của em Vũ Hương Giang, Trường Tiểu học Minh Khai (thành phố Hà Giang); thước chữ A cho bà con nông dân trồng cây theo đường đồng mức làm đẹp cảnh quan của các em Nguyễn Hà Linh và Cao Hồng Ngân, trường THCS Lê Lợi (thành phố Hà Giang)...

Trên cơ sở đó, BTC Cuộc thi cấp tỉnh đã lựa chọn 5 đề tài, sản phẩm tiêu biểu, có chất lượng tốt, đoạt giải Ba trở lên tham dự Cuộc thi Sáng tạo TTNNĐ toàn quốc lần thứ 11 năm 2015. Cuộc thi toàn quốc có 554 đề tài, sản phẩm được sơ tuyển từ hàng vạn đề tài, sản phẩm tham gia dự thi của các tác giả, nhóm tác giả đến từ 63 tỉnh, thành phố và có 106 đề tài, sản phẩm được lựa chọn trao giải. Trong đó, đề tài Đèn học giúp ngồi học đúng tư thế của em Vàng Thị Dăm đoạt giải Khuyến khích và đã đưa Hà Giang vào “bản đồ” các địa phương có giải cấp toàn quốc. Với thành tích này, em Vàng Thị Dăm vinh dự được BTC Cuộc thi Sáng tạo TTNNĐ toàn quốc, T.Ư Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tặng Bằng khen.

Cuộc thi Sáng tạo TTNNĐ năm 2015 đã khép lại, sự háo hức, niềm hân hoan của các tác giả, nhóm tác giả có đề tài được vinh danh cũng dần nguôi ngoai. Một mùa giải đã qua và những gì đọng lại cũng không hơn các cuộc thi trước, ngoài tấm Bằng khen, Giấy khen đóng khung, treo trên tường, bụi bám đầy theo năm tháng... thì những đề tài, sản phẩm đoạt giải cũng vẫn chỉ là mô hình và cũng dần cũ theo thời gian. Bởi lẽ, sáng chế là một chuyện, nhưng ai sẽ là người đỡ để các tác giả, nhóm tác giả tiếp tục nghiên cứu, phát triển sản phẩm đến bây giờ vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ. Mặc dù các nhà tổ chức cuộc thi luôn khẳng định, những đề tài, sản phẩm rất hữu ích, khả năng ứng dụng vào thực tiễn rất cao, nhưng nếu không có cơ chế, chính sách phù hợp thì nó cũng mãi chỉ dừng lại ở mô hình. Thật lãng phí nguồn lực, đấy là chưa nói đến chuyện tài năng sẽ tắt lịm chứ làm gì có cơ hội tỏa sáng! Biết thực trạng này, nhưng từ BTC Cuộc thi đến người đứng đầu ngành khoa học của tỉnh, ông Đàm Xuân Lan cũng thừa nhận, chưa có doanh nghiệp, cơ sở nào phối hợp với các tác giả, nhóm tác giả để phát triển sản phẩm từ những ý tưởng sáng tạo. Ông còn đưa ra một dẫn chứng chua chát, nhiều đề tài, dự án khoa học, được nghiên cứu bằng ngân sách Nhà nước do ngành thực hiện cũng được xếp vào ngăn tủ bởi không có kinh phí thực hiện các bước tiếp theo - ứng dụng thành quả nghiên cứu vào thực tiễn cuộc sống.

Quay trở lại câu chuyện của đề tài, mô hình đoạt giải Cuộc thi Sáng tạo TTNNĐ năm 2015, những người tổ chức đã có công “đốt đuốc” tìm ý tưởng sáng tạo thì cũng nên làm nốt phận sự “đốt đuốc” tìm “bà đỡ” để ý tưởng đó thành hiện thực, áp dụng vào thực tiễn cuộc sống. Có như vậy mới kích thích niềm đam mê sáng tạo của các “nhà khoa học nhí”.

Thiên Thanh