Tiếng việt | English

Nét riêng chợ Thụt...

TQĐT - Duy nhất trong năm chỉ họp 1 lần vào ngày 2-2 (âm lịch), chợ Thụt ở xã Phù Lưu (Hàm Yên) là chợ cầu may trong sản xuất và đời sống. Chợ chỉ diễn ra trong ngày, nhưng có cả bản sắc của chợ tình Khau Vai (Hà Giang) và chợ Viềng (Nam Định).

Chợ Thụt không có tuổi

Nằm bên tả ngạn của dòng sông Lô thuộc địa phận xã Phù Lưu, chợ Thụt có từ bao đời nay không ai rõ. Ông Hoàng Văn Mềnh, 77 tuổi cho biết, dòng họ của gia đình đã nhiều đời sinh sống ở đất này, các cụ kể lại rằng, ngày xưa đường bộ đi lại khó khăn nên hàng hóa vận chuyển chủ yếu bằng đường sông. Do có vị trí tiếp giáp với nhiều xã, giao lưu hàng hóa thuận tiện giữa miền xuôi với miền ngược nên khu vực này “trên bến dưới thuyền”.

Bà Nguyễn Thị Sành, 84 tuổi bảo, bà lớn lên ở thôn Thụt, được chứng kiến chợ đã mấy lần đổi tên. Ban đầu là chợ Cầu Làng, đến tên chợ Tình, chợ Cầu May và nay là tên chợ Thụt. Ngày trước, chợ họp ở ngay bến sông, có cả bãi đất rất rộng, nhưng do sông thay đổi dòng chảy lấn dần bãi chợ nên vài năm trở lại đây, xã chuyển vào vị trí mới cách địa điểm cũ hơn 300 m. 


Du khách và người dân tham dự Chợ Thụt. Ảnh: K.T

Chợ Thụt không đơn thuần theo góc độ kinh tế là trao đổi hàng hóa, mà mang đậm nét văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số. Ông Hoàng Văn Mềnh cho biết, chợ mỗi năm chỉ họp vào ngày 2-2 (âm lịch) thường duy trì 3 phần việc. Đó là làm lễ ở đền Quan Thánh (đền cũng có từ lâu đời) mọi người trong thôn đóng góp làm cơm cúng cầu trời đất mưa thuận gió hòa, sản vật tốt tươi; tiếp đến là phần chơi chợ với các hoạt động mua bán các nông sản và dụng cụ lao động; tham gia các trò chơi đánh yến, ném còn nếu còn chưa thủng thì chưa về. Chiều đến, nam nữ hò hẹn nhau, trao duyên...

Những nét riêng độc đáo

Theo những người già ở thôn Thụt, tiếng là chợ nhưng trước kia, nơi đây không đơn thuần là mua bán nông sản, vật phẩm, mà đến chợ còn là điểm hẹn nên duyên đôi lứa. Nghe người dân trong thôn, tôi tìm gặp ông Phạm Xuân Yên, 67 tuổi, Trưởng thôn Thụt. Vừa gặp, ông Yên đã hào hứng hát cho tôi nghe lời Cọi: “Mùa xuân đến rồi, anh như con chim tìm cành đậu, nếu không có chỗ, thì lại bay đi...”. Ông Yên là người Kinh, sinh ra và lớn lên ở đây, còn bố ông là người tỉnh Thái Bình, lên đất Thụt từ năm 1940. Chợ mang đậm nét văn hóa của của đồng bào Tày, Dao. Bởi người Kinh đi chợ chỉ mua, bán, chứ đằng này còn đi hát thâu đêm, ném còn không thủng, không về.

Ở chợ những đôi nam, nữ hát đối nhau, họ hợp nhau là nên duyên đôi lứa. Ông Yên lấy được vợ cũng từ phiên chợ Thụt. Thời ấy vào năm 1970, ông không biết hát Cọi như người Tày, không biết hát giao duyên như người Dao, ông phải "nhờ" bạn bè, người thân, thế là "cưa" đổ cô gái người xã Yên Phú, là vợ mình bây giờ. Thông qua các trò chơi ở chợ, nam, nữ bén duyên nhau, tình yêu bắt đầu từ đấy. Con trai ông cũng tìm được bạn đời từ phiên chợ Thụt lãng mạn này. 

Trưởng thôn Thụt Phạm Văn Yên cho biết, chợ Thụt có loại bánh hình các con vật làm từ bột gạo. Thường thì bánh được nặn hình con giáp của từng năm. Khách thập phương rất thích mua vừa là để cầu may, vừa là làm quà cho con trẻ. Ông Yên dẫn chúng tôi đến các hộ làm bánh và bảo, thôn có 72 hộ dân, đa phần đều có tài nấu nướng và chế biến món ngon. 

Bà Trần Mỹ Lềnh, 65 tuổi được người dân thôn Thụt đánh giá là người khéo tay nặn bánh mang hình con vật nhanh và đẹp nhất. Bà Lềnh cho biết, với kinh nghiệm nhiều năm làm bánh, bà thường nặn các con vật như cá, vịt, trâu, dê. Nhưng bánh hình hài con dê thường được người mua thích hơn để cầu may, bởi con vật có hình dáng đẹp, số an nhàn và dễ hòa đồng.

Cách làm bánh dê truyền thống về nguyên liệu phải có 3 phần bột gạo nếp, 1 phần bột gạo tẻ, trộn với đường phèn và gấc đỏ. Sau khi trộn đều, hòa nước bột không dính tay thì mới dễ nặn. Khi nặn nắm bột bằng quả trứng rồi dàn dẹt cuốn tròn, sau đó làm cổ, chia tai, nặn sừng và làm mõm con dê. Xong hình hài con vật, thì lấy hạt đỗ đen gắn vào làm mắt cho chúng. Về nguyên tắc nặn con vật phải rỗng bên trong khi rán mỡ mới chín đều từ trong ra ngoài. 

Năm nay thôn Thụt có 6 gia đình tham gia làm bánh, hộ ít làm 10 kg gạo, hộ nhiều tới 40 kg. Chị Nguyễn Thị Mai ở thôn Thụt cho biết, năm nay gia đình chị làm chung 40 kg gạo với nhà người em chú. Theo chị Mai, tùy thuộc bánh to, nhỏ nhưng ra chợ giá bán từ 3 đến 5.000 đồng/con. Ngoài bánh dê đặc sắc ở chợ Thụt còn có rất nhiều loại bánh ngon như bánh rán, bánh lẳng, bánh dày, bánh chè lam và bánh gai cũng được đồng bào nơi đây làm ra để bán.

Người ta trông chờ cả năm có ngày đi chợ Thụt Phù Lưu. Về chợ Thụt người ta như được hòa với những câu chuyện tình lãng mạn, lắng đọng trong sắc màu trang phục của đồng bào dân tộc, thưởng thức những mặt hàng nông sản đặc sắc... Tất cả là điểm hẹn và là lời mời gọi du khách thập phương n

Ghi chép: Duy Hùng

Tin cùng chuyên mục