Họa mi chọi - Thú chơi kiêu hãnh

TQĐT - “Chơi cá dưỡng Tâm, chơi chim dưỡng Trí, chơi cây dưỡng Thần”. Mỗi độ Tết đến, Xuân về hội viên của CLB họa mi chọi thành phố Tuyên Quang lại háo hức chờ đợi những cuộc tranh hùng. Họa mi - loài chim được mệnh danh là Đại lưu điểu luôn làm đắm say bao tao nhân, mặc khách: Loài chim với bản tính kiên cường chiến đấu để bảo vệ lãnh địa của mình.

Ban Tổ chức trao giải cho các hội viên CLB họa mi chọi thành phố Tuyên Quang
tham gia giải Tết cổ truyền 2016.

Ngay từ sáng sớm ngày mùng 5 Tết Bính Thân, tại Câu lạc bộ thơ Tân Trào đã có vài chục cặp họa mi chọi tụ hội hót vang cả một góc trời. Ông Đỗ Cao Tiến, Chủ tịch Câu lạc bộ họa mi chọi thành phố Tuyên quang điểm mặt các hội viên tham gia rồi tổ chức bốc thăm phân bảng thi đấu. Khi vào trận, hai lồng chim nhốt các con trống bao giờ cũng để đối diện nhau thông qua chiếc cửa hay còn gọi là cửa công. Hai lồng chim mái được đặt bên cạnh lồng chim trống để cổ vũ trận chiến (hộ chiến). Sau khi ghép cửa xong, áo lồng được mở, hai con đực sẽ lao vào nhau với những thế đòn hổ lao, sáp hồng, khóa đầu mặt, ăn gối... để hạ gục đối thủ. Luật chơi họa mi chọi quy định khi trọng tài rút cửa thẻ bắt đầu tính giờ, nếu chim nào sau khi đối thủ 3 lần nhảy xuống cửa công nhưng chim đó không chịu xuống, sẽ đếm từ 1 đến 10 (tương đương 15 giây) thì sẽ bị xử thua. Trận chiến họa mi có khi diễn ra trong vòng vài phút, có trận lại diễn kéo dài vài chục phút vẫn không phân thắng bại...

Theo ông Đỗ Cao Tiến, họa mi là loài chim được mệnh danh là đại lưu điểu. Chơi họa mi chọi có nguồn gốc từ thời nhà Lý. Theo sử sách kể lại: Đất Thăng Long hồi mới lập đô mới chỉ biết đến đàn ca, sáo nhị, chọi gà, chơi cờ... mà chưa ai biết đến chơi họa mi. Nhân dịp Tết Nguyên tiêu, Nùng Trí Cao lúc này đã thần phục nhà Lý trấn ải chốn Cao Bằng tiến vua một đôi chim họa mi và giải trình cặn kẽ thú chơi của người vùng cao khi có hội, lúc chợ phiên. Và cũng từ đó, tiếng hót lảnh lót của họa mi và những trận thư hùng diễn ra từ cung đình đến phủ huyện phụ cận, chơi họa mi chọi trở thành thú chơi không thể thiếu mỗi hội xuân về. Và có một bộ Luật cho họa mi chọi đã được ra đời từ đó mà hiện nay vẫn còn vẹn nguyên giá trị.

Trong hơn 20 năm chơi họa mi chọi và giành được không dưới 100 chiếc cờ các giải, ông Trần Toàn, tổ 3, phường Tân Hà (thành phố Tuyên Quang) được nhiều anh em ngưỡng mộ về cách chọn chim họa mi chọi. Ông Toàn cho biết, trong vùng rừng núi lúp xúp sim mua, từng cặp vợ chồng họa mi cát cứ, sự phân biệt lãnh thổ nhiều khi chỉ là khe suối, hay một gốc cây mục ruỗng bởi nắng mưa. Thế nhưng nếu có sự xâm lược, hai vợ chồng họa mi sẽ liên thủ chiến đấu chống trả đến cùng. Nếu con trống khiếp đảm, con mái sẽ xông vào trợ giúp phu quân, đánh đuổi địch thủ, kẻ xâm lược. Nếu thua có thể đực mái sẽ phải xa cách, con đực sẽ phải bỏ cả vợ con, bay đi vùng khác, sống lưu vong, câm lặng trong cô đơn, âm thầm mài mó, luyện đòn chờ ngày rửa hận. Một lúc nào đó, nó sẽ trở về rửa mối thù “vong quốc”. Nếu chơi sâu, sẽ thấu hiểu được tiếng chim.

Là một người chơi trẻ, anh Đức Anh, Km 6, xã Trung Môn (Yên Sơn) được nhiều người biết đến với những cách chọn họa mi có bí kíp. Anh Đức Anh cho biết, ở Tuyên Quang, từ nhiều năm nay được mệnh danh là mảnh đất có nhiều cuộc đấu của loài chim họa mi. Nhiều con chim họa mi có “số má”, gắn với thành tích huy hoàng, được tặng cho những biệt danh, như “Dò mìn” - một con họa mi của Đức Anh với đôi bàn chân cụt 4 ngón; hay “Trọc” của Lê Duy với thành tích 38 phút chiến đấu ngoan cường với đối thủ và giành chiến thắng. Một con mi chiến tốt “về hưu” vẫn được nuôi dưỡng vì tình cảm và giọng hót tuyệt vời. Ai đã trót dính vào thú vui này thì sẽ rất khó bỏ, và sẽ cảm thấy buồn tẻ khi không có ít nhất 1 con họa mi trong nhà! Họa mi không khoe mẽ, không hào nhoáng, nhưng ẩn sâu trong đó là tinh thần thượng võ, khẳng định chủ quyền, sự  thủy chung son sắt. Mỗi buổi sáng họa mi bay lên ngọn cây cao nhất trong vùng cát cứ của mình, cất tiếng hót lanh lảnh vang xa. Loài chim với bản tính cao sang nhưng lại rất ương ảnh, thuần họa mi là việc làm vô cùng khó khăn, đòi hỏi sự kiên trì, nhẫn nại. “Âu cũng là rèn luyện bản tính con người biết sống điềm đạm, khiêm tốn, biết kiên trì, nhẫn nại mà thôi”.

Cũng theo anh Đức Anh, để có một con họa mi thiện chiến, có thành tích cao trong những trận thư hùng, các “tay chơi” đã phải bỏ ra nhiều thời gian để săn lùng và chịu chi tiền bạc để sở hữu. Một con họa mi chiến tốt giá lên tới vài chục triệu đồng. Theo sách tướng và kinh nghiệm chọn họa mi từ ngàn xưa, họa mi phải già rừng, (thời gian sống ngoài tự nhiên) nhất nhãn, nhị mao, tam tính, tứ cước, mắt thể hiện tâm hồn, thể hiện bản lĩnh, lông thể hiện cách chơi... Người giỏi trong nghề chơi sẽ nhìn được cát mắt, tức những tia trong mắt chim là biết nó ở đẳng cấp nào trong chốn rừng xanh. Đặc biệt là con chim mái, 1 con mái hay có giá gấp nhiều lần đực, thế mới có câu “Tìm mái 3 năm tìm đực 1 ngày”.

Bài, ảnh: Phạm Lê Duy

Tin cùng chuyên mục