Tiếng việt | English

Độc đáo những làn điệu dân ca Mông

- Người Mông có một kho tàng dân ca phong phú. Chính những làn điệu dân ca đã làm cho cuộc sống của cộng đồng người Mông càng thêm phong phú, tươi đẹp. Trong quá trình hát, bên cạnh những bài dân ca có sẵn thì người hát đôi lúc cũng tự ứng biến lời theo dòng cảm xúc để bộc lộ đúng tâm trạng. Đó chính là cái độc đáo, linh hoạt trong dân ca Mông.

Dân ca của dân tộc Mông là những bài hát do đồng bào tự sáng tác và được lưu truyền từ đời này qua đời khác. Dân ca có nhiều loại, hiện nay còn lưu giữ được một số loại hình dân ca như: Hát trong sinh hoạt có hát ru, hát vui chơi của trẻ em; hát giãi bày tâm trạng có hát giao duyên, hát than thân...; hát mang tính nghi lễ có hát lên nhà mới, hát trong đám cưới, hát tiễn đưa hồn... 


Những hạt nhân văn nghệ của xã Hồng Thái (Na Hang).

Ngay từ lúc mới sinh ra, trẻ em người Mông đã được đắm mình trong cái nôi văn hóa với những làn điệu dân ca nói về cuộc sống, xây dựng bản làng. Những bài hát dân ca không chỉ thể hiện bằng lời mà còn có thể giãi bày thông qua những nhạc cụ như: Sáo, khèn, kèn lá, đàn môi.

Chị Đào Thị Sái, thôn Ngòi Sen, xã Yên Lâm (Hàm Yên) là hạt nhân văn nghệ của xã chia sẻ: “Tôi không còn nhớ mình đã bắt đầu hát từ khi nào. Nhưng tôi vẫn nhớ lại hình ảnh bố mẹ, cô chú của tôi hát khi họ đang làm nương và những công việc nhà. Và rồi cứ như vậy, tôi đã học thuộc được những giai điệu dân ca đó”.

Vừa kể, chị Sái vừa cất lên những câu hát: “Nơi ở của người Mông cheo leo núi cao. Tay với đến mặt trời, mặt trăng, gần chân mây. Nơi mà từ những kẽ đá cũng mọc ra hạt ngô căng mẩy... nơi mà khó khăn mọi người vẫn vui cười, vui hát...”.

Đối với những chàng trai, cô gái Mông, dân ca là phương tiện để bày tỏ tình yêu chân thành, nhưng hết sức mãnh liệt. Các làn điệu hát đối đáp của trai gái đặc sắc hơn với hàng trăm bài. Khi người này đang hát, người kia phải tập trung nghe và suy ngẫm, khi người này hát xong người kia lập tức nghĩ ra một bài đối lại theo nội dung của người kia đã hát... Ví dụ: Nam: “Người ta có đôi có lứa, ăn cơm tối xong ngồi trò chuyện vui cười, anh không có đôi có lứa, ăn tối vừa buông đũa chỉ có cây sáo làm bạn thâu đêm...”. Nữ đáp: “Người ta có đôi có lứa, ăn cơm tối xong ngồi đùa nhảy múa, em không có đôi có lứa, ăn cơm tối xong phải làm bạn với trăng...”. Cách bày tỏ tình yêu của các chàng trai Mông bộc trực thẳng thắn nhưng hết sức mãnh liệt: “Cái bụng anh thương em nhiều như lá rừng, em không có lòng thì thôi, có lòng thì về ta ở với nhau một đêm. Em không có lòng thì thôi, có lòng thì về, ta ở với nhau một ngày”. 

Còn đối với hát tự tình, giãi bày tâm trạng, là loại hình không dành riêng cho thanh niên mà bất cứ ai cũng có thể hát được. Hát tự tình, không chỉ hát về tình yêu đôi lứa mà còn hát về cuộc đời, thân phận con người, hát về người chết và nhiều bài khác liên quan đến cuộc sống, lao động sản xuất.

Hát tự tình có thể hát ở bất cứ nơi đâu, bất kể thời gian, không gian nào, có thể hát trong các dịp chợ phiên, những lúc làm nương, mừng nhà mới, mừng đám cưới hay vui chơi hội xuân... Trong hội hè, lễ Tết, gặp nhau sau chén rượu xuân thì cùng hát: “Ăn tết xong không muốn ở chơi nữa, không muốn ăn nữa, muốn đi làm nương thế này, đưa vợ đi làm nương cùng. Mình phải đi làm nương thì mới có ăn, mình phải làm thế này thì mới được ăn...”. 

Các bài dân ca của người Mông như món ăn tinh thần luôn song hành và không bao giờ thiếu vắng trong sinh hoạt đời sống hằng ngày. Nó như dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ người Mông và trở thành nét văn hóa độc đáo luôn được giữ gìn và phát huy.

Bài, ảnh: Giang Lam

Tin cùng chuyên mục