Duy trì và tạo dựng uy tín của nghề truyền thống

TQĐT - Trên địa bàn tỉnh, một số nghề truyền thống được hình thành từ lâu đời, trải qua thời gian, bằng bàn tay khéo léo, tài hoa và khối óc sáng tạo của mình, các “nghệ nhân” đã làm ra những sản phẩm tinh xảo, mang đậm nét đời sống, văn hóa địa phương. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của kinh tế thị trường, nghề truyền thống đang đứng trước nhiều khó khăn.

Sản phẩm dệt thổ cẩm của cơ sở Mạnh Bình, thị trấn Tân Yên (Hàm Yên) được công nhận là
 sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu của tỉnh năm 2016. 

Xã Hùng Đức (Hàm Yên) vốn nổi tiếng với nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Theo ông Bàng Đức Trị, Bí thư Đảng ủy xã, năm 2006, ông đầu tư 37 máy dệt và cho người dân trong xã thuê để lưu giữ nghề dệt truyền thống của người Dao quê ông.

Các sản phẩm chủ yếu thực hiện là yếm của phụ nữ Dao, khăn trải bàn, gối đầu, ga ghế... Các sản phẩm này đều có chất lượng, đã từng đạt giải Ba Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ của huyện. Thời gian đầu, ông liên kết với một doanh nghiệp xuất khẩu tại Hà Nội đưa sản phẩm giới thiệu tại một số nước Châu Âu. 

Tuy nhiên, thị trường này chỉ duy trì được 2-3 năm, sau đó doanh nghiệp tại Hà Nội ngừng ký hợp đồng. Việc duy trì nghề dệt chỉ kéo dài thêm được 1-2 năm, sau đó tạm dừng hoạt động. Hiện ông Trị chỉ còn 6 máy để trong dân, số máy còn lại đã bị tháo dỡ dần.

Giờ ông Trị với cương vị là Bí thư Đảng ủy xã, việc vực dậy nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người dân vẫn đau đáu trong ông, tuy nhiên, theo ông Trị, cái cần nhất hiện nay là có được sự định hướng và hỗ trợ kịp thời từ các ngành chức năng, từ kiểu dáng mẫu mã, thị hiếu đến thị trường. Có như vậy, nghề dệt thổ cẩm truyền thống ở Hùng Đức mới có đóng góp tích cực trong việc nâng cao đời sống người dân, góp phần xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã. 

Nghề sấy nhãn xuất hiện tại xã Vinh Quang (Chiêm Hóa) đã hơn 20 năm nay. Toàn xã hiện có 83 lò sấy nhãn, mỗi lò đến vụ giải quyết việc làm từ 13-15 lao động địa phương.  Theo ông Vi Văn An, Chủ tịch UBND xã Vinh Quang, sản phẩm long nhãn của người dân trong xã làm ra đến đâu có tiểu thương đến thu mua xuất sang Trung Quốc đến đấy, với giá bán từ 180 - 200 nghìn đồng/kg. Mong muốn lớn nhất của những người làm nghề ở Vinh Quang là xây dựng được thương hiệu của riêng mình, có thị trường trong nước với giá bán ổn định, tránh phụ thuộc vào nhu cầu thị trường của nước bạn.

Cũng tại xã Vinh Quang, nghề đan cót cũng là một nghề từng có thời “hoàng kim”, giải quyết việc làm tại chỗ cho hàng trăm lao động địa phương. Tuy nhiên, do người dân tự phát làm, không có định hướng của ngành chức năng, sản phẩm của xã hiện chủ yếu phục vụ cho việc xây dựng, hoàn toàn không nâng cấp thành sản phẩm thủ công mỹ nghệ.  

Trên địa bàn tỉnh hiện còn lưu giữ nhiều nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, rèn gia truyền, đan cót, đan mành cọ, mộc mỹ nghệ... Theo Chi cục Phát triển nông thôn, hiện các địa phương vẫn chưa thực sự chủ động trong việc xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm truyền thống. Do mang tính chất thủ công lại chưa được đào tạo nghề một cách kỹ lưỡng nên chất lượng, mẫu mã của sản phẩm chưa cao, chưa có sự kết hợp giữa yếu tố truyền thống với thiết kế mẫu mã cho phù hợp thị hiếu của người tiêu dùng.

Hầu hết các nghề truyền thống mới chỉ được duy trì ở góc độ hộ hoặc nhóm hộ, rất phân tán, mang tính tự phát, chưa được tổ chức theo quy hoạch và định hướng phát triển. Hiện chỉ có một số ít cơ sở nghề truyền thống đẩy mạnh hoạt động tìm kiếm thị trường, có chỗ đứng nhất định như cơ sở dệt thổ cẩm Mạnh Bình, thị trấn Tân Yên, cơ sở rèn gia truyền Ông Cụ Thắng, xã Đức Ninh (Hàm Yên)... 

Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” đang tạo ra những chuyển biến tích cực trong thói quen tiêu dùng của người dân. Nếu hình thành được thương hiệu, tạo dựng được uy tín thì các sản phẩm thủ công truyền thống của tỉnh sẽ có chỗ đứng nhất định. 

Muốn làm được điều này trước hết các cấp, ngành liên quan của tỉnh phối hợp đẩy mạnh hơn nữa hoạt động xúc tiến thương mại; hỗ trợ kinh phí cho các ngành nghề và nghệ nhân tham gia các hội chợ trong và ngoài nước, các cuộc thi sáng tạo sản phẩm thủ công để giới thiệu sản phẩm. 

Các cơ sở nghề truyền thống chú trọng áp dụng khoa học công nghệ, cải tiến mẫu mã sản phẩm nhằm nâng cao chất lượng và khả năng tiêu thụ sản phẩm trên thị trường.

Bài, ảnh: Nguyễn Đạt

Tin cùng chuyên mục