Hiểm họa khó lường từ xuất khẩu lao động “chui”

TQĐT - Có một thực trạng là khá nhiều người ở tỉnh ta đi xuất khẩu lao động “chui” (vượt biên trái phép ra nước ngoài làm việc) đã gây khó khăn trong quản lý công dân tại địa phương, tiềm ẩn những nguy cơ về mất an ninh trật tự. Bên cạnh đó, người xuất khẩu lao động “chui” còn gặp nhiều hiểm họa khó lường khi làm việc, sinh sống ở môi trường thiếu sự bảo hộ nơi xứ người.

Vượt biên trái phép đi làm thuê

Tình trạng vượt biên trái phép sang Trung Quốc đi làm thuê đã gây mất an ninh trật tự khu vực biên giới và khó khăn trong công tác quản lý công dân tại địa phương. Bên cạnh đó, môi trường làm việc tại Trung Quốc bấp bênh và tiềm ẩn nhiều hiểm họa khó lường như bị cướp giật, lừa bán, bị đánh đập, bóc lột sức lao động… Thế nhưng, tình trạng lao động xuất khẩu “chui” sang Trung Quốc đang trở nên phổ biến.

Theo số liệu từ Công an tỉnh, từ năm 2010 đến tháng 10-2015 trên địa bàn tỉnh có trên 7.000 lượt người nghi xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc làm thuê. Đã có 411 trường hợp bị cơ quan chức năng Trung Quốc bắt giữ do nhập cảnh trái phép đề nghị trao trả về nước. Trong đó, riêng từ tháng 10-2015 đến nay, trên địa bàn tỉnh có trên 2.100 công dân xuất cảnh và nghi xuất cảnh sang Trung Quốc trái phép. 

Các trường hợp xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc đều đi theo đường tiểu ngạch qua biên giới rồi đi sâu vào nội địa Trung Quốc đến các cơ sở sản xuất để xin việc làm. Một số trường hợp khác xuất cảnh sang Trung Quốc bằng giấy thông hành hoặc hộ chiếu có dán VISA du lịch sang Trung Quốc thời hạn 1 tháng nhưng trốn ở lại Trung Quốc để lao động trái phép, khi quay về nước thường nhập cảnh trái phép. Quá trình xuất cảnh trái phép theo đường tiểu ngạch qua khu vực gần cửa khẩu các tỉnh Lạng Sơn, Quảng Ninh, Hà Giang, Lào Cai, Cao Bằng…

Qua tìm hiểu, các trường hợp xuất khẩu lao động “chui” đa phần có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, ở vùng sâu, vùng xa, bị dụ dỗ bởi người nhà, người quen đã từng làm việc ở Trung Quốc hoặc thông qua môi giới. Bên cạnh đó, nhiều người lao động không có việc làm trong khi nhu cầu sử dụng lao động phía Trung Quốc khá lớn. 


Một buổi tư vấn giới thiệu việc làm ở Nhật Bản do Công ty cổ phần
Xuất nhập khẩu Thái Nguyên tổ chức trên địa bàn tỉnh ta.

Khi sang Trung Quốc làm việc rất đơn giản, không yêu cầu trình độ và tay nghề cao. Trong khi đó để xuất khẩu lao động hợp pháp thì người lao động phải bỏ ra chi phí ban đầu, đòi hỏi phải có trình độ ngoại ngữ, tay nghề chuyên môn theo yêu cầu của người sử dụng lao động. Mặt khác, năng lực, uy tín của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu lao động đang bị giảm sút; một số cá nhân, tổ chức lợi dụng, lừa đảo đưa người lao động ra nước ngoài lao động bất hợp pháp để thu lợi bất chính. 

Bỏ của chạy lấy người

Trong thời gian qua, nhiều làng quê trong tỉnh nhờ xuất khẩu lao động đã mang lại nguồn ngoại tệ góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển.

Tuy nhiên, từ một số người lao động “chui” thành công đem lại thu nhập cho gia đình đã môi giới, giới thiệu khiến nhiều lao động khác ảo vọng về cuộc sống mới nơi đất khách quê người. Do không đi xuất khẩu theo kênh chính thống khiến nhiều người “tiền mất tật mang”.

Trường hợp chị Bàn Thị Xuân, dân tộc Dao ở thôn Đồng Trò, xã Tứ Quận (Yên Sơn) nghe nhiều người nói về việc sang Trung Quốc làm việc đem được nhiều tiền về xây nhà, mua xe… nên đầu năm 2016 chị đã theo một nhóm người vượt biên sang Trung Quốc làm việc, những mong sẽ đổi đời. Thế nhưng, sang Trung Quốc làm việc tại xưởng gia công sắt thép được hơn 1 tháng thì chị Xuân phải bỏ việc trở về vì không chịu được điều kiện sống nơi xứ người.

Chị Xuân cho biết, cứ tưởng sang Trung Quốc làm việc sẽ có tiền về trả nợ nhưng thực tế mức thu nhập thấp và mang tính chất may rủi. Bên cạnh đó, điều kiện ăn uống sinh hoạt kham khổ, có khi cả tuần trời, mỗi bữa ăn chị và những người làm được chủ xưởng cho ăn toàn ớt với vài miếng thịt lợn bàu nhàu. Khổ quá, không chịu được nên chị đành phải bỏ về sớm. Nợ cũ không trả được, nay gia đình chị phải “cõng” thêm nợ mới bởi chi phí khi ra nước ngoài làm việc.

Là thanh niên có sức khỏe tốt, song anh Lý Văn Sáu ở cùng thôn với chị Xuân cũng không thể chịu được điều kiện làm việc “chui” tại Trung Quốc. Anh Sáu theo một nhóm người Việt Nam băng rừng vượt biên qua đường tiểu ngạch ở tỉnh Lạng Sơn và được nhận vào làm việc ở một xưởng tái chế nhựa ở tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) với mức lương 2.000 nhân dân tệ/tháng (khoảng hơn 6 triệu đồng tiền Việt Nam). 

Tuy nhiên, để được trả mức lương như vậy, anh Sáu phải làm việc quần quật từ 7 giờ sáng đến 12 giờ trưa, chiều từ 13 giờ đến tận 19 giờ, ngoài ra còn phải tăng ca đến tận 21 giờ đêm. Công việc đốt nhựa, phân loại các linh kiện điện tử… độc hại khiến anh Sáu phải bỏ về. Anh Sáu cho biết, gần 1 tháng làm việc khiến anh sụt mất gần 3 kg, người hốc hác vì thiếu ngủ.  

Xã Tân Thành (Hàm Yên) có nhiều lao động xuất khẩu “chui”. Theo thống kê của UBND xã, hiện nay có khoảng 60 người đang làm việc “chui” bên Trung Quốc. Các đối tượng gồm nhiều lứa tuổi, đi về thường xuyên nhưng rất khó quản lý do các đối tượng thường đi vào ban đêm, bắt xe khách xuống Hà Nội như đi làm ở tỉnh khác trong nước rồi theo các nhóm người khác vượt biên. 

Ông Nguyễn Văn Quý, Chủ tịch UBND xã Tân Thành cho biết, đã có trường hợp lao động của xã bị chết khi sang Trung Quốc làm việc, 2 trường hợp khác bị chém trọng thương phải vào bệnh viện điều trị. Đa số các đối tượng xuất khẩu lao động “chui” đều có hoàn cảnh khó khăn và là dân tộc thiểu số. Mặc dù xã đã nhiều lần tổ chức tuyên truyền về hiểm họa của xuất khẩu lao động “chui” nhưng nhiều người vẫn bỏ ngoài tai.

Chị Lê Thị Thương ở thôn 1 Việt Thành, xã Tân Thành có chồng là anh Nguyễn Văn Quân cũng đã có thời gian sang Trung Quốc làm việc. Chị Thương cho biết, chồng đi làm tiền chẳng thấy đâu trong khi người thân ở nhà thì lo nơm nớp. Chị phải nhờ người đưa chồng trở về, sau đó hai vợ chồng mở quán bia và hàng tạp hóa tại nhà. Chị Thương cho biết, may là chồng đã về được nhà an toàn nhưng chị đang lo cho đứa em trai cũng đi xuất khẩu lao động “chui” lần trước bị cơ quan chức năng ở Trung Quốc bắt giam đến nay đã 4, 5 tháng mà chưa có tin tức gì.

Theo thống kê của Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Hàm Yên, hiện nay toàn huyện có khoảng trên 600 lao động đang làm việc tại Trung Quốc. So với trước kia thì số người xuất khẩu lao động “chui” có giảm song lại xuất hiện ở hầu hết các xã. Trước kia, xuất khẩu lao động “chui” chỉ tập trung ở các xã Tân Thành và Minh Dân thì nay hầu hết các xã trên địa bàn huyện đều có.

Giải pháp ngăn chặn

Giải quyết vấn nạn xuất khẩu lao động “chui”, các cấp, các ngành của tỉnh đang triển khai những giải pháp cụ thể, trong đó tăng cường công tác quản lý xuất nhập cảnh; xử lý các đối tượng môi giới, tổ chức cho công dân trốn ra nước ngoài. 

Từ đầu năm 2016 đến nay, Công an tỉnh đã khởi tố 3 vụ án “Tổ chức cho người khác trốn ra nước ngoài”, xử lý 4 trường hợp về hành vi “Qua lại biên giới quốc gia mà không làm thủ tục xuất cảnh, nhập cảnh theo quy định” theo Nghị định 167 năm 2013 của Chính phủ.

Bên cạnh đó, việc định hướng cho người dân có nhu cầu đi xuất khẩu lao động đi theo kênh chính thống, tìm kiếm việc làm cho lao động các xã, thị trấn trên địa bàn tỉnh đã được quan tâm.

Ông Nguyễn Văn Lâm, Trưởng Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Hàm Yên cho biết, bên cạnh công tác tuyên truyền thường xuyên cho người dân các xã trên địa bàn về những nguy cơ, rủi ro khi xuất cảnh trái phép, các cơ quan chức năng huyện đã phối hợp với UBND các xã và các doanh nghiệp uy tín trong nước tổ chức hội nghị tư vấn, giới thiệu, tuyển dụng lao động đi làm việc, tạo cơ hội về việc làm cho lao động ở các xã vùng sâu, vùng xa. 

Nhiều địa phương đã tạo điều kiện, hỗ trợ những hộ dân có hoàn cảnh khó khăn ổn định cuộc sống, tránh xuất cảnh trái phép. Ông Hà Xuân Tiệp, Chủ tịch UBND xã Tứ Quận (Yên Sơn) cho biết, đối với những người xuất khẩu lao động “chui” đã trở về thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, xã có cơ chế hỗ trợ về cây, con giống để phát triển kinh tế gia đình. Đồng thời, cử cán bộ tư pháp đến tận nhà tuyên truyền, vận động người dân không xuất cảnh trái phép, thực hiện ký cam kết với trưởng thôn…

Hiện nay, tỉnh ta tiếp tục triển khai nhiều chính sách hỗ trợ hộ nghèo, hộ dân tộc thiểu số, các xã thuộc vùng khó khăn về hạ tầng cơ sở, dạy nghề, hỗ trợ cây và con giống, nguồn vốn vay ưu đãi… phục vụ phát triển kinh tế.

Tỉnh đang thu hút đầu tư và có ngày càng nhiều các doanh nghiệp triển khai các dự án tạo nhiều việc làm tại chỗ cho lao động địa phương. Đây là những giải pháp thiết thực nhất góp phần giảm tình trạng xuất khẩu trái phép trong thời gian tới.

Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tiếp tục làm tốt công tác định hướng, tuyên truyền về Bộ luật Lao động; dạy nghề, ngoại ngữ và giải quyết kịp thời các vướng mắc, rủi ro trong quá trình thực hiện hợp đồng đưa lao động đi làm việc ngoài nước.

Đồng thời, lựa chọn những doanh nghiệp xuất khẩu lao động có đủ điều kiện, uy tín, năng lực để phối hợp với các huyện, thành phố tổ chức thực hiện tuyển lao động tại địa phương ; định hướng cho người lao động lựa chọn thị trường có việc làm ổn định và thu nhập cao, ít rủi ro như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan...
                                                                                                                               Bài, ảnh: Mạnh Tùng

Đại tá Nguyễn Vân Hải, Trưởng phòng Quản lý xuất nhập cảnh, Công an tỉnh
Tăng cường quản lý xuất nhập cảnh trái phép

Thời gian qua, Công an tỉnh đã tăng cường các giải pháp quản lý xuất nhập cảnh trái phép nhằm hạn chế xuất khẩu lao động “chui”.

Trong đó, tập trung xác định những địa bàn trọng điểm có đông công dân xuất nhập cảnh trái pháp luật để tăng cường phối hợp với chính quyền, các đoàn thể địa phương tuyên truyền, phổ biến pháp luật về công tác xuất nhập cảnh; hướng dẫn những người có nhu cầu xuất nhập cảnh các thủ tục theo quy định của pháp luật.

Đồng thời tăng cường nắm địa bàn, đẩy mạnh công tác điều tra, phát hiện những người tham gia môi giới, dẫn dắt đưa người xuất nhập cảnh trái phép để xử lý kịp thời.


Ông Đào Quang Tuấn, Trưởng phòng Lao động - Thương Binh và Xã hội huyện Sơn Dương
Tạo điều kiện thuận lợi để người lao động làm thủ tục xuất cảnh

Phòng Lao động - Thương Binh và Xã hội huyện Sơn Dương đã phối hợp với các cơ quan chức năng, UBND các xã, thị trấn tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn người lao động đăng ký đi xuất khẩu lao động.

Tạo điều kiện thuận lợi để người lao động làm các thủ tục xuất cảnh đi làm việc tại nước ngoài theo đúng quy định của pháp luật. 

Qua đó, nhằm hạn chế đến mức thấp nhất các trường hợp xuất cảnh lao động trái phép, gây ảnh hưởng đến an ninh trật tự và đời sống người dân.


Anh Chu Văn Sỹ, thôn Thắng Bình, xã Hùng Đức (Hàm Yên)
Nhiều rủi ro, nguy hiểm

Do hoàn cảnh kinh tế gia đình khó khăn,  năm 2014, tôi theo bạn bè sang Trung Quốc lao động trái phép và làm công nhân cho một nhà máy sản xuất thìa. Vì không có giấy tờ hợp pháp nên tôi thường xuyên phải lẩn trốn sự truy bắt của cơ quan chức năng nước sở tại.

Tôi không được ký hợp đồng lao động, không được hưởng các chế độ bảo hiểm nên khi đau ốm, hay gặp tai nạn lao động không được thăm khám, bồi thường.

Mỗi ngày, tôi phải làm việc từ 10 - 12 tiếng trong môi trường khắc nghiệt, điều kiện sinh hoạt, ăn uống kham khổ, tệ nạn xã hội luôn rình rập nên sau 1 năm làm việc, tôi đã quyết định trở về địa phương phát triển kinh tế gia đình. 

Tin cùng chuyên mục