Hiểm họa tiềm ẩn từ sử dụng phần mềm không rõ nguồn gốc

Việc cài đặt, sử dụng phần mềm bẻ khóa (crack), không có bản quyền từng được nhiều cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp xem là giải pháp tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, phần mềm lậu tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thông tin, lộ lọt dữ liệu và vi phạm pháp luật. Cùng với cả nước, tỉnh Tuyên Quang đang tăng cường quản lý sở hữu trí tuệ, nâng cao ý thức sử dụng phần mềm có bản quyền trong cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và người dân.

Cán bộ, viên chức Sở Khoa học và Công nghệ chủ động nghiên cứu, đề xuất lãnh đạo Sở tham mưu cho UBND tỉnh ban hành chỉ đạo triển khai thực hiện công tác quản lý nhà nước liên quan đến lĩnh vực sở hữu trí tuệ trên địa bàn tỉnh.

Thực tế, chi phí bản quyền các phần mềm văn phòng phổ biến như Windows, Office dao động từ 4 đến 9 triệu đồng mỗi máy. Với các tổ chức, doanh nghiệp có nhiều máy tính, tổng kinh phí có thể lên đến hàng trăm triệu đồng. Chi phí cao cùng tâm lý chủ quan, cho rằng việc sử dụng phần mềm không bản quyền khó bị phát hiện, xử lý khiến tình trạng này vẫn tồn tại.

Nắm bắt nhu cầu đó, nhiều hội nhóm trên mạng xã hội cung cấp dịch vụ cài đặt phần mềm bẻ khóa giá rẻ. Từ sinh viên, nhân viên văn phòng đến người làm trong lĩnh vực công nghệ, không ít người vẫn sử dụng phần mềm không rõ nguồn gốc để tiết kiệm chi phí mà chưa nhận thức đầy đủ những rủi ro. Các phần mềm không rõ nguồn gốc, đã bị can thiệp mã nguồn có thể khiến thiết bị nhiễm mã độc, làm lộ lọt dữ liệu, gia tăng nguy cơ mất an toàn mạng.

Theo Thượng tá Phí Đức Hòa, Phó trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh: Việc sử dụng phần mềm lậu không chỉ gây thiệt hại cho chủ sở hữu trí tuệ mà còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm mã độc, mất cắp thông tin, lộ lọt dữ liệu cá nhân. Ngay cả việc truy cập các trang web xem phim, bóng đá lậu trên điện thoại cũng có thể gây ra những hệ lụy, ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế, an ninh trật tự.

Về mặt pháp lý, cá nhân tự cài đặt, sử dụng phần mềm lậu không vì mục đích thương mại có thể bị xử phạt hành chính. Trường hợp cài đặt, sử dụng phần mềm lậu để kinh doanh, như các cửa hàng máy tính cài phần mềm không bản quyền cho khách, hoặc vi phạm ở quy mô thương mại, thu lợi bất chính, gây thiệt hại cho chủ sở hữu phần mềm, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tháng 6 vừa qua, Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam, do bà Nguyễn Thị Thanh Huyền làm giám đốc, bị xác định đã cung cấp 81 máy tính cài sẵn Windows và Microsoft Office được kích hoạt bằng crack, key lậu, activator cho nhiều doanh nghiệp. Cơ quan điều tra khám xét khẩn cấp 5 địa điểm tại Hà Nội và Phú Thọ, phát hiện thêm hơn 350 máy tính tại một cơ sở giáo dục có dấu hiệu vi phạm tương tự. Đây là vụ án đầu tiên trên cả nước bị khởi tố về hành vi này.

Thời gian qua, công tác quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ được các cấp, các ngành của tỉnh Tuyên Quang chú trọng. Triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5-5-2026 của Thủ tướng Chính phủ về đấu tranh, ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch thực hiện các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý vi phạm trên địa bàn; đồng thời thành lập Tổ công tác liên ngành kiểm tra, xử lý các vấn đề liên quan đến lĩnh vực này.

UBND tỉnh chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, địa phương tiếp tục rà soát, thực hiện nghiêm việc sử dụng phần mềm có bản quyền, bảo đảm an toàn thông tin và tuân thủ quy định pháp luật. Công an tỉnh tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo các cơ quan, ban, ngành, cán bộ, công chức, viên chức ký cam kết không sử dụng phần mềm lậu; tổ chức rà soát, kiểm tra máy tính tại tất cả các đơn vị và rà soát toàn bộ máy nghiệp vụ. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng của tỉnh chưa xử lý tổ chức, cá nhân liên quan đến việc cài đặt, sử dụng phần mềm lậu.

Dưới góc độ quản lý chuyên ngành, đồng chí Mai Hoàng Hiệp, Trưởng phòng Quản lý Công nghệ và Chuyên ngành, Sở Khoa học và Công nghệ khuyến cáo, chương trình máy tính là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả theo Luật Sở hữu trí tuệ. Vì vậy, cơ quan, tổ chức, cá nhân phải có giấy phép hoặc được chủ sở hữu cho phép khi sử dụng phần mềm. Sao chép, sử dụng phần mềm không được phép là hành vi xâm phạm quyền tác giả, có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định số 134/2026/NĐ-CP, hoặc bị xử lý hình sự khi đủ yếu tố cấu thành.

Việc sử dụng phần mềm có bản quyền không chỉ là yêu cầu chấp hành pháp luật về sở hữu trí tuệ mà còn góp phần bảo đảm an toàn thông tin trong hoạt động của cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và người dân. Cùng với tăng cường kiểm tra, quản lý của các cơ quan chức năng, mỗi tổ chức, cá nhân cần nâng cao nhận thức, chủ động rà soát, loại bỏ phần mềm không có bản quyền, sử dụng phần mềm có nguồn gốc rõ ràng, góp phần hạn chế nguy cơ mất an toàn thông tin và phòng ngừa hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn tỉnh.

Bài, ảnh: Lý Thịnh