"Căn cứ địa lòng dân" ở Pác Bó

Mùa Xuân năm 1941, sau ba thập kỷ bôn ba tìm đường cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về Tổ quốc qua cột mốc 108, chọn Pác Bó, Cao Bằng làm điểm dừng chân đầu tiên. Giữa núi rừng biên cương, trong hang đá đơn sơ, Người đã lãnh đạo cách mạng bằng những quyết sách chiến lược, sống giản dị, hòa vào nhịp sống nhân dân. Từ Pác Bó, tư tưởng cách mạng không trừu tượng, mà hiện diện sống động, kết tinh thành “căn cứ địa lòng dân”, nền tảng quyết định mọi thắng lợi của Cách mạng Việt Nam.

Phong cách giản dị

Pác Bó những ngày đầu năm 1941 là vùng rừng núi hiểm trở, đời sống đồng bào còn nhiều thiếu thốn, bị kìm kẹp bởi thực dân, phong kiến. Nhiều nghiên cứu khoa học đã khẳng định vị trí chiến lược của Pác Bó trong hành trình trở về nước của Người, trong đó nhấn mạnh về yếu tố "thiên thời, địa lợi, nhân hòa", có "hàng rào nhân dân" bảo vệ cách mạng.

Hang Cốc Bó - Nơi Bác Hồ ở và làm việc sau khi về nước năm 1941.

Ngày đầu tiên về Pác Bó, đúng dịp Tết, Bác cùng gia đình ông Lý Quốc Súng ăn bữa cơm đầu tiên, đón Tết cổ truyền của dân tộc sau 30 năm xa cách trong không khí thân mật và ấm áp của ngày Xuân. Đây cũng là ngôi nhà mà Bác Hồ và các đồng chí cán bộ cách mạng đã ở và làm việc những ngày đầu về nước. Những ngày tháng ở Pác Bó, Người sống trong hang đá ẩm thấp, ăn “cháo bẹ, rau măng”, sống giản dị và tiết kiệm, làm việc bên bàn đá chông chênh cạnh suối. Đó không phải là biểu tượng được dàn dựng, mà là cách sống tự nhiên, nhất quán với tư tưởng của một lãnh tụ “lấy dân làm gốc”. Sự giản dị ấy thể hiện đức hy sinh, là một phương thức lãnh đạo đặc biệt: lãnh đạo bằng nêu gương.

Trong bối cảnh Nhân dân đã quá quen thuộc với hình ảnh quan lại xa dân, hách dịch, lợi ích nhóm, đàn áp, thì sự xuất hiện của một người lãnh đạo sống như dân, nói tiếng của dân, chia sẻ cái khổ của dân, đấu tranh vì độc lập dân tộc và hạnh phúc của Nhân dân đã tạo niềm tin mạnh mẽ. Chủ tịch Hồ Chí Minh không giảng giải cách mạng bằng những khái niệm cao siêu. Người trò chuyện, hỏi han, lắng nghe, cùng lao động, cùng chịu gian khổ. Chính sự “ba cùng” ấy đã khiến tư tưởng cách mạng trở nên gần gũi, dễ hiểu, dễ tin. Nhân dân tin cách mạng, trước hết vì thấy tấm lòng, đạo đức của người làm cách mạng. Chính từ lối sống giản dị ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng cho một nguyên lý lãnh đạo cách mạng có giá trị lâu dài là tư tưởng vì Dân.

Chị Trần Thu Hà, hướng dẫn viên tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó chia sẻ: "Qua các tài liệu lịch sử, hồi ký của các đồng chí cách mạng và lời kể của các cụ cao niên, những gia đình cách mạng nhiều thế hệ ở Pác Bó đều cho thấy cách sống giản dị của Bác khi về nước. Có hai điểm tham quan khiến hầu hết du khách xúc động nhất là Hang Cốc Bó và bàn ghế đá, nơi Bác từng ở và làm việc. Sự giản dị đến mộc mạc của một vị lãnh tụ vĩ đại, sống giữa núi rừng, làm việc với bàn đá, ghế đá, sử dụng những vật dụng hết sức đời thường để lại ấn tượng sâu sắc, vượt xa những hình dung ban đầu của du khách. 

"Căn cứ địa lòng dân" vững chắc

Lựa chọn Cao Bằng không chỉ bởi địa hình hiểm yếu, mà bởi đây là vùng đất giàu truyền thống yêu nước, có cấu trúc cộng đồng bền chặt, nơi tiếng nói của già làng, trưởng họ có sức nặng đặc biệt. Chủ tịch Hồ Chí Minh sớm nhận ra căn cứ địa vững chắc nhất không nằm ở núi cao rừng sâu, mà nằm trong lòng dân.

Từ đây, một quá trình kiến tạo chính trị - xã hội được triển khai âm thầm nhưng bài bản. Các tổ chức Việt Minh, Hội Cứu quốc ra đời không áp đặt, mà được “cấy” vào chính các sinh hoạt truyền thống của đồng bào như họp bản, họp họ. Nhân dân không bị huy động bằng mệnh lệnh, mà được giác ngộ để tự nguyện tham gia, tự bảo vệ, tự nuôi dưỡng cách mạng. Niềm tin được xây dựng bằng sự công khai, minh bạch và liêm chính. Tờ báo Việt Nam Độc lập không chỉ tuyên truyền đường lối cách mạng, mà còn công khai việc sử dụng đóng góp của dân, nêu gương người tốt việc tốt. Cách mạng vì thế không phải thế lực bí ẩn, mà là công việc chung của cộng đồng.

Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng đã khéo léo vận động, tranh thủ những người có uy tín trong cộng đồng dân tộc thiểu số. Khi già làng, trưởng họ đứng về phía cách mạng, đó không chỉ là sự ủng hộ cá nhân, mà là sự bảo chứng xã hội. Căn cứ địa cách mạng vì thế được bảo vệ từ bên trong, bằng chính lòng dân.

Song song với tổ chức lực lượng, công tác tư tưởng được “đại chúng hóa” một cách sáng tạo. Chủ nghĩa Mác - Lênin được chuyển tải qua thơ lục bát, ca dao, qua tiếng Tày, tiếng Nùng; những biểu tượng như Suối Lênin, Núi Các Mác gắn lý tưởng lớn với không gian quen thuộc. Cách mạng bước vào đời sống tinh thần Nhân dân một cách tự nhiên, bền bỉ.

Từ Cao Bằng, mô hình “căn cứ địa lòng dân” được nhân rộng, trở thành tiền đề trực tiếp cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám 1945. Đó là thắng lợi của một đường lối đúng, nhưng sâu xa hơn, là thắng lợi của niềm tin và sự đồng thuận xã hội. Tiếp nối sợi chỉ đỏ ấy, hơn tám thập kỷ đã trôi qua, nhưng bài học từ Pác Bó vẫn nguyên giá trị. Đảng ta, từ khi ra đời đến Đại hội XIV, luôn nhất quán khẳng định: Mọi chủ trương, chính sách đều hướng tới Nhân dân, lấy hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu cao nhất. Trong bối cảnh mới, “căn cứ địa lòng dân” chính là niềm tin của xã hội đối với Đảng và Nhà nước. Xây dựng căn cứ ấy vẫn đòi hỏi những nguyên lý không đổi là người cán bộ phải gần Dân, hiểu Dân, trọng Dân và vì Dân.

Bài, ảnh: BIỆN LUÂN