Bài cuối: Kỳ vọng từ cuộc đại kiến tạo

Thành công giảm hơn 50% số thôn, tổ dân phố là một cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy tinh gọn ngay từ cơ sở ở Tuyên Quang nói riêng và cả nước nói chung. Tuy nhiên, sáp nhập mới chỉ là bước khởi đầu. Để bộ máy mới vận hành trơn tru và phát huy tối đa hiệu lực, tỉnh đang chủ động giải quyết bài toán hậu sáp nhập, đặc biệt là nâng tầm đội ngũ cán bộ cơ sở và những bài học kinh nghiệm trong việc lưu giữ, bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa lâu đời tại các địa phương.

Nâng chất lượng cán bộ thôn, tổ dân phố

Theo tinh thần Nghị quyết số 96-NQ/TU ngày 22/5/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố lần này khẳng định quyết tâm tiếp tục tinh gọn bộ máy, giảm chi ngân sách. Dù tỉnh ta đã thực hiện nhiều đợt sáp nhập trước đó, việc tiếp tục rà soát, sắp xếp các đầu mối chưa hợp lý sẽ giúp bộ máy ở cơ sở ngày càng tinh gọn, giảm bớt chi phí vận hành hành chính. Nguồn lực tiết kiệm được sẽ được tỉnh tái đầu tư trực tiếp vào việc xây dựng nhà văn hóa, đường giao thông và các công trình phúc lợi phục vụ chính Nhân dân.

Đồng chí Vũ Ngọc Khánh, Phó Giám đốc Sở Nội vụ cho biết: Để bảo đảm hoàn thành khối lượng công việc khổng lồ, từ trước đó Sở Nội vụ đã tham mưu với UBND tỉnh triển khai quyết liệt 2 giải pháp mang tính đột phá và đồng bộ. Thứ nhất là đột phá trong công tác quản lý. Thứ hai là đột phá trong công tác nhân sự. 

Việc sáp nhập thôn Khau Cau với Nà Khậu, xã Lâm Bình mở ra cơ hội lớn về phát triển kinh tế số từ mô hình Làng Sáng tạo nội dung số.

Song song với việc sắp xếp thôn, tổ dân phố đợt này, các địa phương lựa chọn người làm Trưởng thôn và Tổ trưởng tổ dân phố mới ngày càng được chuẩn hóa, trẻ hóa, ưu tiên lựa chọn nhân sự có trình độ chuyên môn từ trung cấp, cao đẳng, đại học trở lên, thu hút nhân lực trẻ, có uy tín, năng động và có tinh thần cống hiến ở cơ sở, có năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và kỹ năng quản trị cộng đồng để đáp ứng mô hình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp hiện đại.

Ngay trước khi làm cuộc đại phẫu về sắp xếp thôn bản, tổ dân phố, xã Lũng Cú đã thực hiện rà soát lại toàn bộ năng lực, trình độ cũng như độ tuổi đội ngũ Bí thư chi bộ, Trưởng các thôn cũng như rà soát lại toàn bộ những người có trình độ từ trung cấp trở lên tại địa phương mà chưa bố trí được công việc. Từ con số này, 18 người đã được cơ cấu, vận động, bầu giữ các chức danh Bí thư chi bộ, Trưởng thôn, Trưởng ban công tác mặt trận tại các thôn bản. Sau sắp xếp, đây cũng là đội ngũ được ưu tiên lựa chọn giữ những trọng trách quan trọng tại cơ sở.

Đồng chí Dương Ngọc Đức, Bí thư Đảng ủy xã cho rằng: Việc sắp xếp lại đội ngũ cán bộ thôn bản không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu tinh gọn bộ máy mà còn là cơ hội để nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở. Khi lựa chọn được những người có năng lực, trình độ và tinh thần trách nhiệm, các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước sẽ được triển khai nhanh hơn, hiệu quả hơn đến từng hộ dân.

Theo đồng chí Vũ Ngọc Khánh, Phó Giám đốc Sở Nội vụ: Cùng với rà soát lực lượng tại cơ sở, trong tổng số 1.156 người hoạt động không chuyên trách cấp xã thuộc diện rà soát, đến nay, Tuyên Quang đã giải quyết được 1.137 trường hợp. Không chỉ giải quyết bài toán nhân sự trước mắt, việc bố trí, sử dụng đội ngũ cán bộ không chuyên trách tham gia các hoạt động tại thôn bản còn tạo nguồn cán bộ cơ sở lâu dài, góp phần xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh từ gốc. Đây được xem là một trong những yếu tố quan trọng để các thôn bản sau sắp xếp nhanh chóng ổn định tổ chức, phát huy hiệu quả hoạt động và tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.

Trước những băn khoăn về phụ cấp hỗ trợ đội ngũ cán bộ không chuyên trách tại các thôn, bản, tổ dân phố, tại Kỳ họp thứ tư HĐND tỉnh khóa XX, nhiệm kỳ 2026 - 2031, đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Mạnh Tuấn cam kết: Chính sách hỗ trợ người hoạt động không chuyên trách tại các thôn bản, tổ dân phố đã được ban hành, việc hỗ trợ sẽ không cào bằng mà có những chính sách ưu tiên cho các vùng đặc biệt khó khăn. Trong quá trình triển khai, các cơ quan chuyên môn nghiên cứu kỹ lưỡng, tham khảo các địa phương và bám sát thực tế của tỉnh để có điều chỉnh về sau.

Đảm bảo tính kế thừa, ổn định lâu dài

Trong cuộc sắp xếp thôn bản, tổ dân phố lần này, Tuyên Quang xác định việc sắp xếp không đơn thuần là giảm đầu mối hành chính mà phải phù hợp với đặc thù địa phương miền núi, dân cư phân tán, đa dạng về văn hóa, phong tục, tín ngưỡng. Quá trình triển khai phải bảo đảm giữ gìn sự gắn kết cộng đồng dân cư, tạo đồng thuận trong nhân dân và không làm ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt của người dân. Bên cạnh việc bảo đảm các tiêu chí về quy mô dân số, số hộ dân và yêu cầu quản lý, tỉnh yêu cầu các địa phương quan tâm giữ gìn các giá trị lịch sử, văn hóa và bản sắc cộng đồng trong quá trình xây dựng phương án sắp xếp.

Thôn bản sau sắp xếp được mở rộng không gian phát triển (Trong ảnh: Toàn cảnh thôn Đống Đa, xã Thượng Nông). Ảnh: Quang Hòa

Diện tích rộng lớn, tiềm năng vì thế cũng cần được các địa phương tính toán, khai thác triệt để để làm tiền đề cho sự phát triển bền vững, lâu dài. Như tại xã Lâm Bình, đợt sáp nhập thôn bản lần này được xã đặt mục tiêu sắp xếp ổn định, lâu dài, khi từ 22 thôn, xã giảm đầu mối xuống còn 10 thôn. Trong đó, ngoài yếu tố văn hóa, địa lý, tính đa dạng văn hóa, thì nhiệm vụ thay đổi ý thức, tập quán canh tác, sản xuất của đồng bào được chính quyền xã đặt lên hàng đầu, theo đồng chí Chẩu Văn Đệ, Phó Chủ tịch UBND xã Lâm Bình cho rằng: Đối với một số thôn đặc thù, đồng bào chưa quen với sản xuất nông nghiệp hàng hóa, sẽ sắp xếp với các thôn có nền kinh tế năng động hơn.

Xã Kim Bình là một trong những địa phương đầu tiên của tỉnh công bố các quyết định về sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố. Sau sắp xếp, xã Kim Bình giảm từ 31 thôn, xuống còn 17 thôn, trong đó có 29 thôn được thành lập trên cơ sở sắp xếp, sáp nhập và 2 thôn giữ nguyên là Kim Quang và Ngọc Quang. Đồng chí Lê Thiện Quang, Bí thư Đảng ủy xã cho biết: Việc sắp xếp lại các thôn bản là cơ hội để xã cũng như các thôn khai mở hết tiềm năng, thế mạnh về địa thế, đất đai, văn hóa… để tạo dựng vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch.

Câu chuyện đặt tên thôn, tổ dân phố như nào cũng được lấy ý kiến Nhân dân chặt chẽ, đúng quy trình. Nếu như có một thời điểm, nhiều địa phương “số hóa” tên các thôn, tổ dân phố cho thuận tiện với yêu cầu đô thị hóa, thì giờ, việc đặt tên thôn, tổ dân phố được đặc biệt gắn với lịch sử, văn hóa địa phương, theo đúng tinh thần Dân biết - Dân bàn - Dân làm - Dân kiểm tra và thụ hưởng. Điểm mới lần này là các xã thực hiện việc lấy ý kiến Nhân dân về tên gọi thôn bản bằng 2 hình thức: Trực tiếp qua họp thôn, lấy ý kiến Nhân dân và gián tiếp bằng cách đăng tải toàn bộ nội dung lên Fanpage xã, phường. Theo lãnh đạo các địa phương, việc thống nhất tên gọi hoàn toàn tôn trọng quyết định của Nhân dân.

Có thể thấy, việc sáp nhập thôn, tổ dân phố không chỉ là phép tính cơ học về tổ chức bộ máy. Đó còn là quá trình sắp xếp lại không gian quản trị, khơi dậy nguồn lực con người và tạo nền tảng cho phát triển lâu dài. Những bài học về sự thận trọng, dân chủ, tôn trọng văn hóa cộng đồng và nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở sẽ tiếp tục là hành trang quan trọng để Tuyên Quang hoàn thiện mắt xích cuối cùng trong tổ chức bộ máy ở cơ sở, tạo sự đồng bộ trong vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ Nhân dân.

Bài, ảnh: Trần Liên, Đoàn Thư, Lý Thu

►Bài 1: Áp lực từ “chiếc áo chật”

►Bài 2: Chuyện hợp lòng dân