Đừng để tư duy cũ cản bước mô hình mới

Từng chứng kiến những thay đổi về hệ thống chính trị, cho đến cuộc đại cách mạng về tinh gọn bộ máy hiện nay, tôi thấy có một chân lý chưa bao giờ thay đổi, đó là mọi sự thành bại của chủ trương đều nằm ở con người.

Thực tế cho thấy gần 10 tháng qua, nhiều cán bộ huyện, tỉnh về xã đã phát huy xuất sắc vai trò người hướng dẫn. Họ mang đến tác phong làm việc khoa học, tính kỷ luật của cấp trên và khả năng kết nối nguồn lực từ cấp huyện, tỉnh về cho xã. Họ chính là nhân tố kích hoạt để đội ngũ cán bộ tại chỗ chuyển mình.

Tuy nhiên gần đây, lời tâm sự của một cán bộ tỉnh được tăng cường về xã "Cán bộ xã hiện nay vừa thiếu, vừa yếu lại vừa thừa", đã khiến tôi suy ngẫm. Một nhận xét nghe qua có vẻ mâu thuẫn, nhưng lại lột tả thực trạng hậu sáp nhập tại nhiều địa phương. Đó là sự khủng hoảng về tư duy lãnh đạo và tâm thế làm việc ở cấp cơ sở, nơi được coi là cầu nối giữa Đảng, chính quyền với dân.

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, phải đối diện một bộ máy lớn về số lượng nhưng lại loãng về chất lượng. Đó là thừa những chức danh được sắp xếp chỉ để giải quyết lấp chỗ trống. Đó là yếu về kỹ năng quản trị hiện đại, yếu về khả năng thích ứng với quy mô dân số và địa giới hành chính mới rộng lớn hơn. Đó là thiếu những cán bộ thực sự am hiểu đời sống nhân dân trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khi quy mô xã tăng lên, áp lực công việc tăng theo cấp số nhân, nhưng phương pháp làm việc hầu như vẫn chưa có sự khởi sắc. Một bộ máy như vậy có lẽ chưa đảm bảo kỳ vọng về một cuộc bứt phá ở cơ sở.

Nhiều cán bộ từ huyện về xã vẫn mang theo phong thái "chỉ tay năm ngón", quen với việc xử lý văn bản, hội họp hơn là xắn tay cùng dân vào thôn, ra đồng. Ở cấp huyện, cán bộ có thể là người quản lý tầm vĩ mô một ngành, nhưng ở cấp xã lại là "đầy tớ" trực tiếp của nhân dân. Sự thiếu linh hoạt, cứng nhắc trong điều hành của nhóm cán bộ này vô hình trung tạo ra một khoảng cách với người dân.

Sáp nhập xã đâu chỉ là ghép hai cái tên lại với nhau, nó phải tạo ra một mô hình mới. Thế nhưng, nhiều lãnh đạo, cán bộ xã cũ vẫn giữ tư duy cũ, làm việc theo kinh nghiệm, ngại va chạm và đặc biệt là thiếu tư duy số hóa trong quản lý. Họ vận hành một xã hàng vạn dân bằng phương pháp vận hành một xã vài nghìn dân trước đây. Hệ quả mang lại là sự trì trệ và quá tải.

Điểm nhức nhối nhất chính là tâm lý của bộ phận lãnh đạo phải "tụt" chức vụ. Từ vị trí người đứng đầu, sau sáp nhập phải xuống làm phó, hoặc trưởng hay phó phòng. Thay vì dồn tâm sức cho công việc mới, họ rơi vào trạng thái tâm lý "kệ", không còn quyền quyết định tối cao nên thiếu trách nhiệm, làm việc cầm chừng, "ai bảo gì làm nấy". Rồi tâm lý tự ái, luôn cảm thấy mình bị "thất sủng". Sức ì này rất nguy hiểm, nó giống như một bộ phanh bị kẹt, khiến cỗ máy chính quyền cơ sở không thể tăng tốc dù đã khởi động.

Do vậy, cần có các chương trình đào tạo không chỉ về chuyên môn mà còn về kiến thức quản trị. Phải giúp những cán bộ hậu sáp nhập hiểu rằng, vị trí thấp hơn không có nghĩa là giá trị của họ thấp hơn. Sự cống hiến cho dân không đo bằng chức vụ, mà đo bằng sự hài lòng của người dân.

Sáp nhập đơn vị hành chính là một chủ trương đúng đắn và tất yếu để tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực hiệu quả. Không gian địa lý được coi đã thu gọn, giờ cần phải giải quyết chất lượng đội ngũ cán bộ. Cán bộ là động lực, nhưng nếu không tự làm mới mình lại chính là vật cản lớn nhất trong cuộc cách mạng tinh gọn.

Việt Hòa