Cuộc đời không chấm điểm qua một kỳ thi

Kết quả tuyển sinh lớp 10 năm học 2026 - 2027 tại Tuyên Quang đã được ngành chức năng công bố. Trong số gần 23 nghìn học sinh đến từ 333 trường THCS tham gia dự thi vào 74 trường THPT và trường liên cấp có bậc THPT trên địa bàn tỉnh, có những em vui mừng đạt được nguyện vọng, nhưng cũng không ít học sinh hụt hẫng khi không trúng tuyển vào trường công mong muốn. Ngay lập tức, trên mạng xã hội đã đầy ắp những lời tung hô, chúc mừng, xen lẫn cả những tiếng thở dài, những lời cảm thán… và vô tình tạo áp lực tâm lý rất lớn cho phụ huynh, học sinh.

Thực tế cho thấy, sau mỗi kỳ thi có tính chất cạnh tranh, có học sinh đạt điều mình mong muốn, có em chưa đạt, đó là điều bình thường. Điều đáng suy ngẫm không nằm ở kết quả đỗ hay trượt, mà ở cách mỗi người nhìn nhận kết quả ấy như thế nào.

Nhiều năm qua, cứ sau mỗi mùa tuyển sinh lớp 10, đâu đó vẫn xuất hiện tâm lý coi việc không vào được trường thuộc tốp đầu hoặc trường công là một thất bại. Không ít phụ huynh buồn bã, thất vọng. Một số học sinh rơi vào trạng thái mặc cảm, tự ti, thậm chí cho rằng cánh cửa tương lai đã khép lại.

Nhưng liệu một kỳ thi ở tuổi 15 có đủ sức quyết định cả cuộc đời một con người?

Câu trả lời chắc chắn là không.

Trước hết, cần nhìn nhận đúng bản chất của kỳ thi tuyển sinh lớp 10. Đây là một kỳ thi nhằm thực hiện công tác phân luồng và tuyển chọn học sinh theo chỉ tiêu đào tạo của từng cơ sở giáo dục. Kỳ thi giúp xác định mức độ đáp ứng yêu cầu tuyển sinh tại một thời điểm nhất định, chứ không phải thước đo tuyệt đối về năng lực, phẩm chất hay giá trị của một con người.

Trong giáo dục, không có học sinh hoàn toàn giống nhau. Có em mạnh về tư duy học thuật, có em nổi trội ở kỹ năng thực hành. Có em phát triển sớm, có em trưởng thành muộn hơn. Có em chỉ vì áp lực tâm lý trong vài giờ làm bài mà không thể hiện được đúng năng lực… Thực tế đã chứng minh, thành công của một con người chưa bao giờ được quyết định bởi một kỳ thi.

Nếu nhìn rộng hơn, chúng ta sẽ thấy rất nhiều người thành đạt từng trải qua những lần thi cử không như mong muốn. Điều tạo nên sự khác biệt không phải là họ chưa từng thất bại, mà là họ không để thất bại trở thành điểm dừng. Năng lực thích ứng, ý chí vượt khó, tinh thần học tập suốt đời mới là những yếu tố quyết định vị trí của mỗi người trong xã hội hiện đại.

Quan trọng hơn, nhận thức "không đỗ trường công là hết cơ hội" đang ngày càng lạc hậu trong bối cảnh giáo dục hiện nay.

Nền giáo dục hiện đại không vận hành theo tư duy chỉ có một con đường duy nhất dẫn đến thành công. Chủ trương phân luồng học sinh sau THCS được triển khai nhiều năm qua xuất phát từ yêu cầu phát triển nguồn nhân lực đa dạng của xã hội. Bên cạnh hệ thống các trường THPT công lập còn có các trường ngoài công lập, trung tâm giáo dục thường xuyên, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và nhiều mô hình đào tạo khác đáp ứng nhu cầu học tập của người học.

Thị trường lao động hiện nay cũng đang chứng minh một thực tế rõ ràng: Xã hội không chỉ cần cử nhân đại học. Nền kinh tế đang rất cần đội ngũ lao động kỹ thuật chất lượng cao, công nhân lành nghề, kỹ thuật viên, nhân lực công nghệ, dịch vụ chuyên nghiệp. Nhiều người trẻ lựa chọn học nghề sớm, có việc làm ổn định, thu nhập tốt và cơ hội phát triển không hề thua kém những con đường học tập truyền thống.

Vì vậy, điều cần thay đổi trước hết là nhận thức của người lớn. Khi phụ huynh coi kỳ thi lớp 10 là "trận chiến sống còn", áp lực ấy sẽ đè nặng lên vai con trẻ. Khi người lớn mặc định rằng chỉ có trường công mới là con đường lớn, vô hình chúng ta đang thu hẹp những cơ hội vốn rất rộng mở của các em.

Giáo dục chân chính không nhằm tạo ra những đứa trẻ chỉ biết thành công. Giáo dục phải giúp các em biết đối diện với thất bại, biết đứng dậy sau những lần vấp ngã và biết tìm cho mình một hướng đi phù hợp.

Ở tuổi 15, điều đáng sợ nhất không phải là trượt một kỳ thi. Điều đáng sợ nhất là đánh mất niềm tin vào bản thân vì một kết quả không như mong đợi.

Một học sinh không trúng tuyển vào trường công lập tốp đầu hôm nay vẫn có thể trở thành một kỹ sư giỏi, một doanh nhân thành đạt, một thợ lành nghề, một công dân có ích cho xã hội trong tương lai. Ngược lại, việc đỗ vào một ngôi trường danh tiếng cũng không phải là tấm vé bảo đảm cho thành công suốt đời.

Cuộc sống luôn rộng lớn hơn rất nhiều so với khuôn khổ của một kỳ thi. Bởi xét đến cùng, kỳ thi lớp 10 chỉ là sự lựa chọn của hệ thống giáo dục tại một thời điểm. Còn cuộc đời là hành trình dài của sự học hỏi, nỗ lực và trưởng thành không ngừng.

Một kỳ thi có thể mở ra hoặc khép lại một cánh cửa. Nhưng tương lai của một con người chưa bao giờ chỉ có một cánh cửa duy nhất.

Thiên Thanh