Thượng Nông đánh thức tiềm năng vùng cao

Thượng Nông, xã miền núi nằm trong nhóm đặc biệt khó khăn của tỉnh đang từng bước thoát khỏi cái nghèo nhờ thay đổi tư duy sản xuất. Từ chỗ canh tác nhỏ lẻ, tự cung tự cấp, địa phương đang khai thác hiệu quả thế mạnh nông lâm nghiệp, đưa các loại cây dược liệu dưới tán rừng và mô hình chăn nuôi mới vào thực tiễn, mở ra hướng đi bền vững cho đồng bào nơi đây.

Lãnh đạo xã Thượng Nông kiểm tra mô hình trồng lạc hàng hoá.

Phát triển cây dược liệu dưới tán rừng

Dẫn chúng tôi thăm mô hình trồng sa nhân tím dưới tán rừng, chị Đặng Thị Khé, thôn Bản Cưởm cho biết: Năm 2023, chị mạnh dạn đưa hơn 100 cây sa nhân về trồng thử nghiệm trên diện tích 0,3 ha đất rừng của gia đình. Sau 3 năm kiên trì chăm sóc, cây hợp thổ dưỡng, phát triển tốt và cho lứa quả bói đầu tiên vào năm 2025 với giá bán 80.000 đồng/kg quả tươi.

"Trồng sa nhân không tốn nhiều công chăm sóc, chi phí đầu tư ban đầu thấp mà lại tận dụng được diện tích đất bỏ trống dưới tán rừng. Năm nay cây bắt đầu vào chu kỳ thu rộ, hứa hẹn mang lại nguồn thu nhập cao cho gia đình", chị Khé chia sẻ.

Từ hiệu quả ban đầu của hộ chị Khé, đến nay xã Thượng Nông đã có 7 hộ dân tham gia trồng sa nhân dưới tán rừng với tổng diện tích khoảng 1,5 ha. Qua theo dõi, loài cây dược liệu này tỏ ra rất phù hợp với khí hậu, độ ẩm vùng cao, sinh trưởng khỏe và đặc biệt là không làm ảnh hưởng đến hiện trạng rừng tự nhiên.

Xã Thượng Nông hiện sở hữu 7.081 ha đất lâm nghiệp, chiếm tỷ lệ lớn trong tổng diện tích tự nhiên, cùng tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 72%. Đây được xem là "kho báu" để địa phương phát triển kinh tế rừng, cây dược liệu và lâm sản ngoài gỗ.

Theo tính toán sơ bộ, từ năm thứ 4 trở đi, mỗi ha sa nhân tím có thể cho thu nhập trên 250 triệu đồng/năm từ bán quả tươi, mức thu nhập cao hơn nhiều so với các loại cây trồng truyền thống. Bắt nhịp tín hiệu tích cực này, năm 2026, xã đã lồng ghép nguồn vốn từ các Chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ giống, mở rộng diện tích trồng sa nhân tại thôn Thượng Giáp và Bản Giòong với 26 hộ tham gia, quy mô 13 ha. Mục tiêu đến năm 2030 sẽ hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, từng bước đưa sa nhân trở thành cây trồng chủ lực thoát nghèo.

Mô hình nuôi hươu lấy nhung của anh Bàn Văn Sơn, thôn Thôm Luông bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Mô hình mới trên đất khó

Cùng với cây dược liệu, tư duy chăn nuôi của bà con Thượng Nông cũng có những chuyển biến rõ nét. Thay vì chỉ thả rông trâu, bò theo tập quán cũ, một số thanh niên vùng cao đã mạnh dạn tìm tòi các mô hình mới cho giá trị kinh tế cao hơn.

Anh Bàn Văn Sơn (sinh năm 1995), ở thôn Thôm Luông là một điển hình. Nhận thấy địa phương có nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào như các loại cỏ, lá cây rừng phù hợp với chăn nuôi hươu, anh Sơn đã lặn lội đến nhiều tỉnh bạn học hỏi kỹ thuật làm chuồng, chăm sóc và phòng bệnh. Vượt qua những khó khăn ban đầu về vốn và kinh nghiệm, đến nay gia đình anh đang duy trì đàn hươu 10 con phát triển khỏe mạnh.

Anh Sơn chia sẻ: Mỗi cặp nhung hươu hiện bán được khoảng 10 triệu đồng. Tận dụng nguồn lá cây có sẵn nên chi phí thức ăn hầu như không đáng kể, đầu ra lại ổn định. Ngoài thu nhung, đàn hươu còn sinh sản cung cấp con giống, đem lại nguồn thu nhập khá cho gia đình.

Từ hiệu quả mô hình của anh Sơn, trong năm 2026, xã Thượng Nông dự kiến triển khai mô hình điểm nuôi hươu lấy nhung với 2 hộ dân tham gia, quy mô 20 con. Xã sẽ ưu tiên các hộ có điều kiện chuồng trại, nguồn thức ăn để tổ chức chăn nuôi theo hướng an toàn dịch bệnh, làm cơ sở nhân rộng ra toàn xã.

Chị Đặng Thị Khé, thôn Bản Cưởm, xã Thượng Nông kiểm tra diện tích sa nhân tím trồng dưới tán rừng của gia đình.

Hình thành vùng sản xuất hàng hóa

Dù sản xuất nông nghiệp đã có nhiều chuyển biến tích cực, song kinh tế xã Thượng Nông vẫn còn những điểm nghẽn. Sản xuất nông nghiệp cơ bản vẫn nhỏ lẻ, manh mún; liên kết chuỗi từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ chưa bền vững; trình độ ứng dụng chuyển đổi số của người dân còn hạn chế và trên địa bàn chưa có doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu.

Đồng chí Nguyễn Văn Cướng, Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Nông cho biết: Giai đoạn 2026 - 2030, địa phương xác định nông - lâm nghiệp và kinh tế rừng tiếp tục là trụ cột phát triển. Xã tập trung chuyển hướng từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa tập trung, gắn với nâng cao giá trị gia tăng. Theo đó, Thượng Nông tập trung ưu tiên phát triển cây Chè Shan tuyết, lúa nếp đặc sản Khẩu Láng, Khẩu Pái, cây dược liệu dưới tán rừng; phát triển đàn trâu, dê núi, lợn đen và gia cầm bản địa. Các cây trồng như đỗ tương, bí xanh thơm được xác định là cây bổ trợ, phát triển theo cơ chế thị trường chứ không trồng dàn trải. Bên cạnh đó, với nét văn hóa bản địa độc đáo của đồng bào các dân tộc cùng cảnh quan tự nhiên sẵn có, xã định hướng gắn phát triển nông nghiệp với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, xây dựng các sản phẩm OCOP đặc trưng.

Thay đổi tư duy canh tác, phát huy tối đa tiềm năng đất rừng và chọn đúng cây, đúng con chủ lực, sẽ là chìa khóa để Thượng Nông hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo bền vững, từng bước nâng cao thu nhập cho người dân.

Bài, ảnh: Lý Thu