Áp lực giá lương thực có thể kéo dài đến năm 2028

Xung đột tại Trung Đông cho thấy hệ thống lương thực toàn cầu vẫn rất dễ tổn thương trước các biến động địa chính trị. Khi giao tranh làm dấy lên nguy cơ gián đoạn vận tải qua Eo biển Hormuz, thị trường ngay lập tức lo ngại về nguồn cung khí đốt tự nhiên, phân bón nitơ và lưu huỳnh - những nguyên liệu đầu vào quan trọng của ngành nông nghiệp.

Các nhà kinh tế cảnh báo El Niño "siêu mạnh" trong giai đoạn 2026-2027 có thể gây cú sốc giá lương thực toàn cầu kéo dài đến năm 2028. Ảnh: Agrolatam.com

Giá phân bón vì thế tăng mạnh đúng vào thời điểm nông dân tại Mỹ, Brazil, Ấn Độ và Australia bước vào mùa gieo trồng. Mặc dù giá phân bón đã hạ nhiệt sau khi mùa gieo trồng kết thúc và căng thẳng trên thị trường giảm bớt, các chuyên gia cảnh báo thị trường phân bón vẫn đặc biệt nhạy cảm với những biến động có thể ảnh hưởng đến nguồn cung.

Tác động của cuộc khủng hoảng phân bón cũng nhanh chóng lan sang thị trường lương thực. Theo Chỉ số Giá Lương thực của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), giá lương thực toàn cầu đã tăng tốc, chạm đỉnh 3 năm khi chi phí năng lượng và phân bón dần được tính gộp vào giá thành sản xuất.

Điều đáng lo ngại là ngay cả khi nguồn cung phân bón chưa thực sự thiếu hụt, giá tăng cao cũng đủ khiến nhiều nông dân cắt giảm lượng phân bón sử dụng để tiết kiệm chi phí. Hệ quả là năng suất cây trồng suy giảm, nguồn cung ngũ cốc bị thu hẹp và giá lương thực tiếp tục leo thang.

Trong khi những tác động từ địa chính trị vẫn chưa chấm dứt, thị trường lương thực thế giới tiếp tục phải đối mặt với một rủi ro lớn khác đến từ khí hậu.

Các nhà khí tượng học cảnh báo chu kỳ El Niño giai đoạn 2026-2027 có khả năng phát triển thành một sự kiện "siêu mạnh", hay còn gọi là El Niño "Godzilla". Theo Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), điều kiện El Niño đã hình thành tại Thái Bình Dương và có 63% khả năng nhiệt độ bề mặt nước biển sẽ vượt 2 độ C so với mức trung bình vào cuối năm nay. Nếu kịch bản này xảy ra, đây sẽ là một trong những đợt El Niño mạnh nhất từng được ghi nhận.

Các chuyên gia ngân hàng UniCredit của Italia cảnh báo, El Niño đang đưa "lạm phát do biến đổi khí hậu" trở lại tâm điểm khi thời tiết cực đoan tiếp tục gây áp lực lên giá hàng hóa, đồng thời làm gia tăng khả năng các ngân hàng trung ương phải duy trì lãi suất ở mức cao lâu hơn.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) từng ước tính một đợt El Niño mạnh có thể đẩy giá hàng hóa nông sản toàn cầu tăng tới 9%, trong đó đậu tương, ngô và gạo là những mặt hàng tăng giá mạnh nhất.

Theo ngân hàng UniCredit, nguy cơ xảy ra một kịch bản El Niño cực đoan vẫn ở mức rất cao. Ngân hàng này ước tính sản lượng nông nghiệp toàn cầu có thể giảm 14,3%, tương đương khoảng 342 tỷ USD. "Giá các mặt hàng nông sản chủ lực có thể tăng từ 10% đến 50%, trong khi những loại cây trồng chịu tác động mạnh nhất như gạo, dầu cọ, đường và cà phê có thể tăng giá từ 50% đến trên 100%", các chuyên gia của UniCredit nhận định.

Trong khi đó, Ngân hàng Mỹ Goldman Sachs dự báo cường độ của El Niño lần này có thể khiến giá hàng hóa lương thực toàn cầu tăng khoảng 15,8%. Riêng tại khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), giá thực phẩm có thể tăng thêm khoảng 1,3% khi chi phí nguyên liệu được chuyển sang người tiêu dùng.

Tuy nhiên, tác động sẽ không diễn ra ngay lập tức. Ngân hàng Goldman Sachs cho rằng phải đến nửa cuối năm 2028, ảnh hưởng của El Niño mới phản ánh đầy đủ lên giá lương thực toàn cầu do chu kỳ gieo trồng và thu hoạch của từng loại cây trồng khác nhau

Đáng chú ý, ngân hàng lớn nhất Thụy Sĩ UBS cho rằng El Niño sẽ khuếch đại những tác động mà cuộc xung đột tại Iran đã gây ra đối với thị trường lương thực. Trong bối cảnh nguồn cung năng lượng, phân bón và vận tải vốn đã căng thẳng, chỉ một gián đoạn nhỏ về thời tiết cũng có thể khiến giá nông sản biến động mạnh hơn nhiều so với trước đây.

Giới chuyên gia nhận định những nền kinh tế thu nhập thấp sẽ chịu tác động lớn nhất khi đồng thời phải đối mặt với giá lương thực nhập khẩu tăng, điều kiện thời tiết bất lợi và những gián đoạn kéo dài trong chuỗi cung ứng hàng hóa.