Bàn về chữ Hiếu

“Hiếu” là một trong những giá trị đạo đức cốt lõi trong văn hóa Việt Nam. Từ ngàn xưa, đạo hiếu được xem là nền tảng của nhân cách, là thước đo phẩm hạnh con người.

Gốc của đạo làm người

Ông cha ta từng dạy: “Hiếu là gốc của đạo làm người.”

Trước kia, đạo hiếu được thể hiện rõ rệt trong đời sống hằng ngày: con cháu phụng dưỡng cha mẹ, giữ nếp nhà, chăm lo hương khói tổ tiên, kính trên nhường dưới. Đặc biệt, mỗi dịp Tết Nguyên đán, chữ hiếu được thể hiện trọn vẹn nhất. Đó là khi con cháu dù đi xa đến đâu cũng thu xếp về sum họp, thắp nén nhang tưởng nhớ tổ tiên, chúc thọ ông bà, cha mẹ. Không chỉ là nghi lễ, mà là dịp để thể hiện lòng biết ơn và sự gắn kết thiêng liêng giữa các thế hệ.

Chúc tết ông bà là một trong những biểu hiện sinh động của chữ Hiếu ngày xuân.

Trong đạo Phật, hiếu là gốc của mọi hạnh lành, là nền tảng của đạo làm người. Đức Phật dạy rằng người con hiếu không chỉ phụng dưỡng cha mẹ về vật chất mà còn phải hướng cha mẹ sống thiện, tu tâm, tránh ác để được an lạc lâu dài. Hiếu trong đạo Phật không dừng ở phạm vi gia đình mà mở rộng đến mọi chúng sinh. Tinh thần hiếu hạnh ấy không chỉ là sự phụng dưỡng, tưởng nhớ, tri ân công ơn sinh thành, mà còn khơi dậy lòng từ bi và ý thức báo hiếu trong mỗi người. Như vậy, hiếu trong đạo Phật là đạo lý sống và là con đường tu hành đưa con người đến thiện lành và giác ngộ.

Trong đời sống hiện đại, chữ “hiếu” đang có nhiều biến đổi trong cách hiểu và cách thể hiện. Khi nhịp sống đô thị hối hả, nhiều người vì công việc hoặc điều kiện xa quê mà không thể trở về nhà trong dịp Tết. Hình ảnh cả gia đình quây quần bên mâm cơm ngày cuối năm, hay cảnh con cháu chúc Tết ông bà dần thưa vắng.

Thay vào đó, những lời chúc qua điện thoại, cuộc gọi video, hoặc phong bao lì xì chuyển khoản trở thành phổ biến. Dẫu những cách ấy vẫn thể hiện sự quan tâm, nhưng đôi khi thiếu đi hơi ấm và giá trị tinh thần của đạo hiếu truyền thống - nơi sự hiện diện, lời hỏi han, hay cái nắm tay cha mẹ mới là điều khiến họ cảm thấy được yêu thương thật sự.

Hành hiếu sao cho trọn vẹn

Hiện nay, phải thừa nhận rằng chữ hiếu đang được mở rộng theo hướng hiện đại. Nhiều người con hiểu rằng hiếu không chỉ là “ở gần phụng dưỡng”, mà còn là sống tử tế, làm việc có ích, trở thành niềm tự hào của cha mẹ. Với người trẻ, việc báo hiếu có thể là giúp cha mẹ tiếp cận công nghệ, chăm lo sức khỏe, chia sẻ cảm xúc - những hành động tuy nhỏ nhưng chứa đựng sự quan tâm sâu sắc.

Dù vậy, trong dòng chảy hiện đại, vẫn cần cảnh báo về sự phai nhạt của đạo hiếu khi một bộ phận giới trẻ mải mê theo đuổi tiện nghi vật chất, xem nhẹ cội nguồn và trách nhiệm với đấng sinh thành. Khi Tết chỉ còn là kỳ nghỉ du lịch hay dịp mua sắm, mà không còn là dịp tri ân cha mẹ, tổ tiên, thì ý nghĩa của ngày Tết và chữ “hiếu” cũng trở nên trống vắng.

Chữ hiếu thời nay không mất đi, chỉ là thay đổi cách thể hiện. Dù ở thời nào, hiếu vẫn là tình cảm tự nhiên và thiêng liêng nhất của con người. Nếu người xưa báo hiếu bằng sự phụng dưỡng, thì người nay có thể báo hiếu bằng sự quan tâm, sẻ chia và sống tử tế.

Nhưng trong dịp Tết Nguyên đán - mùa đoàn tụ và nhớ về cội nguồn - mỗi người con hãy dành thời gian trở về, nấu cùng cha mẹ một bữa cơm, lắng nghe họ kể chuyện xưa. Bởi khi còn cha mẹ để về, đó chính là điều may mắn và là cơ hội để thực hành chữ “hiếu” trọn vẹn nhất.

Duy Anh