Nghe hồ kể chuyện

Cuối tháng 8 này, lần đầu tiên Nà Hang tổ chức một show diễn thực cảnh ngay tại Hồ sinh thái Na Hang - Lâm Bình với tên gọi “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước”. Đạo diễn Trần Trung đã có cuộc trò chuyện với phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Tuyên Quang về chương trình này.

Phóng viên: Thưa ông, điều gì truyền cảm hứng để ông xây dựng show diễn thực cảnh “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước”?

Đạo diễn Trần Trung: Tôi nghĩ rằng khi đứng trước một không gian như Nà Hang, người làm nghệ thuật không thể chỉ nghĩ đến việc dựng một sân khấu rồi đưa cảnh quan vào làm phông nền. Bởi bản thân thiên nhiên Nà Hang đã là một sân khấu khổng lồ, với mặt hồ, núi rừng, những hòn đảo, những câu chuyện văn hóa và đời sống của đồng bào các dân tộc.

Từ đó, chúng tôi đặt ra câu hỏi: Tại sao không biến chính không gian ấy thành sân khấu?

Đó là nguồn cảm hứng để xây dựng show diễn thực cảnh “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước”. Chúng tôi muốn khán giả không chỉ “xem” một chương trình mà được đi vào trong câu chuyện, đứng giữa thiên nhiên, giữa mặt nước và chứng kiến câu chuyện văn hóa được sống dậy trước mắt mình.

Đạo diễn Trần Trung (người đứng bên trái).

Phóng viên: So với những nơi trên thế giới đã có các show thực cảnh, ông nhận thấy Tuyên Quang có lợi thế gì?

Đạo diễn Trần Trung: Tôi cho rằng Tuyên Quang có những lợi thế rất đặc biệt. Các quốc gia làm tốt du lịch thực cảnh thường có một điểm chung: họ có câu chuyện, bản sắc và không gian đủ lớn để kể câu chuyện đó. Nà Hang hội tụ cả ba yếu tố.

Ở đây có cảnh quan thiên nhiên rất đặc biệt, có hồ Nà Hang, núi rừng, hệ thống hang động, những truyền thuyết, lịch sử và đặc biệt là đời sống văn hóa phong phú của cộng đồng các dân tộc.

Điều tôi nhìn thấy ở Nà Hang không chỉ là một điểm đến để ngắm cảnh. Tôi nhìn thấy một “sân khấu tự nhiên” có thể kể được những câu chuyện rất lớn.

Vấn đề còn lại là chúng ta phải biết kể câu chuyện đó bằng một ngôn ngữ phù hợp với khán giả hôm nay.

Phóng viên: Yếu tố nào của Nà Hang khiến ông tâm đắc nhất?

Đạo diễn Trần Trung: Điều tôi tâm đắc nhất chính là sự hòa quyện giữa thiên nhiên và văn hóa.

Nếu chỉ có cảnh đẹp thì chúng ta có một điểm du lịch đẹp. Nhưng khi cảnh đẹp ấy gắn với con người, với truyền thuyết, với âm nhạc, tín ngưỡng, phong tục và ký ức của cộng đồng thì nó trở thành một câu chuyện.

Chúng tôi muốn đưa vào chương trình những chất liệu văn hóa đặc trưng của vùng đất Nà Hang và Tuyên Quang, đặc biệt là âm nhạc dân gian, các làn điệu, nhạc cụ truyền thống, hình ảnh đời sống và những câu chuyện văn hóa của đồng bào các dân tộc. Nhưng chúng tôi không bê nguyên văn hóa lên sân khấu. Chúng tôi chuyển hóa nó thành ngôn ngữ của nghệ thuật đương đại, để khán giả hôm nay có thể cảm nhận được.

Phóng viên: Được biết Show diễn thực cảnh “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước” quy tụ hơn 1.000 diễn viên. Vậy ông và các đồng nghiệp làm thế nào để cân bằng giữa nghệ thuật hiện đại và văn hóa nguyên bản?

Đạo diễn Trần Trung: Đây là một trong những bài toán chúng tôi quan tâm nhất. Tôi luôn quan niệm rằng công nghệ chỉ là phương tiện, văn hóa mới là linh hồn.

Chúng tôi có thể sử dụng mapping, ánh sáng, âm thanh, màn nước, hiệu ứng sân khấu, trình diễn trên mặt hồ… nhưng tất cả những thứ đó cuối cùng vẫn phải phục vụ cho câu chuyện.

Chúng tôi không muốn lấy công nghệ để “che” văn hóa. Ngược lại, chúng tôi muốn dùng công nghệ để làm cho những giá trị văn hóa vốn đã rất đẹp trở nên sống động hơn đối với khán giả hiện đại.

Và đặc biệt, người dân địa phương không chỉ là người đứng ngoài để xem chương trình. Họ chính là một phần của câu chuyện. Bởi vậy, trong hơn 1.000 diễn viên, chúng tôi sử dụng hơn 400 diễn viên quần chúng là người dân bản địa. Sự tham gia của cộng đồng khiến chương trình có được một thứ mà công nghệ không thể tạo ra, đó là hơi thở thật của vùng đất.

Phóng viên: Được biết ông đã từng dàn dựng nhiều show thực cảnh ở nhiều địa phương như: Cao Bằng, Tam Đảo. Vậy khi dàn dựng “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước”, có khó khăn gì so với các chương trình trước đây không?

Đạo diễn Trần Trung: Khó khăn lớn nhất chính là chúng tôi không thể bắt thiên nhiên phải tuân theo sân khấu.

Ở sân khấu trong nhà, chúng ta có thể kiểm soát ánh sáng, âm thanh, không gian. Nhưng ở Nà Hang, chúng tôi phải làm việc với mặt nước, thời tiết, gió, địa hình, khoảng cách, độ ẩm và rất nhiều yếu tố tự nhiên khác. Nhưng chính điều đó lại tạo nên sự thú vị của thực cảnh.

Phân đoạn khiến tôi tâm đắc nhất là những khoảnh khắc mà thiên nhiên và con người cùng trở thành một phần của sân khấu. Khi ánh sáng, âm nhạc, diễn viên, mặt nước và núi rừng cùng xuất hiện trong một khoảnh khắc, tôi nghĩ lúc đó chúng ta không còn nhìn thấy một sân khấu thông thường nữa. Chúng ta đang nhìn thấy Nà Hang tự kể câu chuyện của mình.

Phóng viên: Yếu tố nào sẽ tạo bất ngờ cho khán giả?

Đạo diễn Trần Trung: Tôi nghĩ điều bất ngờ nhất không nằm ở một hiệu ứng đơn lẻ. Chúng tôi ứng dụng âm thanh, ánh sáng, kỹ xảo hiện đại và hình ảnh chim phượng hoàng khổng lồ bay trên trời để kể truyền thuyết 99 ngọn núi.

Sân khấu chính là hơn 60 chiếc thuyền làm đạo cụ. Điều chúng tôi muốn tạo ra là cảm giác: “À, hóa ra một mặt hồ cũng có thể trở thành sân khấu”. Khán giả có thể nhìn thấy câu chuyện diễn ra trên mặt nước, trên bờ, trong không gian núi rừng; ánh sáng và âm thanh mở rộng không gian biểu diễn ra ngoài giới hạn của sân khấu truyền thống.

Tôi kỳ vọng sau khi xem “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước”, du khách sẽ không chỉ nhớ rằng mình đã xem một show diễn hay, mà sẽ nhớ đến Nà Hang như một vùng đất có câu chuyện, có linh hồn và có những giá trị văn hóa đáng để khám phá.

Phóng viên: Thưa ông, ông có kỳ vọng “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước” có thể trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng không?

Đạo diễn Trần Trung: Tôi tin là có, nhưng để làm được điều đó thì một chương trình hay thôi chưa đủ.

Một sản phẩm du lịch muốn tồn tại lâu dài phải tạo ra được lý do để du khách đến, ở lại và quay trở lại.

Chúng tôi kỳ vọng “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước” sẽ trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái du lịch của địa phương: ban ngày du khách khám phá thiên nhiên, trải nghiệm văn hóa, ẩm thực, bản làng; buổi tối thưởng thức chương trình; sau đó nghỉ lại và tiếp tục khám phá Nà Hang vào ngày hôm sau.

Khi đó, một show thực cảnh không còn đơn thuần là một tiết mục biểu diễn. Nó trở thành một sản phẩm du lịch.

Phóng viên: Nếu chương trình được duy trì thường niên, theo ông địa phương cần làm gì để giữ sức hút?

Đạo diễn Trần Trung: Điều quan trọng nhất là không được ngủ quên trên thành công của một mùa diễn.

Một chương trình thường niên phải liên tục được làm mới: câu chuyện có thể mở rộng, công nghệ được cập nhật, âm nhạc được phát triển, nghệ sĩ mới được tham gia và quan trọng nhất là cộng đồng địa phương ngày càng trở thành một phần sâu sắc hơn của chương trình.

Tôi cũng mong muốn Long mạch Nà Hang không chỉ là một show để bán vé, mà trở thành một thương hiệu văn hóa - du lịch của địa phương.

Phóng viên: Và nếu chỉ được dùng một câu để nói về điều ê-kíp muốn gửi gắm qua Long mạch Nà Hang?

Đạo diễn Trần Trung: Tôi muốn nói rằng: “Chúng tôi không dựng một sân khấu giữa Nà Hang. Chúng tôi đang biến chính Nà Hang thành sân khấu để vùng đất này tự kể câu chuyện của mình”.

Và đó cũng là điều tôi mong muốn nhất: khi khán giả rời khỏi chương trình, họ không chỉ mang theo những hình ảnh đẹp của một đêm diễn, mà mang theo một tình cảm mới đối với Nà Hang, với văn hóa Tuyên Quang và với những con người đã tạo nên vùng đất này.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông. Chúc cho chương trình tới đây sẽ thành công rực rỡ.

Thực hiện: Hải Lâm