Tiếng Sình ca ngày xuân

Tháng Giêng, khi những cơn gió xuân vẫn còn hơi se lạnh, hương rượu xuân vẫn phảng phất trong các nếp nhà sàn; tiếng sình ca trong hội xuân lại vang vang khắp các bản làng Cao Lan.

Nhiều địa phương có đồng bào Cao Lan đã thành lập các câu lạc bộ để duy trì hát sình ca.

Sình ca hát trong hội xuân thường được hát ban ngày, trong lao động, sinh hoạt, trong đám cưới; bao gồm: Hát gọi (vèo ca), Hát dạo đầu (sạo ca) và hát thề thốt (mầng ca).

Hát gọi: thường được hát ngoài trời. Khi nam nữ thanh niên đi chơi chưa quen biết nhau, nhìn thấy nhau liền chủ động hát gọi:

Anh xin hỏi nàng

Không biết lão nương hay nữ nương

Nếu là lão nương cứ xảo bước

Nếu là nữ nương dừng lại chút thời gian

Hoặc :

Hôm nay gặp nàng ra đường chơi

Nhìn chân nàng đi giày nhỏ đẹp

Anh muốn hỏi nàng lấy lời hát

Không biết ý nàng như thế nào.

Tốp nữ liền đáp lại :

Nghìn vạn dặm đường trồng tùng bách

Nghìn vạn dặm đường rực rỡ hoa

Nghìn thôn vạn xóm đến tìm nàng

Lại muốn cùng nàng kết đôi hoa?

Lời qua lại, khi đã hiểu nhau, hai bên nói với nhau rằng họ đều chưa có gia đình và chưa có ai dạm hỏi. Họ tiếp tục đối đáp trên đường đến hội, có khi hát tốp, có khi chỉ hai người hát với nhau.

Những điệu sình ca giao duyên trong hội xuân vẫn vang vọng, như tiếng lòng người Cao Lan yêu đời, yêu người, yêu bản sắc dân tộc mình.

Hát dạo đầu (sạo ca)

Là hình thức hát tập thể giữa một tốp nam với một tốp nữ ở trong nhà sàn. Ngày xuân khi trong làng có khách trai hoặc gái ở làng khác đến chơi, thì trai gái trong làng rủ nhau đến chủ động xin phép gia chủ cho hát sình ca với khách:

Đặt chân lên thang xin hỏi chủ

Xin hỏi gia chủ , khách đến nhà

Xin hỏi gia chủ , khách đâu đến

Chúng tôi hát ví có được không?

Khi chủ nhà đồng ý, tốp hát chủ nhà chủ động hát mời, mang tính chất kích đối phương:

Không hát không xướng người sẽ già

Tiền không tiêu thì nó cũng hết

Mười bảy, mười tám hoa đua nở

Hai mươi tuổi đầu hoa đang xinh

Bên khách nữ liền đáp lại :

Ba mươi tuổi hoa bắt đầu tàn

Em không hát còn đợi lúc nào

Sau những khúc hát sạo ca, hai bên nam nữ chủ khách thực sự hát đối đáp-những bài hát tỏ tình, giao duyên.

Bên nam chủ động hát trước :

Hạ Nguyên cây kiệu sinh tám lá

Cây kiệu tám lá đã hình thành

Bố mẹ sinh anh 18 tuổi

18 tuổi rồi mới là tình

Rồi lại tiếp tục :

Nàng thông minh nhiều phần lanh lợi

Hỏi nàng có tình hay chưa có tình

Nếu nàng có tình anh chúc cho

Nhược bằng chưa tình đừng trách anh.

Bên nữ trả lời :

Em có tình và đã có tình

Ném rau xuống suối thấy dao chìm

Dao chìm dưới đáy em đã có

Dao nổi mặt nước mới không có tình.

Ngờ rằng cô gái nói dối, người con trai không tin:

Nàng có tình rồi hay không tình

Nàng bảo có tình hay không tình

Anh đến đầu thôn nghe khướu hót

Tiếng hót bảo nàng đã có tình

Lời hát cô gái như thanh minh:

Người yêu em chưa có chàng ơi

Dao thả xuống suối cho đời chứng minh

Nếu dao nổi thì em bạc tình

Dao chìm dưới đáy tình mình trắng trong

Chàng trai mượn cớ hát chúc mừng để thử lòng cô gái:

Câu ca kính chúc nương phu chủ

Phu chủ cũng hay nàng cũng hay

Phu chủ cũng hay nàng cũng tốt

Trang thân hợp tướng Chúc Anh Đài

Cô gái đáp:

Đúng thật em vẫn chưa có chồng

Kính chúc câu này thật không hay

Em mà có chồng em ở nhà

Vô cớ cùng chàng đến chốn này?

Có những bài hát, chàng trai chuyển sang ca ngợi cô gái:

Câu thơ kính chúc bố mẹ nàng

Bố mẹ sinh nàng như đóa hoa

Bố mẹ sinh nàng Liên Hoa đóa

Ra cổng sáng hết một phương gia

Cô gái trả lời:

Câu ca kính chúc bố mẹ em

Bố mẹ sinh em hoa không đẹp

Bố mẹ sinh em Liên Hoa đóa

Xuất gia ám hết một phương gia.

Sình ca hát trong hội xuân thường được hát ban ngày, trong lao động, sinh hoạt của đồng bào Cao Lan.

Hát thề thốt (mầng ca)

Cuộc vui nào rồi cũng đến hồi kết thúc. Khi hội tan các tốp nam nữ hoặc chàng trai cô gái hát với nhau những bài chia tay và hẹn một mùa hội khác. Lời hát đầy lưu luyến nhớ thương:

Rượu bày trước mặt vẫn âu sầu

Thịt đầy mâm cỗ chẳng ăn đâu

Trà cơm có đủ anh đều ngấy

Bụng còn để đói nhớ lời nhau

Lời hát như một lời hẹn ước mạnh dạn:

Anh gặp nàng rồi nàng gặp anh

Giống như cá chép gặp ao lớn

Cá chép vào ao ăn báu vật

Đôi ta gặp mặt sắm giường chung

Những cuộc hát giao duyên mùa xuân là dịp tốt để trai gái tìm hiểu nhau, khiến cho nhiều mối tình đơm hoa kết trái. Tình yêu lứa đôi trong sình ca vô cùng trong sáng, thiết tha, nhưng cũng thể hiện rõ truyền thống tôn trọng đạo lý. Trước khi đi hát, phải xin phép bố mẹ. Khi đến làng bạn phải hát bài đến tiếng gọi cổng. Nếu được chủ nhà đồng ý vào nhà lại có bài xin phép gia chủ, và các bài kính chúc gia chủ, kính chúc người già, kính chúc bố mẹ của bạn hát, chúc nam nữ thanh niên trong thôn bạn... cuối cùng là chúc mừng và ca ngợi bạn hát.

Qua hát sình ca, dù có say cảm nhau đến mấy đôi trai gái vẫn phải được sự đồng ý của hai bên cha mẹ mới có thể tiến tới thành thân. Kết thúc mỗi cuộc hát, đều có những bài sình ca cảm ơn gia chủ đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho cuộc hát được trọn vẹn.

Mùa xuân vẫn đang tươi mới trên khắp các bản làng Cao Lan. Những điệu sình ca giao duyên trong hội xuân vẫn vang vọng, như tiếng lòng người Cao Lan yêu đời, yêu người, yêu bản sắc dân tộc mình.

Ngọc Mai (Theo "Bước đầu tìm hiểu dân ca dân tộc Tày, Sán Dìu và Cao Lan", Sở VHTT Tuyên Quang, 2007)