Thích ứng để vượt qua

Mùa bão 2025 có 13 cơn bão được đặt tên, với 5 cơn bão lớn, trong đó có 4 cơn bão cấp cuồng phong, siêu bão. Và cũng chưa có năm nào, sức tàn phá của các cơn bão ảnh hưởng đến hầu khắp các tỉnh trong cả nước, trong đó có Tuyên Quang. Nhìn lại những mất mát, thiệt hại, không phải để buồn đau, mà cấp thiết đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt hơn của toàn xã hội, các ngành, địa phương, vừa để nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai từ sớm, từ xa, vừa để xây dựng một cộng đồng thích ứng và chủ động.

Thiên tai dị thường

Theo số liệu từ Cục Quản lý Đê điều và Phòng, chống thiên tai, tổng thiệt hại do thiên tai từ đầu năm 2025 đến nay ước tính trên 85.099 tỉ đồng.

Quy luật về bão cũng đảo lộn, khi cơn bão đầu mùa hướng thẳng vào miền Trung, cuối mùa lại vào miền Bắc - đây là điều hiếm thấy trong lịch sử ở Việt Nam.

Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 247, thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tích cực giúp các chủ nhà bè khu vực phường Minh Xuân di chuyển, cố định nhà bè bảo đảm an toàn.

Đáng nói hơn, các cơn bão xảy ra gần đây đã gây mưa lớn cực đoan, dẫn đến lũ vượt mức lịch sử trên nhiều tuyến sông, như sông Lô vượt mức năm 1969 là 0,90 m, gây ngập lụt nghiêm trọng.

Cùng với đó, nhiều khu vực liên tiếp hứng chịu các đợt thiên tai, hình thành tình trạng “bão chồng bão, lũ chồng lũ”, lũ quét, sạt lở đất, nhất là tại các tỉnh miền núi và trung du Bắc Bộ, Nam Trung Bộ,... đã đe dọa nghiêm trọng đến an toàn giao thông, đê điều, hồ đập; nhiều người, nhà cửa, tài sản bị lũ cuốn trôi.

Tại Tuyên Quang, đợt mưa lũ do ảnh hưởng cơn bão số 10, số 11 đã gây thiệt hại trên 4.300 tỷ đồng. Hàng nghìn ngôi nhà ngập chìm trong nước, hạ tầng giao thông ảnh hưởng nghiêm trọng, đời sống sản xuất của người dân, doanh nghiệp tê liệt, du lịch cũng chịu chung số phận…

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính sơ bộ, thiên tai năm nay đã kéo giảm 0,2% điểm tăng trưởng của Việt Nam. Những con số thiệt hại do bão chồng bão, lũ chồng lũ vừa qua không chỉ là sự mất mát lớn về người, tài sản, kinh tế, mà còn là sự gián đoạn sinh kế, nỗi đau trong lòng người dân và sức ỳ của cả nền kinh tế địa phương.

Bài học nhãn tiền trên càng thêm khẳng định rằng ứng phó chủ động với biến đổi khí hậu không còn là lựa chọn, mà là con đường duy nhất để phát triển bền vững. Chỉ khi biến sự chủ động thành hành động nhất quán, mới thoát khỏi vòng xoáy “thiệt hại - khắc phục - tái thiệt hại”.

Đó không chỉ là việc chủ động dự báo, cảnh báo diễn biến thời tiết, thiên tai bằng những hình ảnh minh họa dễ hiểu, thể hiện tác động cho từng đối tượng; tăng năng lực của hệ thống chính trị từ sớm, từ xa, nhất là đối với chính quyền địa phương cấp xã, phường, mà ứng phó với biến đổi khí hậu còn là bài toán phát triển bền vững.

Các thùng hàng của Trung ương Hội Chữ thập đỏ hỗ trợ được trao tận tay người dân bị ảnh hưởng của cơn bão số 10.

Đồng chí Vũ Thị Thu, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn tỉnh cho biết: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, diễn biến thời tiết không theo quy luật nên công tác dự báo tác động và cảnh báo rủi ro thiên tai tại Đài Khí tượng thủy văn tỉnh giữ vai trò quan trọng, nhằm góp phần giảm thiểu thiệt hại. Với sự đầu tư của Nhà nước, thiết bị dự báo, cảnh báo thiên tai ngày càng được nâng cấp, hiện đại; mạng lưới trạm khí tượng, thủy văn phát triển giúp công tác dự báo tác động và cảnh báo rủi ro thiên tai nhanh, hiệu quả, chính xác hơn. Ngoài việc hợp tác với các nhà mạng, kênh thông tin truyền thông đại chúng thông tin đầy đủ các bản tin thời tiết, cảnh báo lũ trên điện thoại, truyền hình, truyền thanh, Đài Khí tượng và Thủy văn tỉnh đã làm việc với các địa phương phát các bản tin trên hệ thống truyền thanh không dây nếu xảy ra sự cố mất điện, mất sóng điện thoại khi lũ lớn xảy ra.

Đồng chí Bùi Chí Thanh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi cho biết: Người dân nhiều vùng lũ đã chuyển sang trạng thái chủ động đối phó, lấy dự báo làm “kim chỉ nam” hành động. Đây là một sự thay đổi văn hóa ứng phó thiên tai tích cực. Người dân đã chủ động theo dõi các bản tin cảnh báo qua nhiều kênh thông tin, thay vì chỉ dựa vào thông báo truyền miệng. Sự tương tác và cập nhật thông tin liên tục giúp họ đưa ra quyết định di chuyển tài sản kịp thời.

Chủ động không chỉ là hành động của cá nhân mà còn thể hiện mạnh mẽ qua tinh thần cộng đồng. Hiện mỗi xã, phường có ít nhất 1 đội xung kích phòng, chống thiên tai. Đây chính là cầu nối quan trọng trong việc truyền tải thông tin dự báo đến từng nhà, hỗ trợ người già, người khuyết tật di dời và tham gia vào công tác cứu hộ, cứu nạn tại chỗ. Phương châm “4 tại chỗ” với người dân Tuyên Quang sau 2 năm ứng phó với mưa bão cực đoan không chỉ là khẩu hiệu mà đã trở thành hành động thực tế, lấy cộng đồng làm nòng cốt.

Đoàn viên, thanh niên phường Minh Xuân tham gia dọn dẹp, vệ sinh môi trường sau khi nước rút do ảnh hưởng của cơn bão số 10.

Lồng ghép trong chiến lược phát triển quốc gia

Theo các chuyên gia, để thích ứng với thời tiết cực đoan, việc cần thiết là phải quy hoạch từng vùng hợp lý với điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng. Việc phát triển hạ tầng phải gắn liền với phòng, chống thiên tai; đánh giá, dự báo đầy đủ tác động từ các yếu tố địa chất, dòng chảy trong quá trình xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng chưa đáp ứng được khả năng tiêu thoát nước, là bài toán cần có lời giải hợp lý, đồng bộ và có tính toán về lâu dài để đảm bảo không còn điệp khúc “hễ mưa là ngập”.

Quan trọng hơn, thích ứng khí hậu phải được lồng ghép trong chiến lược phát triển quốc gia. Trong đó, tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo, bảo vệ tài nguyên nước, đất, đặc biệt là tài nguyên rừng không còn là sự lựa chọn, mà là điều kiện phát triển.

Nói như đồng chí Phạm Mạnh Duyệt, Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - thành viên Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh: Chúng ta không thể ngăn chặn mưa lũ, nhưng hoàn toàn có thể giảm thiểu thảm họa bằng cách củng cố niềm tin vào khoa học dự báo và xây dựng tính chủ động, đoàn kết trong cộng đồng. Làm được điều này sẽ hình thành một “hệ miễn dịch” chủ động, mạnh mẽ hơn trước sự khắc nghiệt của thiên nhiên, đảm bảo cuộc sống an toàn và bền vững.

Trần Liên