Chủ động ứng phó thiên tai

Theo dự báo của Trung tâm Khí tượng Thủy văn quốc gia, năm 2026 thời tiết tiếp tục diễn biến phức tạp, cực đoan hơn trung bình nhiều năm. Sau 2 năm liên tiếp chịu tác động nặng nề của thiên tai, Tuyên Quang đang chuyển mạnh từ tư duy “ứng phó” sang “chủ động thích ứng”, xây dựng kịch bản sát thực tiễn, với mục tiêu cao nhất: không để gia tăng thiệt hại về người và tài sản.

Các lực lượng chức năng hỗ trợ người dân xã Tùng Vài khắc phục hậu quả thiên tai ngày 23-3-2026.

Nhận diện nguy cơ sớm

Giai đoạn 2024 - 2025 xảy ra những đợt thiên tai khốc liệt, trong đó năm 2025 được xem là năm bất thường, thiệt hại lớn trên diện rộng. Toàn tỉnh xảy ra 23 đợt thiên tai với nhiều loại hình: mưa lớn, dông lốc, sạt lở đất, ngập lụt, rét đậm, rét hại… làm 17 người chết, 1 người mất tích, 16 người bị thương; hơn 30.600 ngôi nhà bị ảnh hưởng. Sản xuất nông nghiệp thiệt hại nặng nề với trên 6.200 ha lúa, gần 5.000 ha hoa màu bị ngập úng, hàng trăm ha nuôi trồng thủy sản bị tràn bờ. Tổng thiệt hại ước tính 5.246 tỷ đồng. Những con số không chỉ phản ánh mức độ khốc liệt mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi cách tiếp cận trong phòng, chống thiên tai.

Bà Vũ Thị Thu, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn tỉnh nhận định, mùa mưa bão năm 2026 dự báo tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét. Các hiện tượng thời tiết cực đoan có xu hướng gia tăng cả về tần suất và cường độ, đặc biệt là mưa lớn cục bộ, dông lốc, lũ quét và sạt lở đất ở khu vực vùng núi.

Đáng lưu ý, lượng mưa có thể phân bố không đều theo không gian và thời gian, xuất hiện các đợt mưa lớn trong thời gian ngắn gây nguy cơ ngập úng tại vùng thấp, ven sông suối, trong khi một số thời điểm lại xảy ra nắng nóng kéo dài xen kẽ. Bão và áp thấp nhiệt đới trên khu vực Biển Đông có khả năng ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến địa bàn tỉnh, làm gia tăng nguy cơ rủi ro thiên tai. Ngành khí tượng thủy văn khuyến cáo các địa phương cần theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, chủ động cập nhật thông tin dự báo, cảnh báo sớm; đồng thời nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai theo hướng chủ động, linh hoạt, giảm thiểu thấp nhất thiệt hại về người và tài sản.

Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh đã xây dựng kịch bản ứng phó thiên tai năm 2026, xác định rõ các vùng trọng điểm và phương án xử lý theo từng cấp độ rủi ro. Toàn tỉnh có 50 xã trọng điểm bão, lốc; 52 xã trọng điểm ngập lụt; 53 xã có nguy cơ lũ ống, lũ quét; 76 xã, phường trọng điểm sạt lở đất; 3 xã có đê, kè xung yếu; 15 xã trọng điểm hồ, đập thủy điện.

Các địa phương thường xuyên hứng chịu thiệt hại do thiên tai như Khuôn Lùng, Hồ Thầu, Nậm Dịch, Thông Nguyên, Hoàng Su Phì, Lâm Bình, Thượng Lâm, Tri Phú tiếp tục được theo dõi đặc biệt. Yêu cầu đặt ra là trực ban nghiêm túc, kiểm tra khu vực xung yếu, sẵn sàng phương án di dời dân, cắm biển cảnh báo, chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện.

Ở khu vực đô thị, nguy cơ ngập úng được nhận diện rõ, nhất là tại phường Hà Giang 1, Hà Giang 2 - nơi chịu tác động kép của mưa lớn và mực nước sông dâng, trong khi tình trạng lấn chiếm lòng sông còn diễn ra. Các giải pháp nạo vét, khơi thông dòng chảy, gia cố kè và kiểm soát quy hoạch đang được triển khai đồng bộ. Công tác dự báo, cảnh báo sớm tiếp tục được xác định là “chìa khóa” giảm thiểu thiệt hại.

Người dân thôn Pác Hóp, xã Tri Phú được di dời ra khỏi vùng nguy hiểm đến nơi ở mới an toàn trước mùa mưa bão năm 2026.

Chủ động các giải pháp

Từ thực tiễn thiệt hại, tỉnh Tuyên Quang đang chuyển trọng tâm sang phòng ngừa từ sớm, từ xa, đặc biệt trong xử lý các điểm nghẽn dòng chảy và nguy cơ sạt lở.

UBND tỉnh đã phối hợp với Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam để khảo sát, đánh giá nguyên nhân ngập úng tại phường Hà Giang 1, Hà Giang 2 và các điểm sạt lở trên Quốc lộ 2. Kết quả cho thấy, ngoài yếu tố mưa lớn kéo dài, nguyên nhân chính là tình trạng lấn chiếm hành lang sông, thu hẹp dòng chảy.

GS.TS Trần Đình Hòa, Giám đốc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam nhấn mạnh, cần tập trung xử lý dứt điểm hai vấn đề trọng tâm: ngập úng tại phường Hà Giang 1, Hà Giang 2 và sạt lở trên tuyến Quốc lộ 2. Trong đó, yêu cầu đặt ra là phải có giải pháp tổng thể, xử lý triệt để các “nút thắt” dòng chảy như khu vực bãi đỗ xe tĩnh, ga Đông Tùng, trạm trộn bê tông tại km7; đồng thời kiên quyết chấm dứt tình trạng lấn chiếm, cơi nới làm thu hẹp lòng sông.

Ngày 19-3, đồng chí Hoàng Gia Long, Phó Chủ tịch UBND tỉnh chủ trì cuộc làm việc với các sở, ngành, địa phương liên quan để thống nhất giải pháp ứng phó trước mùa mưa bão. Tại đây, đồng chí thẳng thắn chỉ rõ: bên cạnh yếu tố khách quan thì tác động của con người vào dòng sông là nguyên nhân quan trọng làm gia tăng ngập úng. UBND tỉnh yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp cấp bách và lâu dài: nạo vét, khơi thông các đoạn sông bồi lắng; xử lý dứt điểm các vi phạm hành lang thoát lũ; giám sát chặt chẽ vận hành thủy điện; xây dựng, điều chỉnh quy trình vận hành hồ chứa phù hợp thực tiễn.

Cùng với đó, các khu vực có nguy cơ sạt lở cao, nhất là dọc Quốc lộ 2 và ven sông Lô cần được rà soát để kịp thời gia cố, bảo đảm an toàn cho người dân và hạ tầng. Công tác quản lý quy hoạch, xây dựng tại khu vực thoát lũ được siết chặt; các hành vi san lấp, đổ thải làm thu hẹp lòng sông bị xử lý nghiêm.

Ở góc độ doanh nghiệp, Công ty Thủy điện Tuyên Quang xác định phòng, chống thiên tai là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên. Ông Lê Hồng Thạch, Phó Giám đốc Công ty cho biết: đơn vị đã thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống thiên tai, phân công rõ trách nhiệm; duy trì trực ban 24/24 giờ trong mùa mưa lũ; theo dõi sát diễn biến khí tượng thủy văn, vận hành hồ chứa đúng quy trình, bảo đảm an toàn công trình.

Các phương án ứng phó theo từng cấp độ rủi ro được xây dựng sẵn, chủ động phối hợp với địa phương xử lý tình huống; khi cần thiết sẽ xả lũ sớm, linh hoạt nhằm giảm áp lực cho công trình và hạn chế ảnh hưởng vùng hạ du. Đồng thời, doanh nghiệp đẩy mạnh tuyên truyền, triển khai hệ thống nhắn tin tự động thông báo điều tiết nước tới người dân 11 xã lưu vực sông Gâm, sông Lô.

Song song đó, đơn vị cung cấp thông tin đầy đủ về vai trò, lợi ích và cả những hạn chế của thủy điện nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng; đồng thời xây dựng chương trình hỗ trợ người dân vùng hạ du, trong đó có kế hoạch cấp phát áo phao tại các khu vực có nguy cơ ngập lụt.

Suối Cổ Linh chảy qua các xã Tri phú, Kim Bình đang được tỉnh tập trung gia cố trước mùa mưa bão năm 2026.

Người dân là trung tâm

Tư duy “lấy người dân làm trung tâm” đang được cụ thể hóa rõ nét từ cơ sở. Gia đình anh Hà Văn Hoàng, thôn Pác Hóp, xã Tri Phú là một ví dụ. Sau khi bị sạt lở do mưa bão năm 2024, thông qua vận động của chính quyền địa phương, gia đình đã chủ động di dời, dựng nhà tạm và đến đầu năm 2026, với sự hỗ trợ 80 triệu đồng của Nhà nước, đã xây dựng nhà ở kiên cố tại vị trí an toàn.

Đồng chí Hà Đình Đạt, Phó Chủ tịch UBND xã Tri Phú cho biết: Toàn xã hiện có 96 hộ nằm trong vùng nguy hiểm cần di dời giai đoạn 2026 - 2030. Là địa bàn trọng điểm sạt lở, lũ ống, lũ quét, xã xác định phải nâng cao nhận thức để mỗi người dân trở thành “tuyến phòng thủ” đầu tiên. Địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân theo dõi thông tin, nhận diện nguy cơ; đồng thời xây dựng phương án di dời cụ thể, vận động người dân chủ động rời khỏi vùng nguy hiểm. Công tác chuẩn bị lực lượng, phương tiện theo phương châm “4 tại chỗ” được triển khai đồng bộ; đồng thời vận động người dân chủ động dự trữ lương thực, nước sạch, thuốc men, sẵn sàng ứng phó khi có tình huống xảy ra.

Thực tiễn tại xã Tùng Vài cho thấy hiệu quả rõ rệt của phương châm này. Trận mưa đá kèm dông lốc đêm 22, rạng sáng 23-3 làm gần 200 hộ dân bị thiệt hại. Ngay sau đó, xã đã chủ động chỉ huy tại chỗ, huy động lực lượng công an, biên phòng, người dân hỗ trợ di dời, dựng nhà tạm, sửa chữa nhà cửa. Chỉ sau 2 ngày, 85 hộ đã cơ bản khắc phục; đến 29-3, toàn bộ thiệt hại được xử lý xong.

Bí thư Đảng ủy xã Tùng Vài Hạng Dương Thành khẳng định, chính việc chủ động lực lượng, phương tiện tại chỗ đã giúp địa phương không bị động, bất ngờ, giảm thiểu tối đa thiệt hại. Trước diễn biến ngày càng cực đoan của thời tiết, chuyển từ “ứng phó” sang “chủ động thích ứng” là yêu cầu tất yếu. Trong đó, lấy người dân làm trung tâm không chỉ là quan điểm xuyên suốt mà còn là giải pháp quyết định hiệu quả phòng, chống thiên tai.

Khi mỗi người dân được trang bị kiến thức, kỹ năng, chủ động nhận diện rủi ro và tham gia vào quá trình phòng ngừa, sức chống chịu của cộng đồng sẽ được nâng lên. Cùng với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, ngành chức năng và doanh nghiệp, Tuyên Quang đang từng bước xây dựng “lá chắn” từ cơ sở, bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của Nhân dân trước những thách thức ngày càng lớn của biến đổi khí hậu.

Bài, ảnh: Trang Tâm

Kịp thời tu sửa các tuyến đường trọng yếu

Đồng chí Lê Thanh Sơn Giám đốc Sở Xây dựng

 

Hiện trên địa bàn tỉnh có 12 tuyến Quốc lộ chạy qua với chiều dài 1.170 km; 19 tuyến tỉnh lộ và hệ thống đường liên xã với tổng chiều dài khoảng 15.000 km. Trước dự báo thời tiết cực đoan và nguy cơ sạt lở, ngập úng trong mùa mưa lũ năm 2026, ngành Xây dựng tỉnh Tuyên Quang đang khẩn trương triển khai các phương án kiểm tra, duy tu, sửa chữa các tuyến giao thông trọng yếu, bảo đảm đi lại an toàn cho người dân và lưu thông hàng hóa thông suốt. Các tuyến quốc lộ, tỉnh lộ, đường liên xã, đường vùng cao có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi mưa lớn, sạt taluy, xói lở nền mặt đường được đưa vào diện ưu tiên xử lý. Cùng đó là tập trung phát quang hành lang, nạo vét rãnh thoát nước, gia cố mái taluy, vá ổ gà, xử lý nền đường yếu và chuẩn bị đầy đủ vật tư, máy móc, lực lượng ứng trực để xử lý sự cố khi có phát sinh.

Hiệp đồng chặt chẽ ứng phó với tình huống khẩn cấp

Đồng chí Nguyễn Văn Mậu Phó Tham mưu trưởng, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh

Với vai trò là Cơ quan Thường trực Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chủ động tham mưu, xây dựng các phương án hiệp đồng chặt chẽ giữa lực lượng vũ trang với các sở, ngành và địa phương, đảm bảo tính thống nhất trong vận hành cơ chế phòng thủ dân sự. Trong đó, tập trung vào phương án chuẩn bị sẵn sàng “4 tại chỗ”, hiệp đồng với các đơn vị của Quân khu đóng quân trên địa bàn để huy động nhanh nhất lực lượng, phương tiện đặc chủng ứng phó với các tình huống khẩn cấp. Đồng thời, duy trì nghiêm chế độ trực cứu hộ 24/24 giờ, sẵn sàng cơ động lực lượng và phương tiện đặc chủng đến các điểm xung yếu và vùng cao ngay khi có tình huống. Với phương châm “lo cho dân như lo cho thân nhân mình”, các đơn vị hiệp đồng cam kết bảo đảm thông tin thông suốt, tiếp cận nhanh nhất các khu vực bị thiên tai chia cắt để bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản cho nhân dân.

Chủ động “4 tại chỗ”

Đồng chí Trần Chí Dũng Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Đường

Để chủ động ứng phó với các tình huống thời tiết cực đoan, xã đã tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp cụ thể nhằm thực hiện hiệu quả phương châm “4 tại chỗ”. Về chỉ huy tại chỗ, xã đã Thành lập Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự, kiện toàn Ban chỉ đạo phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn; phân công rõ trách nhiệm từng thành viên phụ trách địa bàn, đảm bảo công tác chỉ đạo, điều hành kịp thời, sát thực tế khi có tình huống xảy ra. Về lực lượng tại chỗ, huy động tổng hợp các lực lượng như công an xã, Ban Chỉ huy quân sự, dân quân tự vệ, các tổ chức đoàn thể và lực lượng xung kích tại thôn, sẵn sàng tham gia ứng phó, hỗ trợ Nhân dân khi có thiên tai. Về phương tiện, vật tư tại chỗ, xã chủ động rà soát, chuẩn bị các trang thiết bị cần thiết như công cụ cứu hộ, phương tiện vận chuyển, vật tư gia cố tạm thời; đồng thời huy động nguồn lực từ Nhân dân và các tổ chức trên địa bàn để bổ sung khi cần thiết. Về hậu cần tại chỗ, xây dựng phương án đảm bảo lương thực, nước uống, nhu yếu phẩm thiết yếu, chuẩn bị địa điểm sơ tán an toàn, sẵn sàng bố trí chỗ ở tạm thời cho các hộ dân phải di dời khẩn cấp.

Sẵn sàng trong mọi tình huống

Bà Tướng Thị Tâm Thôn Khâu Lình, xã Phù Lưu

Những năm gần đây, thời tiết thay đổi rất thất thường, khi thì nắng nóng kéo dài, lúc lại mưa lớn, dông lốc bất ngờ và ngập úng. Vì vậy, gia đình tôi luôn chủ động theo dõi thông tin dự báo thời tiết để có sự chuẩn bị kịp thời.

Bên cạnh đó, gia đình tôi chú ý gia cố nhà cửa, sắp xếp đồ đạc gọn gàng, đảm bảo an toàn khi có mưa bão. Khi có cảnh báo thời tiết nguy hiểm, mọi người đều sẵn sàng phương án di dời đến nơi an toàn, không chủ quan như trước đây nữa.

Trong sản xuất nông nghiệp, tôi cũng chủ động thay đổi cách làm cho phù hợp. Gia đình tôi trồng 8 sào lúa, hơn 1ha ngô và ưu tiên lựa chọn các giống ngắn ngày để rút ngắn thời gian sản xuất, giảm thiểu rủi ro. Đồng thời, chú trọng cải tạo đất, làm luống cao, có rãnh thoát nước để hạn chế ngập úng khi mưa lớn. Vào những thời điểm nắng nóng, chúng tôi tích trữ nước và tưới tiêu hợp lý để giữ ẩm cho cây trồng.