Dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con

Lây truyền HIV từ mẹ sang con là một trong ba con đường chính làm lây nhiễm HIV/AIDS, với nguy cơ lây từ mẹ sang con là 25% - 40%. Tuy nhiên, nếu được can thiệp kịp thời và toàn diện, tỉ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con chỉ còn 2 - 6%, thậm chí là 0%.

Cán bộ Trạm y tế xã Yên Sơn tuyên truyền dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con đến từng hộ dân.

Đồng bộ các biện pháp

Từ năm 2009, ngành y tế tỉnh đã triển khai chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Các dịch vụ được lồng ghép vào hệ thống chăm sóc sức khỏe sinh sản nhằm tiếp cận với phụ nữ mang thai sớm nhất để khắc phục tình trạng xét nghiệm HIV muộn và điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con bằng ARV muộn ở phụ nữ mang thai nhiễm HIV. Việc triển khai các hoạt động dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con được triển khai đồng bộ tại các cơ sở y tế từ tỉnh đến xã, phường. Các địa phương đã củng cố mạng lưới giám sát, tư vấn, xét nghiệm sàng lọc, điều trị ARV.

Các địa phương đã triển khai mạng lưới tuyên truyền viên là người địa phương, cán bộ hội phụ nữ, y tế thôn bản đến từng nhà vận động phụ nữ mang thai đi khám và làm xét nghiệm HIV. Bác sỹ Nguyễn Văn Thọ, trưởng Trạm y tế xã Tát Ngà cho biết: “Với tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số đông, cán bộ của trạm thường xuyên lồng ghép tuyên truyền dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con trong các buổi họp thôn, sinh hoạt của các câu lạc bộ và đến từng hộ gia đình có phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ để tuyên truyền. Nhờ đó, nhận thức của người dân về phòng ngừa lây truyền HIV từ mẹ sang con được nâng lên, tỷ lệ phụ nữ mang thai được khám và làm các xét nghiệm 3 lần/kỳ thai đạt trên 65%”.

Bên cạnh việc đẩy mạnh tuyên truyền, các địa phương đã triển khai những mô hình linh hoạt như tư vấn tại nhà, theo dõi tại trạm y tế để bảo đảm phụ nữ mang thai được tiếp cận các dịch vụ và phụ nữ nhiễm HIV được tư vấn, điều trị nhanh nhất; thiết lập các nhóm hỗ trợ cộng đồng do người nhiễm HIV khỏe mạnh làm nòng cốt để giúp phụ nữ mang thai tự tin hơn trong điều trị.

Trường hợp của chị Nguyễn T.T., phường Minh Xuân là minh chứng nhờ được can thiệp điều trị kịp thời. 10 năm trước, chị phát hiện bị nhiễm HIV do lây từ chồng. Khi đó chị đang mang thai đứa con đầu lòng. Tuy nhiên, nhờ được cán bộ trạm y tế hướng dẫn, chị đã bình tĩnh và điều trị bằng thuốc kháng virút ARV theo phác đồ cho phụ nữ có thai. May mắn khi con chị sinh ra khỏe mạnh và không nhiễm HIV mẹ. Từ đó đến nay, chị tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, tải lượng virút dưới ngưỡng cho phép nên sức khỏe chị ổn định và làm việc bình thường.

Hướng tới mục tiêu chung

Thông qua việc mở rộng xét nghiệm sớm, điều trị ARV kịp thời và tư vấn toàn diện cho thai phụ, những đứa trẻ được sinh ra từ mẹ nhiễm HIV sẽ khỏe mạnh, không bị nhiễm HIV. Từ năm 2021 đến nay, toàn tỉnh đã phát hiện và điều trị thuốc kháng virus ARV cho trên 30 phụ nữ nhiễm HIV; trong đó 100% phụ nữ mang thai nhiễm HIV và trẻ em sinh ra từ mẹ nhiễm HIV được quản lý, chăm sóc, điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con (100% trẻ sơ sinh có mẹ nhiễm HIV được sinh ra khỏe mạnh và không bị nhiễm HIV từ mẹ). Những kết quả tích cực mở ra hy vọng hiện thực hóa mục tiêu loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con vào năm 2030.

Bác sỹ Phùng Văn Thiện, trưởng Khoa phòng chống HIV/AIDS, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh cho biết: “Hiện nay, thuốc điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con được cấp hoàn toàn miễn phí tại các điểm cung cấp dịch vụ dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Các bệnh viện tuyến tỉnh, trung tâm y tế, bệnh viện khu vực và trạm y tế tuyến xã cung cấp dịch vụ sản khoa đều thực hiện tư vấn, xét nghiệm HIV ngay từ lần đầu khi phụ nữ mang thai tới khám. Đặc biệt, các mô hình quản lý, chăm sóc người bệnh HIV tại tuyến xã được duy trì. Nhiều cán bộ y tế được đào tạo chuyên sâu về chăm sóc toàn diện mẹ và bé có yếu tố nguy cơ nhiễm HIV”.

Để đạt được mục tiêu loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con, chấm dứt bệnh AIDS vào năm 2030, ngành Y tế tỉnh sẽ phối hợp với các cấp, ngành, địa phương tăng cường công tác truyền thông; cung cấp các dịch vụ dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Trong đó, chú trọng các dịch vụ như: Xét nghiệm phát hiện nhiễm HIV cho phụ nữ mang thai, cung cấp thuốc ARV cho phụ nữ nhiễm HIV; cung cấp thuốc ARV điều trị dự phòng lây nhiễm HIV cho con; đẩy mạnh các can thiệp và tăng cường chất lượng các dịch vụ dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Tỉnh phấn đấu duy trì tỉ lệ phụ nữ có thai được khám thai ít nhất 1 lần đạt trên 95%, tỉ lệ phụ nữ được xét nghiệm sàng lọc HIV trong thời gian mang thai từ 95% trở lên, tỉ lệ phụ nữ mang thai nhiễm HIV được điều trị ARV ≥ 95%...

Dù đạt được những kết quả đáng khích lệ, nhưng để đạt mục tiêu chấm dứt bệnh AIDS vào năm 2030, công tác phòng chống HIV/AIDS và chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con vẫn cần sự đồng thuận, chung tay của toàn xã hội. Mỗi người cần nâng cao ý thức về sức khỏe sinh sản, thực hiện lối sống an toàn; đồng thời xóa bỏ kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV.

Bài, ảnh: Thúy Nga