Bài 3: Tiếp lửa cho văn hóa dân tộc
|
|
 |
Thời gian qua, với sự chung tay tạo môi trường để thanh, thiếu nhi và học sinh phát huy vai trò trong bảo tồn và lan tỏa văn hoá dân tộc, ngành giáo dục đẩy mạnh đưa di sản văn hoá, lịch sử địa phương vào trường học thông qua các hoạt động trải nghiệm, ngoại khóa, câu lạc bộ nghệ thuật dân gian.
Giữa trập trùng núi đá tai mèo, Trường THCS Đồng Văn không chỉ là nơi cho con em đồng bào các dân tộc học chữ, mà nơi đây còn có không gian nuôi dưỡng tình yêu văn hóa truyền thống cho học sinh. Trong khuôn viên khang trang, sạch đẹp, vào mỗi giờ học trải nghiệm, tiếng khèn, tiếng sáo lại vang lên rộn rã.
Với trên 90% là con em đồng bào dân tộc Mông, ngay từ đầu năm, nhà trường đã thành lập Câu lạc bộ Văn hóa truyền thống với 51 thành viên. Câu lạc bộ được chia thành các nhóm nhỏ để sinh hoạt theo từng nội dung như nhóm: hát dân ca Mông, dân ca Giáy, khèn, dân vũ… Để nội dung hoạt động được phong phú, ngoài những bài dân ca, dân vũ tự sưu tầm, nhà trường còn mời các nghệ nhân đến truyền dạy cho các em tại trường, lớp. Thường xuyên tổ chức các trò chơi dân gian đặc sắc như kéo co, đẩy gậy, quay sảng, đập bóng; duy trì mặc trang phục dân tộc vào thứ 2 và thứ 4 hàng tuần...
Các nhà trường trong toàn tỉnh đều thành lập Câu lạc bộ văn hoá truyền thống và hoạt động hiệu quả |
Cô giáo Ly Thị Tuyết, Hiệu trường trường THCS Đồng Văn chia sẻ: Trường luôn mong muốn tạo ra nhiều sân chơi bổ ích để học sinh có cơ hội tiếp cận văn hóa dân tộc một cách tự nhiên. Điều đáng mừng các em rất tự tin, hào hứng để lan tỏa những nét đẹp quê hương theo cách trẻ trung, sáng tạo nhưng vẫn giữ được tinh thần truyền thống.
|
Văn hóa truyền thống không chỉ được bồi đắp, thổi hồn trong trường học, giữa nhịp sống hiện đại với vô vàn xu hướng mới, vẫn có những người trẻ đang lặng lẽ giữ lấy hồn cốt quê hương bằng sự bền bỉ. Từ tiếng đàn Tính ngân vang nơi bản Tày, làn điệu Páo dung của người Dao, đến những câu Sình ca mượt mà… tất cả đang được lớp trẻ nâng niu, tiếp nối bằng nhiều cách làm sáng tạo.
Học sinh phát huy được thế mạnh của mình khi tham gia các câu lạc bộ đúng theo sở thích |
Toàn tỉnh hiện có 395 câu lạc bộ thanh, thiếu nhi tham gia gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc với nhiều loại hình phong phú như hát dân ca, đàn Tính, hát Then, hát Páo dung, Sình ca… Những câu lạc bộ đang trở thành “điểm hẹn” của những tâm hồn yêu văn hoá. Ở đó, nơi những giá trị tưởng chừng đã cũ lại được hồi sinh bằng sức trẻ và niềm tự hào dân tộc.
|
Đến thôn Éo, xã Xuân Vân, mô hình Câu lạc bộ Thanh niên gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc của người Dao Thanh Y được xem như “mái nhà chung” của những người yêu văn hoá truyền thống. Đều đặn mỗi tuần, tiếng hát Páo dung lại vang lên giữa bản làng, xen lẫn tiếng cười nói của lớp trẻ đang tập từng câu hát cổ. Người biết nhiều dạy người biết ít, người già truyền lại cho lớp trẻ những làn điệu, phong tục, nghi lễ đã gắn bó với đồng bào từ bao đời.
|
Ngược lên Cao nguyên đá, Câu lạc bộ “Mầm đá” của thanh niên dân tộc thiểu số Sùng Mí Phìn, xã Sà Phìn được thành lập với 7 em nhỏ, độ tuổi từ lớp 6 đến lớp 9. Vào mỗi dịp cuối tuần, các em mặc trang phục truyền thống, trực tiếp tham gia hoạt động phục vụ du lịch tại Bãi đá Mặt trăng. Tại đây, các em biểu diễn thổi khèn Mông, nhảy những điệu nhảy vui nhộn, giới thiệu về điểm đến, văn hóa bản địa. Nhờ đó, du khách có cái nhìn khác biệt, thiện cảm hơn, nhất là khi mạng xã hội tràn lan những hình ảnh níu tay xin tiền của các em nhỏ vùng cao.
Nhóm các em học sinh tham gia Câu Lạc bộ Mầm đá, biểu diễn tại Bãi đá Mặt Trăng, xã Sà Phìn |
Những câu lạc bộ, những hợp tác xã do người trẻ làm chủ vẫn hiện hữu, góp sức gìn giữ và lan tỏa nhiều giá trị tốt đẹp. Tuy nhiên, phía sau sự nhiệt huyết của những thủ lĩnh trẻ là không ít gian nan. Nhiều ý tưởng độc đáo mới chỉ dừng ở mức tự phát; nhiều bạn trẻ muốn duy trì hoạt động các câu lạc bộ nhưng thiếu kinh phí, thiếu người hướng dẫn, thiếu không gian sinh hoạt lâu dài. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để biến những nỗ lực thành phong trào đủ sức lan toả trong cộng đồng? Để những “ngọn lửa” ấy không tắt lịm, người trẻ rất cần một “bệ đỡ” đủ vững vàng từ cộng đồng, chính quyền và đặc biệt là tổ chức Đoàn trong vai trò kết nối, định hướng và tạo môi trường để thanh niên cùng nhau gìn giữ bản sắc dân tộc theo hướng bài bản, bền vững hơn.
|
|
|
|
Hiện nay, nhiều đoàn viên thanh niên triển khai việc phát triển kinh tế gắn với du lịch cộng đồng, qua đó góp phần quảng bá và giới thiệu về những nét đẹp văn hóa tại địa phương. Các chính sách hỗ trợ về vốn, đào tạo kỹ năng, xây dựng thương hiệu sẽ giúp người trẻ tự tin hơn khi lựa chọn con đường này.
Năm 2025, các cấp bộ Đoàn trong tỉnh đã tổ chức 20 lớp tập huấn, đào tạo kỹ năng khởi nghiệp cho trên 10.000 đoàn viên thanh niên. Hiện nay toàn tỉnh đã có hơn 100 hợp tác xã do thanh niên làm chủ, trên 100 mô hình kinh tế được hỗ trợ phát triển. Đặc biệt, trong đó có nhiều mô hình “khởi nghiệp văn hóa” thông qua xây dựng các homestay truyền thống phục vụ du lịch.
 |
Xưởng dệt vải lanh truyền thống của thanh niên Vàng Thị Dế, xã Đồng Văn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương và góp phần bảo tồn văn hoá truyền thống
 |
Bên cạnh việc hỗ trợ kiến thức và kết nối thị trường, các cấp bộ Đoàn còn tạo điều kiện để thanh niên tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, tham gia các cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp, diễn đàn thanh niên phát triển kinh tế và các chương trình xúc tiến quảng bá sản phẩm địa phương. Qua đó, nhiều mô hình khởi nghiệp văn hóa của thanh niên đã từng bước tạo được dấu ấn, vừa mang lại thu nhập ổn định vừa góp phần lan tỏa hình ảnh con người, văn hóa và du lịch của tỉnh”.
Song song với đó, Tỉnh đoàn đã triển khai hàng loạt các cuộc thi, mô hình và đề án hướng tới việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc. Nổi bật là các chương trình tuyên truyền, giao lưu văn hóa, cuộc thi đã tạo tiếng vang như: Rung chuông vàng; hội thi văn nghệ, trình diễn trang phục dân tộc; hành trình về địa chỉ đỏ tìm hiểu văn hóa, lịch sử... Tại một số địa phương, các cấp bộ Đoàn cũng triển khai nhiều mô hình thanh niên bảo tồn văn hóa rất đặc trưng: May trang phục dân tộc cho búp bê để giáo dục thiếu nhi về bản sắc dân tộc tại các xã Pà Vầy Sủ, xã Xín Mần... Tuổi trẻ Tuyên Quang đang trở thành lực lượng quan trọng trong hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc dân tộc, gắn với thực hiện hiệu quả các định hướng, chỉ đạo của tỉnh về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong thời kỳ hội nhập.
 |
Đoàn thanh niên xã Phố Bảng tổ chức thi trình diễn trang phục dân tộc.
Vừa qua, “Làng sáng tạo nội dung số gắn với phát triển du lịch xã Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang, giai đoạn 2026 - 2030” được ra mắt đã từng bước hình thành hệ sinh thái kinh tế số cộng đồng gắn với du lịch bền vững, đồng thời phát triển thêm các mô hình sáng tạo nội dung, không gian trải nghiệm và dịch vụ du lịch mới. Trong đó, thanh niên chính là một phần chủ thể sáng tạo.
Làng sáng tạo nội dung số xã Lâm Bình. |
|
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh quan điểm: văn hoá soi đường cho quốc dân đi và khẳng định tầm vóc đặc biệt của văn hoá trong sự nghiệp phát triển đất nước. Do đó, tỉnh Tuyên Quang cũng đã có nhiều giải pháp đồng bộ, quyết liệt và mang tính chiến lược. Trong đó, đặc biệt, quan tâm đến xây dựng và củng cố nguồn lực cho phát triển văn hoá, từ cơ chế, chính sách đến đầu tư cơ sở vật chất hạ tầng.
Việc hình thành các không gian sáng tạo, trung tâm biểu diễn cũng như các chương trình đào tạo nguồn nhân lực văn hoá - nghệ thuật sẽ là nền tảng quan trọng để nuôi dưỡng đội ngũ kế cận. Từ đó, tạo động lực để văn hoá truyền thống được bảo tồn, lan toả và thích ứng với yêu cầu của thời đại số.
Thực hiện: My Ly; Hạ Hòa; Viên Sự
