Đột phá từ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Sau 1 năm kể từ ngày 1/7/2025, tỉnh Tuyên Quang chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau khi hợp nhất với tỉnh Hà Giang và hoàn thành sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã. Đây là bước chuyển lịch sử trong tổ chức hệ thống chính trị của tỉnh, đặt ra những thách thức chưa có tiền lệ nhưng cũng mở ra không gian phát triển mới, tạo ra những xung lực mới để tỉnh vững vàng trên hành trình phát triển kinh tế - xã hội, củng cố niềm tin trong nhân dân.

Lãnh đạo xã Phú Lương tiếp công dân định kỳ tháng 4.

Những bước đi bài bản

Sau hợp nhất với tỉnh Hà Giang và sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã theo Nghị quyết số 1684/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tỉnh hiện có 124 đơn vị hành chính trực thuộc gồm 117 xã, 7 phường và 3.802 thôn, tổ dân phố.

Chỉ trong vòng chưa đầy một năm, Ban Thường vụ và Thường trực Tỉnh ủy, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành 118 văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, bao gồm nghị quyết, quy định, đề án, kế hoạch và công văn triển khai thực hiện nhiệm vụ. HĐND và UBND tỉnh cũng ban hành 205 văn bản cụ thể hóa chủ trương của Đảng và pháp luật Nhà nước, từ phân cấp ngân sách, phân định thẩm quyền đến sắp xếp đơn vị sự nghiệp và bố trí nhân sự.

Về kiện toàn bộ máy, ngay trong ngày đầu tiên hoạt động, HĐND tỉnh khóa XIX đã tổ chức thành công Kỳ họp thứ Nhất, bầu đủ các chức danh chủ chốt và thành lập 14 cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh, giảm tới 13 cơ quan so với tổng số của hai tỉnh trước hợp nhất. Số đầu mối bên trong các sở giảm 92 đầu mối, tương đương 24%.

Với 124 đơn vị hành chính cấp xã, việc kiện toàn các tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể được thực hiện thần tốc nhưng vô cùng thận trọng. Quy định số 09-QĐ/TU về phân cấp quản lý cán bộ hay Quy định số 08-QĐ/TU về đánh giá, xếp loại chất lượng đã trở thành “kim chỉ nam” để bộ máy mới vận hành đúng quỹ đạo.

Ở cấp xã, 100% xã, phường đã đủ các chức danh chủ chốt gồm Bí thư Đảng ủy, Phó Bí thư thường trực, Chủ tịch và Phó Chủ tịch HĐND, Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND. Đáng chú ý, 100% Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã và Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy cấp xã không phải là người địa phương. Đây là một chủ trương được triển khai nhằm tăng tính khách quan và chống lợi ích nhóm cục bộ.

Hệ thống Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cũng được sắp xếp tinh gọn từ 6 đầu mối xuống còn 1 đầu mối, với cơ cấu bên trong giảm từ 20 ban xuống còn 1 văn phòng, 9 ban chuyên môn và 1 đơn vị sự nghiệp.

Chuyên viên Trung tâm phục vụ hành chính công phường Minh Xuân hỗ trợ người dân giải quyết thủ tục hành chính.

Hiệu quả vận hành

Sau một năm vận hành, mô hình chính quyền 2 cấp đã bước đầu phát huy hiệu quả rõ nét so với mô hình 3 cấp trước đây.

Việc bỏ cấp huyện đã rút ngắn đáng kể quy trình hành chính. Chính quyền cấp tỉnh và cấp xã trực tiếp phối hợp xử lý công việc mà không qua trung gian. Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã, đã được thành lập đủ tại 124/124 xã, phường, tỷ lệ hài lòng của người dân đạt 97,27% tính đến ngày 30/4/2026. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết trước hạn ở cấp xã đạt 99,21%, ở cấp tỉnh đạt 96,21%.

Đặc biệt, với 722 nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền xuống cấp xã trên nhiều ngành, lĩnh vực, chính quyền cơ sở được trao thẩm quyền thực chất. Các lĩnh vực như tài chính, tư pháp, văn hóa, giáo dục, ngoại giao, dân tộc và tôn giáo được đánh giá triển khai khả thi và hiệu quả cao.

Mô hình mới đã buộc đội ngũ cán bộ cấp xã phải tự nâng tầm mình. Đồng chí Nguyễn Văn Triệu, Bí thư Đảng ủy xã Thắng Mố cho biết: Được tỉnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, chúng tôi chủ động hơn trong việc quyết định các kế hoạch phát triển kinh tế tại địa phương. Đặc biệt, nhờ có các đồng chí Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh phụ trách trực tiếp, những vướng mắc về hạ tầng hay đất đai của bà con được chúng tôi báo cáo thẳng lên tỉnh và được xem xét giải quyết rất nhanh, không còn cảnh hồ sơ bị nghẽn ở khâu trung gian như trước.

Công tác chuyển đổi số được đẩy mạnh đồng bộ. Tỷ lệ trao đổi văn bản điện tử giữa các cơ quan nhà nước đạt 100%. Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính kết nối với 24 cơ sở dữ liệu quốc gia. Kinh tế số chiếm 7,39% GRDP năm 2025. Tổ Công nghệ số cộng đồng duy trì hoạt động tại 100% xã, phường với 3.926 tổ và 20.250 thành viên, hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến.

Tại các xã vùng sâu, vùng xa, người dân đã bắt đầu cảm nhận được luồng sinh khí từ sự đổi mới này. Bà Lương Thị Thơm, xã Hòa An chia sẻ: “Trước đây, muốn làm giấy tờ nhà đất phức tạp là phải ra huyện, đi lại vất vả lắm. Bây giờ cán bộ xã hướng dẫn nộp trực tuyến, hồ sơ được tỉnh thụ lý ngay trên máy tính. Cán bộ tỉnh về tận xã để kiểm tra thực địa chứ dân không phải lên tỉnh xa xôi. Tôi thấy bộ máy 2 cấp này giúp dân bớt khổ vì đi lại, thủ tục lại công khai, minh bạch hơn nhiều”.

Lãnh đạo xã Tân Quang thăm mô hình nuôi cá tại thôn Nậm An.

Xây dựng bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả

Sau 1 năm triển khai, bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, thực tiễn cũng đặt ra không ít khó khăn, thách thức.

Toàn tỉnh còn thiếu hơn 4.500 công chức, viên chức so với chỉ tiêu được giao, trong đó lĩnh vực y tế và giáo dục thiếu gần 8.000 người theo định mức. Nhiều đơn vị sự nghiệp cấp xã mới thành lập chỉ có bình quân 5 biên chế, quá mỏng để gánh vác khối lượng nhiệm vụ ngày càng lớn hơn khi được phân cấp. Áp lực kiêm nhiệm đè nặng lên đội ngũ cán bộ cơ sở, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng phục vụ nhân dân.

Bên cạnh đó, một bộ phận trong số 722 nhiệm vụ được phân cấp xuống cấp xã, tập trung ở các lĩnh vực nông nghiệp, xây dựng, công thương và y tế đang vượt quá năng lực chuyên môn và nguồn lực thực tế của chính quyền cơ sở.

Hạ tầng số cũng còn nhiều điểm nghẽn. Một số phần mềm chuyên ngành chưa đồng bộ, 74 thôn vẫn lõm sóng, tỷ lệ ngầm hóa cáp viễn thông mới đạt gần 12%. Trình độ tiếp cận công nghệ của người dân vùng sâu, vùng xa còn hạn chế, tạo ra khoảng cách giữa chủ trương chuyển đổi số và thực tiễn cuộc sống.

Nhìn thẳng vào những khó khăn đó, tỉnh Tuyên Quang đã xác định rõ các giải pháp trọng tâm cho giai đoạn 2026 - 2030. Về nhân sự, tỉnh đẩy mạnh tuyển dụng, đào tạo cán bộ cấp xã gắn với vị trí việc làm cụ thể; đồng thời kiến nghị Trung ương giao biên chế phù hợp với đặc thù miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thay vì áp dụng định mức chung như hiện nay. Về phân cấp, tỉnh tiến hành rà soát lại từng nhóm nhiệm vụ, những gì vượt quá năng lực cấp xã sẽ được điều chỉnh hoặc có cơ chế hỗ trợ kỹ thuật từ cấp tỉnh. Về chuyển đổi số, tỉnh ưu tiên phủ sóng 100% thôn, bản; đẩy mạnh phong trào “Bình dân học vụ số”...

Tinh thần xuyên suốt của giai đoạn mới là: mỗi cán bộ, đảng viên phải thực sự “dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm”; mỗi cơ quan, đơn vị triển khai nhiệm vụ bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm và rõ kết quả”. Chính quyền 2 cấp sẽ chỉ thực sự vận hành trơn tru khi mỗi khâu, mỗi cấp đều làm đúng, làm đủ và làm hết trách nhiệm của mình.

Bài, ảnh: Lý Thu

Chuyển từ vận hành ổn định sang vận hành hiệu lực, hiệu quả

Đồng chí Đỗ Anh Tuấn Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Nội vụ

Với tinh thần quyết liệt, đồng bộ, Sở Nội vụ đã chủ động tham mưu triển khai toàn diện các giải pháp về sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, bố trí đội ngũ cán bộ, công chức và hoàn thiện cơ chế vận hành chính quyền hai cấp, bảo đảm không để gián đoạn công việc, không ảnh hưởng đến người dân và doanh nghiệp.

Đến nay, kết quả rõ nét nhất là cấp tỉnh đã giảm 13 cơ quan chuyên môn, giảm 92 đầu mối bên trong các sở; việc phân cấp, phân quyền, ủy quyền được thực hiện mạnh mẽ cho cơ sở, tạo điều kiện để cấp xã chủ động hơn trong giải quyết công việc. Cùng với đó, 124/124 xã, phường đã hoàn thành quy định chức năng, nhiệm vụ; hình thành 496 cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính cấp xã. Các đơn vị sự nghiệp công lập cũng đang tiếp tục được rà soát, sắp xếp theo hướng tinh gọn, hiệu quả.

Trên cơ sở đó, Sở Nội vụ sẽ tiếp tục tham mưu cho tỉnh chuyển mạnh từ trạng thái vận hành ổn định sang vận hành hiệu lực, hiệu quả, hướng tới mục tiêu xây dựng nền hành chính ngày càng gần dân hơn, rõ trách nhiệm hơn và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.

 Tiếp sức doanh nghiệp phát triển

Ông Nguyễn Phương Nam Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần gạch tuynel Viên Châu

Tôi thấy việc phân cấp, phân quyền sau 1 năm hoạt động mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã mang lại những chuyển biến, đặc biệt trong giải quyết các vướng mắc của doanh nghiệp. Trước đây, các thủ tục hành chính của doanh nghiệp phải qua nhiều khâu, nhiều cấp quản lý nên thời gian xử lý kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, khi thẩm quyền được giao cụ thể cho cấp cơ sở, các vấn đề phát sinh của đơn vị đã được tiếp nhận và xử lý nhanh chóng hơn. Những khó khăn liên quan đến thủ tục hành chính, các cơ chế chính sách được cơ quan chuyên môn tháo gỡ sớm giúp chúng tôi chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, giảm chi phí, hạn chế rủi ro và dự án được triển khai đúng tiến độ. Việc tăng cường trách nhiệm của chính quyền cấp cơ sở cũng tạo sự đồng hành, gần gũi hơn giữa chính quyền và cộng đồng doanh nghiệp. Đây là tiền đề quan trọng để doanh nghiệp yên tâm mở rộng sản xuất, đóng góp tích cực vào sự phát triển của địa phương.

Thông suốt quy trình, nâng chất lượng phục vụ

Chị Nguyễn Thị Diễm Chuyên viên Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhữ Khê

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chúng tôi được tập huấn, hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục giải quyết thủ tục hành chính; quy trình tiếp nhận, số hóa, xử lý và trả kết quả hồ sơ; đồng thời được hướng dẫn sử dụng phần mềm một cửa điện tử, dịch vụ công trực tuyến. Trên cơ sở đó, chúng tôi chủ động sắp xếp, điều chỉnh quy trình xử lý, đẩy mạnh ứng dụng phần mềm để phân luồng, theo dõi và kiểm soát tiến độ giải quyết hồ sơ. Nhờ vậy, các hồ sơ được quản lý chặt chẽ, xử lý đúng trình tự, quy định, bảo đảm tiến độ, hạn chế tối đa việc người dân phải đi lại nhiều lần.

Trung bình mỗi ngày, tôi tiếp nhận, xử lý khoảng 20 hồ sơ liên quan đến các lĩnh vực văn hóa, bảo trợ xã hội, hưu trí, người có công và bảo hiểm y tế. Dù khối lượng công việc tăng lên, nhưng việc triển khai dịch vụ công trực tuyến, giải quyết hồ sơ trên môi trường số đã góp phần rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao hiệu quả công việc.

 Phục vụ nhân dân tốt hơn

Chị Đỗ Thị Nhung Tổ dân phố 10, phường Hà Giang 1

Sau 1 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tôi nhận thấy mô hình này đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực trong công tác quản lý và phục vụ người dân. Các thủ tục hành chính được giải quyết nhanh gọn hơn, nhiều việc trước đây phải chờ đợi lâu thì nay được xử lý ngay tại cơ sở, giúp người dân tiết kiệm thời gian và chi phí. Đặc biệt, thái độ phục vụ của cán bộ cũng có nhiều thay đổi theo hướng gần dân, trách nhiệm và tận tình hơn.

Việc công khai thủ tục, thời gian giải quyết và ứng dụng công nghệ thông tin cũng giúp người dân dễ theo dõi, tạo sự minh bạch và thuận tiện trong quá trình làm việc với cơ quan hành chính. Tôi mong muốn mô hình tiếp tục được hoàn thiện để phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn.