Đánh thức tiềm năng dưới tán rừng

Với hơn 852.789 ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt trên 62%, Tuyên Quang có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế lâm nghiệp. Những năm gần đây, bên cạnh công tác quản lý, bảo vệ rừng, nhiều địa phương đã khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế dưới tán rừng thông qua phát triển thảo quả, sa nhân tím và các loại cây dược liệu bản địa. Các mô hình này không chỉ mang lại nguồn thu ổn định cho người dân mà còn tạo động lực để người dân gắn bó, bảo vệ và phát triển rừng bền vững.  

Mở hướng sinh kế từ rừng

Những ngày đầu hè, men theo những cánh rừng ở xã Hồ Thầu, màu xanh của thảo quả, sa nhân tím trải dài dưới tán rừng già. Nhiều năm nay, đây đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng của người dân địa phương. Hiện xã Hồ Thầu có trên 500 ha thảo quả, tập trung tại các thôn Chiến Thắng, Tân Minh, Trung Thành, Sơn Thành Thượng. Nhờ khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao và được che phủ bởi rừng tự nhiên, cây sinh trưởng tốt, cho năng suất ổn định.

Cán bộ xã Hồ Thầu khảo sát, đánh giá hiệu quả mô hình trồng sa nhân tím dưới tán rừng.

Đồng chí Phượng Chàn Nu, Phó Chủ tịch UBND xã Hồ Thầu cho biết: “Thảo quả, sa nhân tím được xã xác định là một trong những cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế. Loài cây này sống dưới tán rừng, rất dễ trồng, không đòi hỏi nhiều công chăm sóc. Ngoài giá trị kinh tế, cây còn có tác dụng giữ đất, chống xói mòn, giữ nước và độ ẩm cho rừng. Người dân vừa có thêm thu nhập, vừa nâng cao ý thức bảo vệ rừng”.  

Gia đình anh Lò Văn Sinh, thôn Sơn Thành Thượng là một trong những hộ có diện tích thảo quả lớn nhất xã với hơn 40 ha. Trong đó gần 20 ha đã cho thu hoạch, số diện tích còn lại đang trong thời kỳ chăm sóc. Anh Sinh chia sẻ: “Hiện nay mỗi vụ gia đình thu được từ 4 - 5 tấn thảo quả tươi. Sau khi trừ chi phí, thu nhập đạt trên 150 triệu đồng mỗi năm. Có nguồn thu từ thảo quả nên gia đình yên tâm bám rừng phát triển kinh tế”.

Không riêng Hồ Thầu, nhiều địa phương vùng cao cũng đang từng bước khai thác tiềm năng kinh tế dưới tán rừng. Tại xã Côn Lôn, mô hình trồng sa nhân dưới tán rừng ở thôn Phiêng Ten với diện tích khoảng 12 ha đang cho thấy những tín hiệu tích cực. Đồng chí Nguyễn Trọng Đoan, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Côn Lôn cho biết, qua khảo sát thực tế, cây sa nhân sinh trưởng tốt dưới tán rừng và bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân. Đây là cơ sở để địa phương nghiên cứu nhân rộng mô hình, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung nhằm nâng cao thu nhập cho người dân.  

Nâng cao giá trị từ rừng

Cùng với mở rộng diện tích trồng, các loại cây dược liệu dưới tán rừng đang từng bước hình thành chuỗi tiêu thụ ổn định. Anh Đặng Lao Thành, chủ cơ sở thu mua nông sản ở thôn Tấn Sà Phìn, xã Nậm Dịch cho biết, vào mùa thu hoạch, mỗi ngày cơ sở thu mua từ 5 - 6 tạ thảo quả, sa nhân tím với giá 70 - 80 nghìn đồng/kg quả tươi. Sau sơ chế, sản phẩm được thương lái thu mua với giá trên 400 nghìn đồng/kg. Không chỉ dừng lại ở thảo quả, sa nhân tím, nhiều loại dược liệu bản địa cũng đang được khai thác theo hướng hàng hóa.

Tại xã Vị Xuyên, HTX Dược liệu Sơn Ý liên kết với người dân phát triển vùng nguyên liệu các loại dược liệu như bồ công anh, rau ngót rừng, khôi nhung tía, đẳng sâm bắc... Nhiều loại cây trước đây chủ yếu được khai thác tự nhiên hoặc trồng nhỏ lẻ dưới tán rừng nay đã được tổ chức sản xuất theo hướng tập trung, có quy trình kỹ thuật và đầu ra ổn định.

Đang vào mùa thu hoạch, mang lại nguồn thu nhập cho người dân

Chị Nguyễn Thị Hồng Liễu, Giám đốc HTX Dược liệu Sơn Ý cho biết: “Muốn phát triển bền vững phải gắn sản xuất với chế biến và xây dựng thương hiệu. HTX đã đầu tư máy móc, phát triển các sản phẩm như trà thảo dược, bột dược liệu nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và đáp ứng nhu cầu thị trường”.

Thực tế cho thấy, các mô hình phát triển cây dược liệu dưới tán rừng đang tạo ra hiệu quả kép. Người dân có thêm thu nhập từ diện tích rừng được giao quản lý, trong khi rừng vẫn được bảo vệ, duy trì độ che phủ và cân bằng sinh thái. Để thảo quả, sa nhân tím hay các loại dược liệu sinh trưởng tốt, người dân phải giữ nguồn nước, hạn chế tác động đến rừng tự nhiên và chủ động bảo vệ môi trường sống của cây trồng.

Từ những cánh rừng vốn chỉ được nhìn nhận dưới góc độ bảo tồn, nhiều địa phương đang từng bước khai thác hiệu quả giá trị kinh tế dưới tán rừng. Khi sản xuất gắn với liên kết tiêu thụ, chế biến và xây dựng thương hiệu, rừng không chỉ giữ màu xanh cho núi rừng mà còn trở thành nguồn sinh kế bền vững, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo cho người dân vùng cao.

Bài, ảnh: Như Quỳnh