Làng nghề khèn Mông đầu tiên: Nơi thanh âm giữ gìn bản sắc

Khèn Mông – loại nhạc cụ truyền thống gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa của đồng bào Mông – từ lâu đã trở thành biểu tượng của bản sắc nơi vùng Cao nguyên đá. Tại thôn Tả Cồ Ván, xã Lũng Phìn, nơi có làng nghề chế tác khèn Mông đầu tiên, những nghệ nhân vẫn miệt mài giữ nghề qua từng công đoạn tỉ mỉ. Không chỉ tạo nên những thanh âm đặc trưng của núi rừng, mỗi cây khèn còn mang theo câu chuyện về sự kế thừa văn hóa, về sinh kế của người dân và nỗ lực bảo tồn một nghề truyền thống giữa dòng chảy đổi thay của cuộc sống hiện đại.

Anh Giàng Nỏ Già (trái) và con trai Giàng Mí Nô là hai trong số những người làm khèn Mông tại làng nghề. Gắn bó với nghề từ khi còn là thanh niên, anh Già truyền lại kỹ thuật chế tác cho con trai, đến nay đã được 23 năm bền bỉ “giữ lửa”.

Để làm nên một cây khèn Mông, công đoạn đầu tiên là chọn và chặt những cây trúc đạt chuẩn. Nghệ nhân phải tìm những thân trúc thẳng, có độ dày và kích thước phù hợp để tạo nên ống khèn.

Khu vực trồng trúc nằm ngay sau nhà anh Giàng Nỏ Già, giúp gia đình chủ động một phần nguyên liệu để chế tác khèn Mông.

Cây trúc sau khi chặt về sẽ được phơi khô rồi mới tiện lỗ, lắp ráp lại với bầu khèn. Ngoài trúc, khèn Mông cũng có thể được làm từ các loại nguyên liệu khác như thông đá, đào rừng….

Lá đồng - bộ phận quan trọng nhất quyết định âm thanh của cây khèn Mông. Chỉ cần một sai lệch nhỏ trong quá trình rèn, mài hay lắp ráp cũng có thể khiến tiếng khèn bị chênh hoặc mất đi độ vang. Vì vậy, bộ phận này đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và đôi tai tinh nhạy của người chế tác.

Sau khi gắn lá đồng, các ống trúc được luồn vào bầu khèn và căn chỉnh cẩn thận để tạo nên sự hài hòa về âm thanh. Vị trí của từng ống khèn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến độ vang, cao độ và chất lượng tiếng khèn khi cất lên.

Trong suốt quá trình chế tác, nghệ nhân liên tục đưa khèn lên thổi để cảm âm và điều chỉnh từng chi tiết. Mỗi lần thử là một lần lắng nghe, căn chỉnh lá đồng và ống trúc sao cho tiếng khèn đạt được độ vang, trong và chuẩn xác trước khi hoàn thiện.

Một chiếc khèn hoàn thiện có giá bán từ 2-3 triệu đồng. Nếu có kích cỡ lớn hoặc được chế tác đặc biệt, chiếc khèn có thể bán với giá từ 5-6 triệu đồng.

Là đại diện của thế hệ trẻ nối nghiệp gia đình, Giàng Mí Nô không chỉ gìn giữ cách làm khèn truyền thống mà còn mạnh dạn đưa sản phẩm lên không gian số. Thông qua các buổi livestream trên mạng xã hội, anh giới thiệu quy trình chế tác và quảng bá khèn Mông đến khách hàng trên khắp cả nước, thậm chí cả thị trường nước ngoài, mở thêm hướng đi mới cho làng nghề truyền thống.

Để tiếng khèn không chỉ vang trong hiện tại mà còn được truyền lại cho mai sau, việc đào tạo thế hệ kế cận đang được địa phương đặc biệt chú trọng. Trong ảnh, trưởng thôn Mua Mí Lử đang hướng dẫn hai thanh niên trẻ những công đoạn làm nên 1 chiếc khèn.

Cùng với những chính sách hỗ trợ kịp thời của địa phương, nghề làm khèn Mông ở Lũng Phìn đang có thêm động lực để gìn giữ và phát triển. Việc truyền dạy cho thế hệ trẻ, xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm và gắn kết với du lịch cộng đồng không chỉ mở ra hướng đi mới cho làng nghề mà còn góp phần để tiếng khèn Mông tiếp tục ngân vang, trở thành cầu nối gìn giữ bản sắc văn hóa giữa nhịp sống hiện đại.

Phóng sự ảnh: Minh Châu