Bước chuyển trong tư duy tuyển sinh đại học

Những năm gần đây, sự bùng nổ của các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy độc lập đang dần thay thế phương thức xét tuyển truyền thống. Đặc biệt năm 2026, tất cả các kỳ thi riêng trên cả nước đều ghi nhận thí sinh đăng ký cao kỷ lục. Điều này phản ánh rõ nhu cầu đổi mới trong cách thức tuyển chọn người học ở bậc đại học.

Học sinh lớp 12 Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS và THPT Hàm Yên tập trung ôn luyện cho các kỳ thi cuối cấp.

Thí sinh dự thi tăng

Ước mơ trở thành một giáo viên Ngữ văn, em Nguyễn Hương Giang, lớp 12C1, Trường THPT Hàm Yên đã chủ động đăng ký tham gia Kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Sư phạm Hà Nội. Năm nay, trường mở rộng quy mô với 12 môn thi trong đó có một số môn thi mới như Công nghệ, Tin học, Giáo dục Kinh tế và Pháp luật. Chia sẻ về kỳ thi đánh giá năng lực, Giang cho biết: “Đây là kỳ thi khó vì đề thi không có khuôn mẫu, đòi hỏi thí sinh phải có tư duy độc lập, khả năng liên tưởng, phán đoán cũng như liên hệ thực tế cao. Tuy nhiên, áp lực lớn lại đi đôi với cơ hội lớn. Đó là lý do vì sao dù khó nhưng em và các bạn vẫn chủ động thử sức. Kỳ thi này mở ra thêm một cánh cửa để chúng em bước vào ngôi trường đại học mơ ước sớm hơn, giảm bớt gánh nặng tâm lý cho kỳ thi tốt nghiệp THPT”.

Không chỉ Đại học Sư phạm Hà Nội, nhiều trường đại học tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực thu hút đông đảo học sinh đăng ký tham gia như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.HCM. Bên cạnh đó, Kỳ thi đánh giá tư duy (TSA) của Đại học Bách khoa Hà Nội cũng sôi động hàng năm, đặc biệt đối với những học sinh có định hướng theo khối ngành kỹ thuật, công nghệ. Khối ngành công an, quân đội hay các trường sư phạm trọng điểm cũng tự tổ chức các kỳ thi chuyên biệt để tuyển chọn đúng nguồn sinh viên. Sự nở rộ của các kỳ thi riêng này đã tạo nên một cục diện mới trong bức tranh tuyển sinh.

Tại Tuyên Quang, thí sinh đăng ký tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực cũng có xu hướng gia tăng qua từng năm. Điều này xuất phát từ sự thay đổi nhận thức của cả phụ huynh và học sinh. Thay vì đặt cược toàn bộ vào kỳ thi tốt nghiệp THPT thì các em đã chủ động tìm kiếm thêm cơ hội để bước chân vào các trường đại học top đầu theo đúng năng lực, sở trường của mình.

Chị Lê Thị Thu, tổ Tân Hà 16, phường Minh Xuân, chia sẻ: Vừa qua, con trai chị đã trải qua Kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội. Dù kết quả không đạt được như kỳ vọng nhưng gia đình không hề nuối tiếc. Theo chị Thu, đây là một trải nghiệm giá trị, là cơ hội để con được cọ xát thực tế, làm quen với áp lực phòng thi và tiếp cận sớm với phương pháp tư duy, cách học ở môi trường đại học.

Xu hướng phù hợp

Sự chuyển biến trong suy nghĩ, nhận thức của các bậc phụ huynh và học sinh cho thấy các kỳ thi riêng đang trở thành một phần quan trọng trong bức tranh tuyển sinh đại học hiện nay. Đây là xu hướng phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục. Học sinh không còn thụ động học để lấy điểm số mà chủ động rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề thực tiễn, biết cách tự học để đáp ứng tiêu chí tuyển chọn của các trường đại học chất lượng cao.

Chia sẻ suy nghĩ về sự thay đổi trong “chọn người học theo điểm số chung” sang tư duy “chọn đúng người học phù hợp với ngành nghề và định hướng đào tạo”, Tiến sĩ Hà Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Chính trị và Tâm lý giáo dục, Trường Đại học Tân Trào cho biết: Khi tuyển sinh đại học không còn phụ thuộc vào một kỳ thi duy nhất, việc dạy và học ở bậc phổ thông buộc phải chuyển dịch theo hướng thực chất, cá nhân hóa và định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn. Để làm được điều đó, các trường học cần tập trung phát triển các năng lực nền tảng cho học sinh như tư duy logic, đọc hiểu, xử lý thông tin và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Đồng thời, làm tốt công tác tư vấn hướng nghiệp, giúp học sinh sớm nhận biết rõ thế mạnh, đam mê cá nhân, từ đó chủ động lựa chọn đúng kỳ thi và phương thức xét tuyển phù hợp, tránh tâm lý hoang mang hay chạy theo đám đông một cách cảm tính.

Sự nở rộ của các kỳ thi riêng đang mở ra một chương mới cho bức tranh tuyển sinh đại học, nơi năng lực thực chất và tư duy độc lập lên ngôi. Để hiện thực hóa ước mơ của mình, các thí sinh cần chủ động lập kế hoạch học tập khoa học theo từng giai đoạn, xác định mức độ ưu tiên và tập trung rèn luyện kỹ năng xử lý vấn đề. Đồng thời, việc nghỉ ngơi, sinh hoạt điều độ, giữ sức khỏe và tâm lý ổn định trong suốt mùa thi là chìa khóa vàng dẫn đến thành công.

Bài, ảnh: Nhật Quang