Kỳ 2: Bước qua bóng tối

 

Ở nhiều vùng người mất vẫn chưa được cho vào áo quan, một đám tang ngắn nhất cũng kéo dài 5 ngày, có những đám lên tới 7 ngày. Khi có đám tang, người phụ nữ, con gái, con dâu, cháu dâu phải túc trực trông người chết suốt ngày đêm mà không được ngủ. Tang lễ càng kéo dài, họ càng mệt mỏi, kiệt sức. Chưa kể những gánh nặng nợ nần, tục lệ khắt khe như gông cùm đeo trên đôi vai của phụ nữ người Mông.

 

Từ cuộc vận động như dòng chảy không ngừng theo tinh thần Nghị quyết số 27 của BCH Đảng bộ tỉnh, có những dòng họ trên bản làng dân tộc Mông đã tiên phong “đi ngược” lối cũ để mở “cánh cửa” văn minh cho đồng bào. Tiêu biểu như dòng họ Sùng, thôn Sủng Lủ, xã Sủng Máng. Dòng họ trải qua 7 đời, hiện có 70 hộ, hơn 300 nhân khẩu. Xuất phát từ nền tảng của mô hình Dòng họ tự quản về an ninh trật tự, dòng họ đã xây dựng quy ước xóa bỏ hủ tục tang ma, ký cam kết tới từng hộ, nếu vi phạm sẽ phạt tiền và phê bình.

Nhờ sự kiên quyết, đám tang của dòng họ Sùng đã thay đổi rõ rệt, không còn tục dắt bò; việc đi lễ linh hoạt bằng tiền mặt, không bắt buộc cụ thể mà tùy vào điều kiện từng gia đình. Trong lễ cúng không còn tục bón cơm cho người chết; tổ chức hợp vệ sinh; thời gian đảm bảo dưới 48 tiếng; không giết mổ nhiều gia súc. Đặc biệt, phụ nữ được “cởi trói” không phải thức trắng đêm bên người đã khuất, không còn phải gánh nợ và áp lực xã hội bó buộc.

Khi mặt trời vừa ló rạng, một ngày mới cũng bắt đầu. Con đường làng xã Tân Trịnh lại vang tiếng bước chân học trò. Nhưng hôm nay, trong ánh mắt các em không chỉ có niềm vui đến lớp, mà còn ánh lên sự tự tin đang lớn dần từ những buổi sinh hoạt câu lạc bộ “Better Life for Girls - Nữ sinh tỏa sáng” dưới mái trường THCS Tân Bắc.

Đây là hoạt động thuộc Dự án “Trẻ em không phải cô dâu”, do Tổ chức Good Neighbors International (GNI) Hàn Quốc tại Việt Nam tài trợ, hướng tới trao quyền và thay đổi nhận thức cho trẻ em gái ở vùng dân tộc thiểu số. Thành lập từ năm học 2024-2025, câu lạc bộ là nơi các nữ sinh được học về kỹ năng sống, quyền trẻ em, bình đẳng giới, chia sẻ ước mơ và quyền lựa chọn của bản thân.

Không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ, câu lạc bộ còn giúp các em hiểu rõ hơn về những hệ lụy của tảo hôn, hôn nhân cận huyết. Các em biết rằng, việc kết hôn sớm không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người mẹ, mà còn dễ dẫn đến những mâu thuẫn gia đình, thậm chí là đổ vỡ hôn nhân, để lại nhiều hệ lụy lâu dài cho cả thế hệ sau.

Từ nhận thức ấy, chính các em lại trở thành những “tuyên truyền viên nhỏ tuổi”. Trong giờ ra chơi, trong những buổi sinh hoạt lớp, các em mạnh dạn chia sẻ với bạn bè về tác hại của tảo hôn, về quyền được học tập, được lựa chọn của mỗi người. Những lời nói giản dị, chân thành đã dần lan tỏa, góp phần thay đổi suy nghĩ của nhiều học sinh cùng trang lứa.

Qua sự giới thiệu của Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Lâm Bình, tôi có dịp được gặp gỡ các chị em trong Chi hội Phụ nữ thôn Nà Khà. Chi hội có tổng số hơn 80 hội viên, chủ yếu là đồng bào dân tộc Dao, Tày, Kinh. Chiều tối, khi công việc đồng áng vừa tạm gác lại, chị em đã có mặt đông đủ tại nhà văn hóa thôn để tham gia sinh hoạt chi hội.

Buổi sinh hoạt được gợi mở bằng một câu hỏi: “Trong tuần qua, có ai nhận được cuộc gọi hay tin nhắn lạ không? Câu hỏi đó nhanh chóng khiến không khí lập tức rộn lên. Có chị kể về cuộc gọi giả danh công an, suýt chút nữa đã cung cấp thông tin cá nhân. Có chị lại kể về lần bấm phải đường link lạ, điện thoại bỗng dưng hoạt động bất thường. Rồi những tin nhắn “trúng thưởng”, “nhận quà”, “chuyển tiền gấp”… xuất hiện dày đặc như chiếc bẫy vô hình. Có người may mắn dừng lại kịp, nhưng cũng có người phải trả giá vì sự nhẹ dạ, cả tin.

Khi những “nút thắt” dần được tháo gỡ trong thực hiện công tác bình đẳng giới, phụ nữ đang đứng trước cơ hội mở ra cả một thế giới mới của tri thức, việc làm, kinh doanh, học tập và kết nối cộng đồng.