Thảo dược Bình An - Gieo mầm dược liệu trên mảnh đất quê hương

Từ những cây thuốc từng mọc tự nhiên dưới tán rừng và những bài thuốc được lưu truyền qua nhiều thế hệ, một người phụ nữ vùng cao đã lựa chọn trở về quê hương để theo đuổi một khát vọng lớn: bảo tồn dược liệu bản địa, tạo ra những sản phẩm có giá trị giúp nhiều người phục hồi sức khoẻ và mở thêm sinh kế cho người dân địa phương.

Đó là chị Chẩu Thị Hiến, Giám đốc Hợp tác xã Thảo dược Bình An, người đang cùng các thành viên từng bước xây dựng một mô hình phát triển dược liệu gắn với tri thức bản địa, sinh kế cộng đồng và hướng đi bền vững giữa vùng cao Tuyên Quang.

Sinh ra và lớn lên giữa vùng đất được nuôi dưỡng bởi khí hậu trong lành và thổ nhưỡng lý tưởng của vùng cao, chị Chẩu Thị Hiến luôn đau đáu về những cây thuốc nam mọc hoang giữa đại ngàn. Quê hương Bình An, một xã vùng cao của tỉnh Tuyên Quang vốn sở hữu kho tàng bài thuốc gia truyền quý báu do cha ông để lại, nhưng bao năm qua vẫn chỉ dừng lại ở việc khai thác nhỏ lẻ, tự cung tự cấp.

Nghĩ là làm, chị quyết định đi xuất khẩu lao động tại Nhật Bản với một quyết tâm lớn: Tích lũy vốn liếng để ngày trở về sẽ vực dậy vốn quý của quê hương. Sau khi về nước, với kinh nghiệm và bản lĩnh tích lũy nơi xứ người, chị xin vào làm việc tại Công ty Cổ phần Traenco Quốc tế (Hà Nội). Đến năm 2020, chị đảm nhiệm vai trò Trưởng Văn phòng đại diện của công ty tại huyện Lâm Bình cũ.

Thế nhưng, dòng máu y học cổ truyền và tình yêu với thảo dược quê nhà chưa bao giờ nguôi tắt trong chị.

Sau nhiều năm ấp ủ, tích lũy kinh nghiệm và từng bước chuẩn bị nguồn lực, đến ngày 26/02/2024, Hợp tác xã Thảo Dược Bình An chính thức được thành lập. Đây là dấu mốc đưa khát vọng phát triển cây thuốc bản địa của chị Chẩu Thị Hiến bước sang một hành trình mới: Từ những bài thuốc dân gian và nguồn dược liệu sẵn có của quê hương đến mô hình sản xuất, bảo tồn và phát triển dược liệu theo hướng bài bản, bền vững hơn.

Bước vào vận hành, chị Hiến cùng các thành viên HTX đối mặt với bài toán: Làm sao để vừa bảo tồn nguồn gene quý, vừa nâng tầm quy mô sản xuất. Phương châm "Chậm mà chắc" được HTX đặt lên hàng đầu. Không chạy theo số lượng, HTX chú trọng phát triển bền vững, đặt yếu tố sạch và chất lượng lên quy chuẩn tối thượng.

Thay vì khai thác tự nhiên một cách cạn kiệt, HTX Thảo dược Bình An đã chủ động quy hoạch, bảo tồn và chuẩn hoá các bài thuốc thảo dược. Đến nay, HTX đã phát triển thành công vùng nguyên liệu lên tới trên 3 ha các loại cây dược liệu phổ thông bằng cách làm sáng tạo trồng dưới tán cây rừng.

Bên cạnh đó, HTX còn tập trung triển khai nhân giống và trồng quy mô nhiều loại dược liệu quý có giá trị kinh tế và dược tính cao như: Đu đủ đực, khúng khéng, cây xương khỉ, dòi tím, cát sâm, trà hoa vàng, khôi nhung, sâm đại hành...và nhiều loại dược liệu khác.

Khéo léo kết hợp tri thức bản địa với nghiên cứu khoa học bài bản, HTX đã từng bước nâng tầm cây thuốc nam thành các dòng sản phẩm chăm sóc sức khỏe chuyên sâu. Nhiều dòng sản phẩm tiện dụng, chất lượng cao đã ra đời như: Trà giải độc mát gan, tâm an trà, trà hỗ trợ nội tiết, dung dịch nhỏ mũi hỗ trợ viêm xoang, trà hỗ trợ u hạch... Không dừng lại ở đó, nhờ kết quả nghiên cứu và kiểm nghiệm thực tế vững chắc, HTX đang tập trung bứt phá ở các dòng sản phẩm hỗ trợ chuyên sâu như các bài thảo dược hỗ trợ bệnh lý về dạ dày; các dòng sản phẩm tiêu viêm, phục hồi thể trạng chuyên biệt hay các bài thảo dược tăng cường sức đề kháng, nâng cao thể trạng cho những bệnh nhân bị suy giảm sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt là người đang trong hành trình điều trị ung thư…

Đặc biệt, trong quá trình tiếp xúc với những người mắc bệnh nặng, chị Hiến nhận ra rằng điều người bệnh cần không chỉ là một sản phẩm. Họ còn cần được lắng nghe, được hướng dẫn chăm sóc dinh dưỡng, tinh thần và được tiếp thêm niềm tin để kiên trì với quá trình điều trị.

Chính những cuộc gặp gỡ ấy đã thôi thúc chị viết cuốn sách “Mầm sống tái sinh – Ung thư không phải là kết thúc”.

Cuốn sách không cổ súy việc từ bỏ điều trị y khoa, cũng không xem thảo dược là phương pháp thay thế hoàn toàn cho y học hiện đại. Qua từng trang viết, tác giả hướng người đọc đến cách tiếp cận cân bằng hơn: Tôn trọng chẩn đoán và phác đồ của bác sĩ, đồng thời quan tâm đầy đủ đến dinh dưỡng, giấc ngủ, tinh thần, vận động và các biện pháp hỗ trợ phù hợp nhằm nâng đỡ thể trạng.

Sự phát triển của HTX Thảo dược Bình An đã thay đổi hoàn toàn tư duy sản xuất của người dân khu vực xã Bình An và các xã lân cận. Chuyển từ khai thác tự nhiên, khai thác nhỏ lẻ sang quy hoạch vùng trồng bài bản, chuyên nghiệp. HTX hỗ trợ bao tiêu sản phẩm dược liệu cho xã viên và người dân trên địa bàn, trở thành "bệ đỡ" cho kinh tế địa phương.

Ông Ma Công Thành – Phó Chủ tịch UBND xã Bình An khẳng định:

"HTX Thảo dược Bình An đi vào hoạt động đã đem lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho bà con nhân dân, đặc biệt là giải quyết tốt bài toán việc làm. Bà con đã chủ động tự trồng các cây dược liệu trên diện tích đất của hộ gia đình để cung cấp nguyên liệu cho HTX. Hướng đi này vừa tạo nguồn nguyên liệu bền vững cho doanh nghiệp, vừa tăng thu nhập đáng kể cho các hộ gia đình tại địa phương".

Chị Chẩu Thị Cánh, nhân viên HTX Thảo dược Bình An:

"Tôi làm việc ở đây đã được một thời gian, thu nhập bình quân ổn định trên 10 triệu đồng/tháng. Ngoài ra, gia đình tôi còn trồng mấy sào dược liệu, được HTX bao tiêu toàn bộ nên không lo đầu ra. Đến nay, tiền con cái đi học và mọi chi phí sinh hoạt của gia đình đều được đảm bảo từ nguồn này. Tôi chỉ mong HTX ngày càng phát triển, mở rộng thêm vùng trồng để nhiều người dân cùng được tham gia, thoát nghèo".

Chất lượng và giá trị của HTX Thảo dược Bình An không chỉ được đo đếm bằng những con số tăng trưởng hay các chứng nhận, mà hiện hữu sống động nhất qua nụ cười, ánh mắt và sự hồi sinh kỳ diệu của từng người bệnh.

Hành trình chiến đấu với bạo bệnh của ông Nguyễn Văn Na, thôn Nặm Đíp, xã Lâm Bình.

"Tôi phát hiện mình bị ung thư từ năm 2021. Thời gian đầu, những cơn khó thở, ho nhiều và đau ngực liên tục hành hạ, đi điều trị khắp các bệnh viện lớn nhỏ đều không thuyên giảm, thể trạng suy kiệt. May mắn thay, tôi được giới thiệu chuyển sang uống thảo dược hỗ trợ của HTX Thảo dược Bình An. Diệu kỳ là chỉ sau tháng đầu tiên, cơ thể tôi đã nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Đến nay, sau 3 tháng kiên trì, sức khỏe của tôi cải thiện rõ rệt, người khoan khoái, dễ chịu. Tôi đã có thể tự đi lại vận động và tự tay làm những công việc nhà nhẹ nhàng".

Nhiều năm duy trì cuộc sống ổn định sau những ngày đau đớn vì bệnh dạ dày của bà Triệu Thị Tư, thôn Nà Chang, xã Bình An.

"Năm 2020, tôi bị viêm dạ dày rất nặng, những cơn đau hành hạ dai dẳng, chạy chữa ngược xuôi nhiều nơi không khỏi. Sau khi lấy thảo dược của HTX Thảo dược Bình An về uống một thời gian thì các triệu chứng đỡ hơn rồi dứt hẳn. Tính đến nay đã 5 năm trôi qua, căn bệnh dạ dày của tôi đã hoàn toàn ổn định và giúp tôi duy trì cuộc sống bình yên như trước".

Hành trình của HTX Thảo dược Bình An vẫn đang được viết tiếp từ những cây thuốc thầm lặng mọc dưới tán rừng đến những vùng nguyên liệu bạt ngàn dần hiện hữu; từ khát vọng hồi hương của một người con đến sinh kế bền vững cho bao người lao động địa phương.

Phía trước chắc chắn còn nhiều thử thách, khi hợp tác xã phải bước vào giai đoạn chuẩn hóa nguồn nguyên liệu, nâng cao chất lượng, tăng cường nghiên cứu khoa học để đưa giá trị dược liệu bản địa đến gần hơn với cộng đồng. Thế nhưng, đối với chị Chẩu Thị Hiến, có một kim chỉ nam chưa bao giờ thay đổi, đó là mỗi cây thuốc được gìn giữ, mỗi sản phẩm được chắt chiu và mỗi sinh kế được tạo dựng, tất cả đều phải bén rễ từ trách nhiệm với con người và với chính mảnh đất quê hương.

Chính vì vậy, giữa đại ngàn xanh thẳm của vùng cao Tuyên Quang, câu chuyện về Thảo dược Bình An đã vượt ra khỏi ranh giới của một mô hình kinh tế. Đó là một hành trình thiêng liêng: Hành trình đánh thức giá trị của báu vật bản địa giúp hàng triệu người dân trong việc bảo vệ sức khoẻ, nâng niu tri thức truyền thống của cha ông, và hơn hết, là gieo xuống một tương lai tươi sáng cho người dân ngay trên mảnh đất chôn nhau cắt rốn của mình.