Kỳ cuối: Khát vọng kiến tạo tương lai

10:25, 29/06/2026

Từ những khoảng trống và hệ lụy của làn sóng rời bản tìm sinh kế, thế hệ trẻ Tuyên Quang đã có bước chuyển lớn trong nhận thức: Họ bắt đầu dừng những cuộc tha phương, chủ động tìm cơ hội bứt phá ngay từ nguồn tài nguyên bản địa. Cuộc lột xác này chính là minh chứng sống động cho tinh thần "Thanh niên kiến tạo tương lai" theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Đại hội Đoàn toàn quốc nhiệm kỳ 2026–2031. Bằng tri thức hiện đại và sự tiếp sức của tổ chức Đoàn, những người trẻ chọn ở lại để chuyển hóa "kho báu" bản địa thành những sản phẩm giá trị cao, khẳng định triết lý "ly nông bất ly hương" trong kỷ nguyên mới.

Từng có nhiều năm ròng rã bươn chải làm công nhân tại các khu công nghiệp miền xuôi, anh Hoàng Ngọc Hoàn (dân tộc Cao Lan, xã Nhữ Khê) đã quyết định tạo nên một ngã rẽ táo bạo. Năm 2023, anh trở về quê hương để làm nhà sáng tạo nội dung số, chuyên quảng bá các bài thuốc thảo dược truyền thống của dân tộc mình. Đến nay, kênh "Bà Lai Thảo Dược" của anh đã sở hữu hơn 300 nghìn lượt theo dõi trên các nền tảng mạng xã hội.

Nhớ lại quyết định ngày ấy, anh Hoàn tâm sự rất thật: "Ngày trước, thanh niên bản tôi rủ nhau xuống núi vì nghĩ quê mình nghèo. Đi làm công nhân tháng kiếm 8-10 triệu đồng, trừ chi phí sinh hoạt gửi về nhà chẳng được bao nhiêu. Nhưng đi xa rồi mới ngộ ra, những mớ lá rừng, rễ cây mà bà con quen tay hái đun nước tắm hàng ngày lại chính là nguồn dược liệu quý giá mà người thành phố đang 'đỏ mắt' tìm mua. Đất quê mình không nghèo, tài sản vô giá mọc ngay dưới chân, chỉ là trước giờ mình chưa biết cách làm ra giá trị từ nó".

Cũng lựa chọn hướng đi ngược dòng ấy, chàng trai người Mông Sùng Mạnh Hùng, xã Đồng Văn vừa vinh dự là đại biểu dự Đại hội Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII, nhiệm kỳ 2026-2031 là minh chứng tiêu biểu cho lớp thanh niên biết biến tình yêu quê hương thành động lực phát triển. Tốt nghiệp đại học chuyên ngành văn hóa, thay vì tìm việc ở những đô thị lớn, Hùng chọn trở về cống hiến cho ngành văn hóa địa phương. Hơn 15 năm bền bỉ, anh nhận ra kho tàng di sản độc đáo của đồng bào mình chính là mảnh đất lành để "gieo hạt" khởi nghiệp. Từ việc mở homestay, quán cà phê đón khách đến tích cực lan tỏa hình ảnh vùng cao đến với du khách trong và ngoài nước, anh đã trở thành một "người giữ lửa" đặc biệt ngay lòng Phố cổ.

Câu chuyện của Hoàng Ngọc Hoàn hay Sùng Mạnh Hùng cho thấy, thế hệ trẻ hôm nay đã nhạy bén nhận ra tiềm năng, lợi thế to lớn của một Tuyên Quang mới sau sáp nhập. Trong bối cảnh du lịch xanh và tiêu dùng sạch lên ngôi trên toàn cầu, thiên nhiên hoang sơ và sự "nguyên bản" của quê hương chính là lợi thế cạnh tranh độc quyền. Từ Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, ruộng bậc thang Hoàng Su Phì hùng vĩ, hồ sinh thái Na Hang - Lâm Bình đến Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào, suối khoáng Mỹ Lâm… tỉnh đang sở hữu một "bản đồ cơ hội" rộng lớn kết nối giữa lịch sử, sinh thái và trải nghiệm văn hóa.

Cấu trúc tài nguyên đa dạng ấy - với tỷ lệ che phủ rừng luôn nằm trong tốp đầu cả nước (trên 65%) cùng kho tàng văn hóa của 22 dân tộc anh em đang mở ra dư địa khổng lồ để người trẻ khởi nghiệp. Những sản phẩm đặc hữu như chè Shan tuyết cổ thụ, cam sành, mật ong bạc hà hay các vùng dược liệu quý đang từng bước khẳng định giá trị, biến bản sắc quê hương thành nguồn lực phát triển bền vững.

Đồng chí Hoàng Thế Hanh, Phó Bí thư Tỉnh đoàn Tuyên Quang chia sẻ, toàn tỉnh hiện có gần 400 sản phẩm OCOP đạt chuẩn từ 3 sao trở lên, nhờ đóng góp lớn từ các "KOLs áo xanh". Người trẻ hôm nay không còn gùi măng, mang cam ra chợ phiên bán mớ nhỏ lẻ. Họ thiết kế bao bì bắt mắt, dán tem truy xuất và đưa nông sản lên các sàn thương mại điện tử. Họ cũng khéo léo "đóng gói" điệu hát Then, tiếng khèn Mông, nghề dệt lanh thành chuỗi trải nghiệm du lịch cộng đồng mang lại doanh thu cao, tự trao cho mình chiếc "cần câu" vững chắc để bám trụ lại quê hương.

Để nguồn lực của Đoàn kịp thời đến với thanh niên, một bài toán khác đặt ra: Sau sáp nhập địa giới hành chính, địa bàn cấp cơ sở mở rộng gấp đôi, địa hình chia cắt phức tạp. Thích ứng với thực tiễn, Tỉnh đoàn đã thiết lập "đường truyền thẳng" trên không gian mạng xuống tận 124 xã, phường, giúp chủ trương triển khai "không độ trễ". Hệ thống chân rết vững chắc với hơn 1.200 câu lạc bộ, tổ, đội nhóm nghề nghiệp đã kịp thời tiếp nhận, hỗ trợ mọi ý tưởng khởi nghiệp của thanh niên, duy trì tỷ lệ tập hợp đoàn viên đạt mức 76%.

Mô hình “Chi đoàn số” và các nhóm Zalo điều hành đã xóa nhòa mọi khoảng cách địa lý. "Tất cả thành viên đội 'Bình dân học vụ số' 7 giờ sáng mai có mặt hỗ trợ người dân làm thủ tục hành chính", dòng tin nhắn ngắn gọn của chị Đặng Thị Hương, Bí thư Đoàn xã vùng biên Thanh Thủy gửi vào nhóm lập tức nhận được hàng loạt tương tác xác nhận. Qua mạng, một bản kế hoạch cụ thể được duyệt ngay trên màn hình điện thoại. Mô hình “Ngày thứ ba không viết, ngày thứ sáu không hẹn” của Đoàn xã đã hỗ trợ hơn 2.000 lượt người dân giải quyết thủ tục trực tuyến trực tiếp và nhanh gọn.

Không chỉ bó hẹp ở giảng đường hay cơ quan, trong kỷ nguyên mới, mô hình “Chi đoàn số” được triển khai đồng bộ còn giải quyết triệt để bài toán tập hợp thanh niên đi làm ăn xa. Thông qua các phần mềm quản lý và mạng xã hội, những người trẻ dù đang làm việc tại các khu công nghiệp ở Bắc Ninh, Bình Dương vẫn có thể tương tác, nắm bắt chủ trương và giữ chặt sợi dây liên kết với quê nhà.

Đặc biệt, "đường truyền thẳng" trên không gian mạng không chỉ phục vụ công tác hành chính, mà còn trực tiếp kiến tạo nên những "hạt nhân số" làm thay đổi phương thức sản xuất của bà con.

Điển hình như chị Nguyễn Thanh Vân, Bí thư Đoàn phường An Tường với sáng kiến “Livestream bán nhãn – kết nối tiêu dùng qua nền tảng số” đã tiêu thụ sạch 2,3 tấn nhãn đặc sản chỉ sau 2 tuần. Chị tiếp tục tập huấn kỹ năng số, hỗ trợ 15 hộ dân tạo lập gian hàng trực tuyến và được Trung ương MTTQ Việt Nam vinh danh là "Người truyền lửa”. Hiện tại, với việc 100% cán bộ Đoàn tham gia lớp “Bình dân học vụ số” và phối hợp vận hành nền tảng “Mặt trận số”, dòng chảy công nghệ đang thấm sâu vào từng bản làng.

Nếu "đường truyền" trên không gian mạng là chìa khóa giúp tổ chức Đoàn kịp thời phát hiện, kết nối các hạt nhân số, thì nguồn lực kinh tế và tư duy thực chiến chính là dòng dưỡng chất quyết định sự sống còn của các ý tưởng. Bởi lẽ, muốn giữ chân thanh niên ở lại bản làng, những lời kêu gọi suông là chưa đủ.

Phó Bí thư Tỉnh đoàn Hoàng Thế Hanh khẳng định:

Đi đôi với tầm nhìn đó là sự khơi thông của dòng vốn khổng lồ. Đến nay, tổng dư nợ ủy thác qua tổ chức Đoàn phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội đã đạt con số ấn tượng 2.794 tỷ đồng, chắp cánh cho hơn 40.800 thanh niên, cùng hàng tỷ đồng từ các kênh tín dụng ưu đãi khác. Dòng vốn này không chảy tràn lan, mà được định vị đúng địa chỉ thông qua hàng trăm lớp tập huấn và các cuộc thi khởi nghiệp bài bản. Chính từ điểm tựa vững chắc ấy, những giấc mơ táo bạo nhất đã bắt đầu bám rễ sâu vào lòng đất quê hương.

Tại xã vùng cao Sà Phìn, anh Sùng Mí Phìn từng vấp phải sự hoài nghi của cả bản làng khi quyết định rời bục giảng để rẽ hướng làm du lịch. Nhớ lại giai đoạn chông gai ấy, anh Phìn xúc động chia sẻ: "Ngày đầu khởi nghiệp, rào cản lớn nhất không phải là ý tưởng, mà là thiếu vốn và một người định hướng. Chính nguồn vốn vay ưu đãi kịp thời qua sự bảo lãnh của tổ chức Đoàn là 'chiếc phao' cứu sinh, tiếp cho tôi niềm tin vững chắc để cải tạo gian bếp cũ thành homestay, tự tin giữ nguyên bản sắc văn hóa dân tộc mình để thu hút du khách".

Từ bệ phóng đó, "White Hmong Homestay" của anh không chỉ nổi tiếng trên các chuyên trang quốc tế, mà dự án cộng đồng "Chai’to" (Cố lên) do anh sáng lập còn dạy ngoại ngữ miễn phí, biến hàng chục thanh niên bản địa thành hướng dẫn viên du lịch thực thụ. Trái ngọt đã đến khi dự án xuất sắc giành giải Nhì cuộc thi Khởi nghiệp sáng tạo thanh niên nông thôn toàn quốc.

Ở một dải đất khác, tại xã vùng xuôi Tân Thanh, chàng trai trẻ Nguyễn Việt Lâm cũng mạnh dạn từ bỏ mức thu nhập cao ở thành phố để về quê dựng xưởng "nhà kính". Vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu, Lâm nhận được sự đồng hành sát sao của tổ chức Đoàn trong việc kết nối giao thương và quảng bá thương hiệu. Đến nay, mô hình "Sơn Dương Green Farm" của Lâm đã mở rộng quy mô hơn 3 héc-ta. Hệ thống tưới tự động không phụ thuộc thời tiết mỗi năm cung ứng ra thị trường gần 90 tấn dưa lưới chất lượng cao, mang về doanh thu hàng tỷ đồng. Giải thưởng Lương Định Của và chứng nhận OCOP 4 sao chính là minh chứng thép cho khát vọng làm chủ công nghệ của người trẻ xứ Tuyên.

Từ những hạt nhân tiên phong từ miền núi cao đến vùng đồng bằng, một hệ sinh thái kinh tế trẻ đã hình thành rực rỡ trên bản đồ Tuyên Quang mới. Toàn tỉnh hiện có 1.820 mô hình kinh tế do thanh niên làm chủ hoạt động hiệu quả, trong đó có hơn 150 doanh nghiệp trẻ và gần 70 hợp tác xã. Đặc biệt, để tạo cú hích trực tiếp, Tỉnh đoàn đã dành nguồn quỹ 1 tỷ đồng để chắp cánh cho 10 ý tưởng khởi nghiệp xuất sắc nhất.

Dòng vốn chính sách hòa cùng tri thức thời đại từ tổ chức Đoàn đang thực sự hồi sinh những vùng đất khó, biến khát vọng làm giàu tại quê hương thành hiện thực sinh động — nơi thanh niên không cần phải ly hương để đổi đời.

Tại Tuyên Quang, nơi có trên 72% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, người thủ lĩnh Đoàn cơ sở không thuần túy là cán bộ phong trào, mà phải đóng vai trò như một “già làng thời đại mới” — am hiểu phong tục, nói được tiếng đồng bào để làm chiếc cầu nối vững chắc giữa tổ chức với thanh niên. Thế nhưng, theo Phó Bí thư Tỉnh đoàn Hoàng Thế Hanh, không ít cán bộ Đoàn vẫn còn hạn chế về kỹ năng tập hợp, dẫn dắt và truyền cảm hứng cho thanh niên. Khi thiếu một thủ lĩnh đủ bản lĩnh và sức hút, phong trào rất dễ rơi vào hình thức, còn tổ chức Đoàn khó giữ được vai trò hạt nhân trong việc quy tụ, phát huy sức trẻ ở cơ sở.

Để giải bài toán khó về nâng chất thủ lĩnh Đoàn vùng cao, nhiều cơ sở Đoàn đã chủ động tìm kiếm, khơi dậy những nhân tố điển hình ngay từ chính bản làng. Chàng trai người Tày Sằm Văn Dũng (sinh năm 1995, Bí thư Chi đoàn thôn Bản Cưởm 1, xã Ngọc Đường) là một minh chứng cho thấy: khi thủ lĩnh Đoàn có nội lực và tư duy đổi mới, thanh niên sẽ tự khắc đồng lòng bước theo. Được đoàn viên tín nhiệm bầu làm Bí thư Chi đoàn từ năm 2020, anh đã nhanh chóng khẳng định năng lực bằng sự năng nổ, trách nhiệm, trở thành cầu nối vững chắc tập hợp thanh niên tham gia các hoạt động cộng đồng. Không dừng lại ở công tác phong trào, Dũng còn là thành viên chủ chốt của Câu lạc bộ bắn nỏ, ngày ngày kiên trì hướng dẫn, truyền dạy cho thanh thiếu niên trong thôn tập luyện, góp phần gìn giữ môn thể thao truyền thống độc đáo của dân tộc. Đặc biệt hơn, để có thể vừa thực hiện tốt phong trào đoàn, vừa đảm bảo cuộc sống gia đình, Dũng đã phát triển chăn nuôi gà đen với quy mô hơn 1.000 con. Anh chủ động áp dụng công nghệ số, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến, mang lại doanh thu ấn tượng khoảng 500 triệu đồng mỗi năm. Từ thành công của mình, Dũng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ con giống, kỹ thuật cho các đoàn viên khác trong và ngoài thôn cùng làm theo để nâng cao thu nhập, gắn bó với bản làng.

Bên cạnh câu chuyện "sức hút" cá nhân, việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp và sắp xếp, sáp nhập tổ dân phố, thôn bản cũng đang đặt ra thách thức lớn với công tác cán bộ Đoàn cấp cơ sở. Không để việc sắp xếp đơn vị hành chính tạo khoảng trống ở cơ sở, Tỉnh đoàn chú trọng thực hiện công tác cán bộ chỉn chu, nền nếp và đúng quy định. Hiện toàn tỉnh có 20 cán bộ Đoàn chuyên trách cấp tỉnh và 116 cán bộ Đoàn chuyên trách cấp trên trực tiếp cơ sở. Mặc dù vẫn còn khuyết 8 vị trí Bí thư Đoàn xã do cán bộ mới chuyển công tác và chưa có nhân sự thay thế nhưng công tác tạo nguồn và quy hoạch vẫn đang được triển khai rốt ráo, đúng quy trình.

Chất lượng đội ngũ không ngừng được nâng lên khi 100% cán bộ Đoàn được tham gia các lớp tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ và cập nhật kiến thức mới. Năm 2026, tỉnh có 3 cán bộ Đoàn tiêu biểu, xuất sắc được Trung ương Đoàn vinh danh và trao tặng Giải thưởng cao quý Lý Tự Trọng. Tỉnh đoàn đang tiếp tục kiên trì thực hiện các mô hình “Xây dựng Đoàn 3 chủ động”, “Chi đoàn mạnh”, ban hành Bộ tiêu chí đánh giá kết quả công tác hằng quý, thành lập 92 Chi đoàn Công an tạo nên một lực lượng xung kích vững chắc trong việc giữ gìn an ninh trật tự tại cơ sở. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh kết nạp 6.582 đoàn viên mới; 100% đoàn viên đăng ký và thực hiện Chương trình rèn luyện đoàn viên trên phần mềm quản lý của Trung ương Đoàn.

Vị thế của Đoàn càng được khẳng định khi 100% Bí thư Đoàn xã, phường tham gia cấp ủy; 68 đồng chí là đại biểu HĐND các cấp. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh kết nạp 6.582 đoàn viên mới; bồi dưỡng 1.050 đoàn viên ưu tú được kết nạp vào Đảng. Đây chính là nguồn nhân sự kế cận, giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt cán bộ trẻ tại chỗ.

Từ lời khẳng định mạnh mẽ ấy, “Ly nông bất ly hương” không còn là giải pháp thoát nghèo tạm thời, mà đã trở thành triết lý sống, biểu tượng bản lĩnh của thế hệ trẻ vùng cao.

Trên những cung đường mây ngàn của xứ Tuyên, bên cạnh những chuyến xe rời bản lập nghiệp theo quy luật thị trường, đang có một dòng chảy ngược chiều đầy ý nghĩa. Đó là dòng chảy của những người trẻ lựa chọn ở lại và trở về. Bằng tri thức và công nghệ, họ đang giữ lại mạch máu tinh túy cho nông thôn, cùng nhau xây dựng và bảo vệ những “cột mốc sống” vững chãi nơi biên cương Tổ quốc.