Bài 2: Hành trình “mở lối” văn minh

Cùng với nhiệm vụ phát triển văn hóa, Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu cụ thể hơn đối với trách nhiệm thực thi công vụ. Tinh thần của nghị quyết không dừng ở việc nâng cao nhận thức hay thể hiện quyết tâm, mà phải được chuyển hóa thành hành động, sản phẩm và hiệu quả thực chất trong từng lĩnh vực công tác, từng địa bàn dân cư.

Cụ thể hóa tinh thần đó, ngày 30/9/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chương trình hành động số 83-CTr/TU thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW. Đây là cơ sở để các cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên trong tỉnh xác định rõ hơn trách nhiệm nêu gương, tinh thần chủ động, đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ. Đối với địa bàn vùng cao, nơi công tác vận động quần chúng, xóa bỏ hủ tục, bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế còn nhiều khó khăn, yêu cầu này càng cần được thể hiện bằng những việc làm cụ thể, sát với đời sống người dân.

Thực tế, trước sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp ủy hai tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang cũng đã ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết, chỉ thị nhằm đưa việc xây dựng nếp sống văn minh trở thành nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị.

Trong đó, tại Tuyên Quang, ngày 17/7/2013, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chỉ thị số 02-CT/TU về tăng cường thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang trên địa bàn tỉnh. Đây là một trong những chủ trương quan trọng nhằm từng bước thay đổi những tập quán tổ chức cưới hỏi, tang lễ còn nặng nề, tốn kém; khuyến khích người dân thực hiện nếp sống tiết kiệm, phù hợp với điều kiện kinh tế và đời sống xã hội.

Tại Hà Giang, ngày 01/5/2022, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TU về xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong nhân dân các dân tộc giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030. Phạm vi vận động được mở rộng, không chỉ tập trung vào việc cưới, việc tang mà hướng đến những tập quán lạc hậu trong lễ hội, sinh hoạt và đời sống cộng đồng; đồng thời đặt yêu cầu bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp.

Điểm đáng chú ý trong các chủ trương này là không xem việc xóa bỏ hủ tục đơn thuần là nhiệm vụ tuyên truyền, vận động, mà phải có sự vào cuộc đồng bộ của cấp ủy, chính quyền, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội. Từ tỉnh đến cơ sở, trách nhiệm được cụ thể hóa bằng chương trình, kế hoạch và những việc làm phù hợp với đặc điểm từng địa bàn, từng dân tộc.

Tiếp nối tinh thần đó, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, tiếp tục xác định nhiệm vụ đẩy mạnh công tác dân vận; kiên trì vận động xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh, gắn công tác dân vận với triển khai các chính sách phát triển kinh tế - xã hội ngay từ cơ sở.

Nghị quyết không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị mà còn tạo cơ sở, định hướng quan trọng để các địa phương cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch và giải pháp phù hợp với thực tiễn. Từ những chủ trương mang tính khơi dòng, cấp ủy, chính quyền địa phương có căn cứ để xác định rõ nhiệm vụ, là cơ sở để huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín và sự chủ động của mỗi người dân. Khi nghị quyết được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực, việc xóa bỏ hủ tục sẽ không dừng lại ở những cuộc vận động mà từng bước trở thành ý thức tự giác, sự thay đổi từ bên trong mỗi gia đình và cộng đồng.

Tại xã Quản Bạ, việc xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh được Đảng ủy xã xác định là nhiệm vụ trọng tâm, cần triển khai thường xuyên, liên tục, gắn với trách nhiệm nêu gương của mỗi cán bộ, đảng viên. Thay vì dừng lại ở tuyên truyền, vận động chung chung, cấp ủy xã chú trọng đưa chủ trương, nghị quyết vào thực tiễn bằng những việc làm cụ thể, sát với từng thôn, từng hộ gia đình và phong tục, tập quán của đồng bào.

Một trong những giải pháp được Đảng ủy xã tập trung thực hiện là đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng sâu sát cơ sở, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Các đồng chí cấp ủy viên được phân công trực tiếp phụ trách địa bàn, thường xuyên dự sinh hoạt chi bộ, nắm bắt tình hình Nhân dân, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc ngay từ cơ sở. Qua đó, không chỉ nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo mà còn khắc phục tư tưởng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ.

Thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác dân vận “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”; "muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước", hàng trăm đảng viên ở các bản, làng vùng cao đã tiên phong, trở thành người dẫn lối, chỉ đường trong công cuộc xóa bỏ hủ tục.

Thôn Ma Lé, xã Lũng Cú chủ yếu là đồng bào dân tộc Giáy sinh sống, hiện vẫn lưu giữ nhiều ngôi nhà cổ gần 200 năm tuổi cùng những giá trị văn hóa đặc sắc như dân ca Giáy, lễ cúng thần núi đỏ, thần rừng… Dưới sự định hướng đúng đắn của cấp ủy, chính quyền địa phương và người đứng đầu tiên phong, gương mẫu, thôn đã và đang phát triển du lịch cộng đồng bền vững gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, trở thành Làng văn hóa du lịch tiêu biểu của dân tộc Giáy.

Để có những kết quả đó, trên cương vị Bí thư Chi bộ, đồng chí Nguyễn Văn Toại luôn trăn trở làm thế nào để những chủ trương về xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh thực sự đi vào đời sống của đồng bào. “Xác định, muốn người dân thay đổi thì trước hết cán bộ, đảng viên phải gương mẫu, nói đi đôi với làm. Vì vậy, tôi đã cùng chi ủy xây dựng nội dung vận động phù hợp với đặc điểm văn hóa, phong tục của đồng bào; phân công đảng viên phụ trách từng nhóm hộ, từng dòng họ, trực tiếp đến các gia đình để nắm bắt tâm tư, tìm hiểu những vướng mắc và kiên trì giải thích, vận động. Với những vấn đề liên quan đến phong tục lâu đời, chúng tôi không áp đặt hay nóng vội mà lựa chọn cách tuyên truyền mềm dẻo, lấy sự đồng thuận làm trọng tâm, phát huy vai trò của già làng, trưởng dòng họ và người có uy tín để tạo sức lan tỏa trong cộng đồng.” Bí thư Chi bộ thôn Ma Lé Nguyễn Văn Toại chia sẻ.