Giá trị của di sản văn hóa: Lễ hội Lồng tông

TQĐT - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận Nghi lễ Then và Lễ hội Lồng tông của dân tộc Tày tỉnh Tuyên Quang là di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Tỉnh ta hiện nay đang làm rất tốt việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa của loại hình di sản đặc sắc, độc đáo này.

Tiếng Tày, Lồng tông có nghĩa là xuống đồng. Lễ hội Lồng tông là lễ hội xuống đồng đầu năm mới. Đây là lễ hội dân gian cầu mùa lớn nhất trong năm của người Tày. Lễ hội tổ chức theo quy mô cấp thôn, xã, huyện. Ở tỉnh ta, ở cấp độ huyện có Lễ hội Lồng tông huyện Chiêm Hóa và Lễ hội Lồng tông huyện Lâm Bình. Lễ hội là dịp để cư  dân địa phương tạ ơn Thần Nông, Thành Hoàng làng, là nơi tụ họp vui xuân của mọi người, cầu mong mùa màng tươi tốt bội thu, muôn vật nảy nở khỏe mạnh, muôn người bình an.
 


Lễ hội Lồng tông huyện Chiêm Hóa được tổ chức hàng năm
vào ngày mồng 8 tháng Giêng.

Ông Đào Ngọc Vang, thôn Bó Củng, xã Kim Bình (Chiêm Hóa) cho biết, ở các địa phương thường tổ chức Lễ hội Lồng tông lệch ngày nhau để người dân các nơi cùng góp vui. Các nghi thức tế lễ và trò chơi dân gian của Lễ hội Lồng tông được tổ chức tại các bãi đất phẳng, rộng, thoáng đãng, đẹp của các địa phương. Hàng năm, để tổ chức Lễ hội Lồng tông, dân làng các địa phương chuẩn bị chu đáo trước đó gần một tháng. Ban Tổ chức được thành lập với thành phần là các cụ cao niên có uy tín, đứng đầu là Pú Mo (chủ lễ) chủ trì. Lễ hội Lồng tông gồm hai phần, phần lễ diễn ra trước và phần hội diễn ra ngay sau đó. Chủ lễ sắp mâm (gồm mâm lễ mặn: Gà trống thiến, chân giò lợn, xôi ngũ sắc, rượu; mâm lễ chay gồm: Bánh chưng, bánh dày, bánh nẳng, bánh khảo, hoa quả, trầu, cau, tiền, vàng, giấy và mâm 100 quả còn) và thắp hương trên các kệ tồng, làm lễ cúng tế với các bước: Giải uế khai quang, tiễn tước, tiễn tửu, đọc văn tế, hóa dâng vàng mã, tiễn thánh, rước lộc, tán lộc và hạ điền. Nghi lễ hạ điền, chủ lễ hoặc người uy tín được ủy quyền dùng trâu tuyển cày một vài đường cày ở thửa ruộng gần đó với ý nghĩa mở đầu cho một vụ cày cấy mới trong năm thu được nhiều thắng lợi.

Tiếp theo phần lễ là phần hội. Trong phần hội có các trò chơi dân gian như múa lân, tung còn, kéo co, đẩy gậy, đi cà kheo, bắn nỏ, đánh pam, đánh yến, đánh đu, đi cầu lút, cầu leo, đấu vật, chọi gà, hát đối đáp sli, lượn, then... Tiêu biểu và quan trọng nhất của phần hội chính là tung còn với những cây còn cao làm bằng những cây tre bó gộp lại chôn ở giữa sân hội. Phần thi này có thưởng cho ai may mắn tung trúng thủng vòng còn, khi nào thủng vòng còn cũng là lúc về mặt nghi lễ Lồng tông kết thúc. Cuộc thi tung còn được nhiều người hào hứng tham gia, nhất là thanh niên, gắn với quan niệm văn hóa phồn thực (âm - dương), gắn với tình yêu đôi lứa, sinh sôi nẩy nở. Khi tan hội ra về, ai nấy cũng muốn mang một quả còn về nhà treo lấy may quanh năm.

Lễ hội Lồng tông thể hiện nhu cầu về cuộc sống tinh thần, tâm linh, ước vọng của đồng bào Tày về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Ông Hoàng Văn Kim, thôn Tân Lập, xã Tân Trào (Sơn Dương) khẳng định, lễ hội phản ánh đời sống, bản sắc văn hóa độc đáo của người Tày qua nghi lễ, trò chơi, ẩm thực, múa hát... Lễ hội Lồng tông có giá trị duy trì thuần phong mỹ tục, khích lệ quá trình lao động sản xuất của người dân, giá trị cố kết cộng đồng, giá trị thẩm mỹ, giá trị biểu tượng. Lễ hội cũng là dịp giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian. Lễ hội Lồng tông có lịch sử lâu đời với sức sống bền bỉ theo thời gian, không thể thiếu với đồng bào Tày nên ít có nguy cơ mai một. Những năm gần đây, trước nguyện vọng của nhân dân và phục vụ phát triển du lịch, tỉnh ta đã khôi phục lại đầy đủ lễ hội Lồng tông ngày càng quy mô hơn.

Mùa lễ hội Lồng tông 2015 đang tới gần. Ai cũng phấn khởi chuẩn bị tâm thức đi trẩy hội cầu may, cầu bình an đầu năm. Ai cũng mong cho đất nước thái bình, mưa thuận gió hòa, nhà nhà no đủ, mọi người được khỏe mạnh. Ngoài không khí vui tươi, lễ hội Lồng tông còn có giá trị tinh thần rất lớn với đồng bào Tày trong tỉnh.    

Bài, ảnh: Quang Lê

Tin cùng chuyên mục