Đặc sản hồng ngâm Xuân Vân

TQĐT - Xã Xuân Vân (Yên Sơn) với nhiều đặc sản quý: Bưởi Soi Hà, bưởi diễn, chuối tiêu hồng... nhưng có lẽ thứ đặc sản, đặc hữu ở đất này phải là quả hồng ngâm. Mới đây, Sở Khoa học và Công nghệ đã cấp Văn bằng bảo hộ độc quyền nhãn hiệu hàng hóa cho sản phẩm hồng ngâm Xuân Vân.

Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ trao Văn bằng
bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa hồng ngâm Xuân Vân cho
Hợp tác xã Nông nghiệp và dịch vụ Xuân Vân.

1. Theo những người cao tuổi trong xã, cây hồng có trên đất Xuân Vân không dưới 60 năm. Người dân Xuân Vân đều coi đó là của hồi môn của cha ông để lại. Tuy nhiên, sau một thời gian dài, nhiều cây hồng đã bị thoái hóa do không được chăm sóc đúng kỹ thuật khiến chất lượng hồng bị suy giảm. 

Trước thực trạng đó, để bảo vệ giống hồng quý, năm 2016 Trung tâm Khoa học và ứng dụng công nghệ  (Sở Khoa học và Công nghệ) triển khai Dự án “Nghiên cứu, tuyển chọn, phát triển và xây dựng nhãn hiệu tập thể giống hồng ngâm Xuân Vân, huyện Yên Sơn, Tuyên Quang”. Đến nay, sau 2 năm thực hiện dự án, trung tâm đã tuyển chọn được 10 cây hồng là cây đầu dòng để xây dựng mô hình 2 ha áp dụng các biện pháp thâm canh tổng hợp trên giống hồng ngâm. Đồng thời, tổ chức đào tạo 3 kỹ thuật viên cơ sở và tập huấn 150 lượt người dân về kỹ thuật nhân giống, trồng và thâm canh cây hồng ngâm. Trung tâm cũng hỗ trợ xây dựng và bảo hộ nhãn hiệu tập thể hồng ngâm Xuân Vân cho HTX Nông nghiệp và dịch vụ Xuân Vân. 

Ông Hứa Văn Tú, thôn Đô Thượng 3 phấn khởi cho biết, vườn hồng của gia đình đã được ngành chuyên môn khảo nghiệm, đánh giá bình tuyển là cây hồng đầu dòng. Theo ông Tú, dù cây hồng ngâm của gia đình có khoảng trên 40 năm, song cây không hề bị nhiễm sâu, bệnh, vẫn rất sai quả, mẫu mã, quả có màu vàng óng, chất lượng quả ngon, ngọt, giòn. Bảo vệ cây đầu dòng, ông Tú đang được các kỹ sư nông nghiệp hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, nhân giống để bảo tồn nguồn gen quý. 

Ông Nguyễn Quang Vinh, thôn Đô Thượng 2 chia sẻ, hồng Xuân Vân không thể chiết, ghép cành được, muốn nhân giống hồng thì cách duy nhất là râm bằng rễ. Cách làm là lấy cuốc sắc bập một đoạn rễ chừng 10 cm đến 15 cm tuyệt đối không được mang đi khỏi gốc hồng mẹ, thời gian sau từ các đoạn rễ trồi non sẽ bật lên. Nếu lấy rễ đó mang đi chỗ khác rễ sẽ xót mà chết. Vào dịp cuối tháng chạp, đầu tháng giêng lúc cả cây hồng mẹ và hồng con rụng hết lá, đây là thời điểm thích hợp nhất để bứng cây con đi trồng. 

Ông Đỗ Đình Huy, Giám đốc Trung tâm Khoa học và ứng dụng công nghệ tỉnh cho biết, bên cạnh việc giúp bà con xác định cây đầu dòng để bảo tồn nguồn gen quý cây hồng ngâm Xuân Vân, trung tâm còn ứng dụng công nghệ mới cải tạo, trẻ hóa diện tích hồng đã già cỗi, bằng cách đốn tỉa, tạo tán nhằm hạ độ cao, kích thích gốc hồng cho nhiều cành, đồng thời thực hiện bón cân đối giữa phân vô cơ, hữu cơ cây gốc. Ông Huy cho rằng, cây hồng nhiều cành sẽ cho nhiều quả, năng suất hồng tăng lên và một ưu điểm nữa là giảm công lao động khi thu hái hồng. Bởi nếu cây cao sẽ tốn ít nhất 2 lao động hỗ trợ nhau thu hái, khi độ cao của cây được hạ thấp, 1 người có thể tự thu hái quả. 


Các đại biểu xem và thưởng thức hồng ngâm Xuân Vân tại lễ công bố Văn bằng bảo hộ.

2. Về thôn Soi Hạ 1, Soi Hạ 2, Soi Hạ 3, Đô Thượng 1, Đô Thượng 2 và Đô Thượng 3 để được ăn những quả hồng ngâm thì mới thấy hết cái dư vị thơm ngon của loài quả nức tiếng xứ Tuyên này. Những quả hồng được gọt hết vỏ, óng sắc vàng, ăn rất giòn và ngọt. Bà Khúc Thị Hồng, thôn Soi Hạ 3 cho biết, hồng ở vùng này khó nơi nào sánh được, hồng ngâm chính hiệu Xuân Vân quả thon, nhỏ (người trồng hồng còn gọi là hồng thóc). Để quả hồng được giòn, ngọt, ngay khi trảy từ cây xuống phải rửa sạch bằng nước trong rồi mới đưa vào ngâm. Ngâm hồng 1 ngày phải thay nước 1 lần, bao giờ đủ 2 đêm, 2 ngày và 6 tiếng để ráo hồng, khi bổ quả hồng thấy có ánh cát, có người gọi là phấn hồng thì lúc đó hồng ăn mới ngon.

Hồng ngâm Xuân Vân chỉ ưa nước ở con sông, con suối Xuân Vân nếu ngâm ở nguồn nước khác hồng rất nhanh bị rụng đài, thâm dần rồi ủng không thể ăn được. Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Vân khẳng định, chất lượng hồng ngâm chính hiệu Xuân Vân ngon nổi tiếng, hồng màu vàng óng như mật ong, ăn rất ngọt và giòn, quả hồng không bao giờ có hạt kể cả quả ở những cây già cỗi nhất. Chẳng thế mà những thương lái buôn hoa quả giàu kinh nghiệm cứ đến mùa hồng là đã lên đặt hàng để thu mua. Chẳng thế cứ vào dịp tháng cuối tháng 7 đầu tháng 8 âm lịch, người tứ phương đổ về cân hồng. 

Báo cáo của UBND xã Xuân Vân, diện tích hồng Xuân Vân có 20 ha (tương đương với trên 10.000 gốc), trong đó có trên 16 ha đang cho thu hoạch, với giá trung bình tại vườn khoảng 20.000 đồng/kg. 

Không như loại hồng mọng quả đỏ rực trên cây, hồng không hạt chỉ để ngâm nên những quả hồng đến kỳ thu hoạch màu cũng chỉ ương vàng, phải quan sát kỹ mới biết hồng sai đến mức nào. Hàng nghìn, hàng vạn quả hồng giấu mình trong kẽ lá nên người làm hồng có kinh nghiệm đến mấy cũng không ước đoán chính xác được sản lượng. Chẳng thế mà người trồng hồng, người buôn hồng chẳng ai dám liều mà bán, mua cả vườn. Hái được đến đâu biết đến đó thôi. 

Ước tính của người trồng hồng Xuân Vân, vào vụ hồng, mỗi ngày họ xuất đi không dưới 1 tấn quả về các thành phố lớn như: Hà Nội, thành phố Hồ chí Minh, Hải Phòng, Thái Nguyên, chưa kể là cung cấp ở thị trường thành phố Tuyên Quang. Ông Đỗ Xuân Trường, Phó Chủ tịch UBND huyện Yên Sơn cho biết, chất lượng hồng ngâm Xuân Vân đã được thực khách đánh giá rất cao. Đặc biệt, Sở Khoa học và Công nghệ vừa đã trao Bằng chứng nhận bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa, thêm 1 lần hồng ngâm Xuân Vân được khẳng định chất lượng. Đây là cơ hội cho sản phẩm hồng ngâm Xuân Vân tiếp tục con đường chinh phục thực khách gần xa. Và đó cũng là điều kiện để người dân Xuân Vân mở rộng quy mô sản xuất, hình thành một vùng sản xuất hồng hàng hóa, từ đó tăng thu nhập, làm giàu từ lợi thế của địa phương.

Ghi chép: Đoàn Thư

Tin cùng chuyên mục