Độc đáo “vũ nữ chân dài”

TQĐT - Thoáng nhắc đến thuật ngữ “vũ nữ chân dài”, người nghe rất dễ hiểu lầm, nhưng khi chủ quán Hà Mán, thị trấn Na Hang mang ra một đĩa con hiu nướng khiến du khách càng giật mình với món ăn độc đáo này. Hai hốc mắt thô lố với eo thon và đôi chân dài, nhìn con hiu gần giống con chão chuộc. Nhìn thì ghê đấy nhưng khi ăn rồi ai nấy đều cảm nhận thịt hiu thơm, dai, ngọt tự nhiên không lẫn vào đâu được.

Đi săn hiu

Con hiu còn được người Tày Tuyên Quang gọi là con ếch cây, ếch đá. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khe núi, dòng suối, khu rừng ẩm ướt nhiệt đới. Mùa để con hiu ra khỏi “hang” chính là mùa mưa tháng 7 đến tháng 8, bởi chúng cần nước để sinh sản. Đối với người Tày, mùa bắt hiu đã nhớ trong đầu như “đinh đóng cột” rồi, bởi một năm hiu mới ra ngoài hang vài ngày trong mùa mưa. Đây là cơ hội duy nhất để bắt hiu.


Người dân đi săn hiu vào ban đêm.

Mặt trời vừa buông xuống sau đỉnh núi Chạm Chu. Mây đen giăng tới, cơn mưa rào bắt đầu ào đến, sấm chớp đùng đoàng. Nước chảy mạnh trên dòng thác Tát Lụa, xã Hòa Phú (Chiêm Hóa). Ngớt mưa, ông Phương Văn Cường, dân tộc Tày, thôn Đồng Mo, xã Hòa Phú chuẩn bị hành trang cho một buổi săn hiu vào ban đêm. Ông Cường lấy giỏ tre đeo vào bên hông, tay cầm chiếc vợt dụng cụ chuyên để bắt “chân dài”. Lấy đèn pin đeo lên trán, choàng thêm tấm ni lông che mưa, ông Cường cứ thế băng rừng lên khe núi Khuổi Nhầu.

Tôi theo ông Cường “đột kích thủ phủ” của loài hiu khi màn đêm đã buông khắp cả cánh rừng. Bên khe núi, nước từ trong vách đá chảy ra tạo thành dòng suối nhỏ mát lạnh. Cứ thế, men theo suối đá, ông Cường vừa thao tác kỹ năng bắt hiu, vừa kể cho tôi nghe về những cuộc đi săn thú vị của ông và những người bạn thuở chăn trâu. Như một tay săn thiện nghệ, ông quét một vòng ánh đèn pin khắp khe núi, tạo thành những vệt sáng trên mặt nước loang loáng. Đây rồi, những con hiu đang thỏa sức bơi trong khe nước suối lạnh đón những hạt mưa rừng. Nhanh như cắt, ông dùng vợt chuyên dụng ụp nhanh xuống mặt nước vớt lên. Tay phải thoăn thoắt “chộp” từng con hiu bỏ vào giỏ đeo bên hông. Cứ thế, ông dầm mình dưới cơn mưa rừng để bắt hiu. Không chỉ ông Cường mà cũng có nhiều người dân ở xã Hòa Phú cứ vào mùa mưa, lại bắt đầu rủ nhau đi săn hiu. Nhất là sau mỗi đận mưa to, loài hiu sống trong khe núi đến mùa sinh sản nhảy lên cây đẻ trứng rồi lại nhảy xuống khe nước. Có người còn gọi hiu là ếch đá, ếch cây bởi hình thù giống con ếch, sống ở những khe núi đá, trèo trên cây nhưng nó nhỏ bằng ngón tay cái, nếu to hơn cũng chỉ bằng ngón chân cái, mình thon dài và đặc biệt đôi chân dài... vì thế, mọi người vẫn gọi vui là con “chân dài”. 


Con hiu hay còn gọi là con ếch cây.

Năm nào mưa nhiều thì việc săn hiu càng trở nên dễ dàng hơn bởi loài hiu này thường từ trong khe đá ra ngoài đón mưa, đón nước mới về. Trong suốt mùa mưa, những người đi săn có thể bắt hiu vào buổi trưa, buổi chiều hoặc buổi tối. Thông thường người ta hay đi bắt hiu vào buổi tối, có ánh đèn hiu bị quáng gà, dễ bắt hơn. Vào mùa đi bắt hiu, mỗi đội săn khoảng vài người cùng nhau mang dụng cụ săn vào khe núi. Khó nhất là kỹ thuật dùng vợt để đón và bàn tay khéo léo bắt, bởi hiu nhảy rất nhanh. Có nhiều người đi săn cả buổi chỉ được vài con, trong khi, những tay săn thiện nghệ như ông Cường có buổi bắt được 2 - 3 kg hiu tươi.

“Chân dài” lên đĩa

Chuyến săn đêm của ông Cường hôm ấy cũng gặp may. Chẳng mấy chốc, chiếc giỏ đã đầy chặt hiu. Chúng tôi vội vã trở về nhà để mổ hiu và chế biến ngay món đặc sản này, bởi nếu để hiu chết thì công sức cả đêm đi “săn” sẽ trở thành công cốc. Có lẽ, bắt hiu đã khó nhưng chế biến loài vật này thành món ăn hấp dẫn cũng không hề đơn giản. Món “chân dài” giờ trở thành đặc sản của người Tày xứ Tuyên. Về Chiêm Hóa, Na Hang, Lâm Bình mà không được thưởng thức món ăn lạ này thì chắc hẳn vẫn chưa khám phá hết vốn văn hóa ẩm thực của đồng bào các dân tộc nơi đây. Bà Hoàng Thị Huệ, người Tày thôn An Phong, xã Tân Thịnh (Chiêm Hóa) nhớ lại: “Thời nhỏ, tôi đã theo bố mẹ đi bắt hiu. Giờ đây món ăn này vẫn in đậm trong tâm trí tôi, đặc biệt món ăn rất lạ và độc đáo”. 


Thịt hiu được chiên giòn phục vụ thực khách.

Trước đây, đồng bào đi bắt hiu chủ yếu để phục vụ bữa ăn trong gia đình. Thường thì sau khi bắt về, hiu được mổ sạch và nấu canh với rau rừng hoặc xào với măng muối chua, làm bánh “moọc”, cũng có thể rán giòn hay nướng than để ăn. Nhưng vì muốn phục vụ khách đến nhà hàng, nhiều người đã nghĩ ra cách chế biến để có thể “tích trữ” hiu được lâu hơn. Chính vì thế, món “hiu” sấy khô trở thành thực phẩm hàng hóa. Từ những bữa ăn của đồng bào Tày thôn quê, dần dần “chân dài” đã lên đĩa ở các nhà hàng sang trọng.

Bà Nông Thị Hiền, người thị trấn Na Hang nói, để có 1 kg hiu sấy khô, người ta thường phải chế biến từ 5 kg hiu tươi sống trở lên. Với giá thu mua 400.000 đồng/kg khô, săn hiu đang trở thành nghề “tay trái” giúp một số gia đình nông dân trên địa bàn tăng thu nhập. Để có món hiu ngon, các nhà hàng thường chiên hiu với dầu ăn, tỏi, ớt tươi, khi thấy da hiu phồng lên là được. Nếu quá lửa hiu sẽ mất đi độ dai và vị ngọt. Đặc biệt, muốn món “chân dài” ngon hơn phải biết pha chế đồ chấm đúng kiểu. Người pha thường giã ớt xanh nướng, trộn lẫn với muối trắng là có thứ muối chấm dân dã, nhưng hảo hạng. Vị giòn ngọt, dai dai, thơm thơm của thịt hiu chiên hòa lẫn vị cay nồng của ớt, vị mặn của muối tạo nên một món ăn ngon đặc biệt, hấp dẫn.

Lên Na Hang những ngày mùa đông này, từng đoàn phượt thủ vẫn nườm nượp  đi “săn mây”. Buổi trưa họ thường rẽ vào quán ăn Hà Mán, thị trấn Na Hang thưởng thức những món mang hương vị vùng cao. Khi được chủ quán giới thiệu có món “vũ nữ chân dài” khá đặc biệt, cả đoàn ai cũng háo hức ăn thử. Chị Trần Mai Hương, du khách Hà Nội bày tỏ, chị chưa từng ăn món nào ngon như món này, phải nói con hiu dai và ngọt hơn cả mực khô. Đây thực sự là món đặc sản của người Tày vùng cao khiến chị và các thành viên cùng đi thích thú…

Với những nét đặc trưng ấn tượng, món ăn được chế biến từ con hiu đang trở thành đặc sản được nhiều du khách ưa thích, góp phần làm phong phú thêm ẩm thực vùng cao.

Phóng sự: Quang Hòa

Tin cùng chuyên mục