Hương vị bánh gai Chiêm Hóa

TQĐT - Chiếc bánh gai nhân đậu xanh với dừa mịn màng, thơm mùi đường mía, lá gai và lá chuối khô hòa quyện với vị ngậy giòn sần sật của gia vị… là sản vật nức tiếng của huyện Chiêm Hóa. Ngày nay, bánh gai Chiêm Hóa tỏa đi mọi tỉnh thành, ra tận nước ngoài như một thứ quà quê bình dị, thơm ngon mà bất kỳ du khách nào qua đây đều muốn thưởng thức.

Gây được tiếng vang


  Một công đoạn làm bánh gai của gia đình bà
Nguyễn Thị Lan, tổ nhân dân Vĩnh Lợi, thị trấn Vĩnh Lộc.
Bánh gai được xếp vào nồi để hấp chín.

Nghề làm bánh gai của huyện Chiêm Hóa hình thành vào năm 1940 ở thị trấn Vĩnh Lộc. Lúc bấy giờ chỉ có 2 hộ gia đình biết làm bánh gai là hộ cụ Lương Thị Thanh và cụ Vương Thị Châm, sống tại tổ nhân dân A2, thường được làm vào những dịp đặc biệt như lễ, Tết để dâng cúng tổ tiên, biếu, tặng người thân. Khi mất, các cụ truyền lại nghề cho con cháu, lâu dần nhiều hộ trong thị trấn học theo, lưu giữ nghề truyền thống.

Theo chân cán bộ huyện, chúng tôi tìm đến cơ sở sản xuất bánh gai Hoàng Lan của gia đình bà Nguyễn Thị Lan, đây là cơ sở có nghề làm bánh gia truyền. Những bí quyết tinh túy trong làm bánh được giữ gìn và phát huy, bánh gai của bà được thị trường đánh giá rất cao. Làm bánh gai đòi hỏi người thợ phải kỹ lưỡng, công phu trong từng giai đoạn, từ chọn gạo, chọn lá gai, làm nhân, hấp bánh, trong đó lá gai là linh hồn của chiếc bánh… Vỏ bánh gai là tổng hòa của bột gạo nếp, lá gai và đường mía, các nguyên liệu này được trộn theo tỷ lệ nhất định và nhào kỹ. Việc pha nhân cũng phải có nghệ thuật, đỗ xanh sau khi nấu được giã mịn, cho đường, dừa, trộn đều lên. Bánh gai Chiêm Hóa được hấp như thổi xôi. Điểm đặc biệt, bánh gai ở Chiêm Hóa được gói thành cặp chứ không gói 1 cái như ở các nơi khác. 

Bà mời chúng tôi thưởng thức bánh mới “ra lò”. Bánh rất mịn và thơm ngon, vỏ bánh có màu đen bóng, nhân bánh vàng ươm. Khi ăn bánh có vị dẻo thơm của lá gai, gạo nếp và hương thơm ngất ngây của dầu chuối, hương vị tự nhiên khó tả của lá chuối khô, vị ngọt mát của đường mía, mùi thơm thanh dịu của đậu, vị ngậy và giòn của thịt mỡ, hương thơm thoang thoảng của vừng, ăn một miếng mà dư vị còn đọng lại nơi đầu lưỡi, khiến thực khách khó quên. Hiện nay, gia đình bà Lan nhận đặt và cung cấp bánh tại nhà. Mỗi ngày bà Lan làm từ 100 - 300 cặp bánh, cung cấp chủ yếu cho khách quen trong huyện và khách du lịch. Trong dịp rằm tháng 7 vừa qua, bà Lan bán được 4.200 cặp bánh.

Còn Chị Nguyễn Thị Thanh Hoa, cơ sở sản xuất bánh gai Hoa Quân bộc bạch: “Mỗi cặp bánh gai bán lẻ giá cũng chỉ 10.000 đồng, lãi được có 2-3 nghìn đồng, nếu so sánh với một số việc khác, có khi còn bèo bọt. Rồi thức khuya, dậy sớm nên cũng dễ bị đau ốm, ấy còn là chưa kể đến bị bỏng do tàn lửa, nước sôi bắn vào… Nhưng thú thực tôi cũng như người dân nơi đây chưa bao giờ nản với nghề. Cái quý giá hơn tiền bạc ở đây là ai cũng muốn giữ nghề truyền thống của cha ông, giữ nghề làm bánh còn là giữ gìn hương vị quê nhà…”.


Gia đình anh Nguyễn Quyết Thắng, tổ nhân dân Phúc Hương 1, thị trấn Vĩnh Lộc
thu hái lá gai làm bánh.

Cơ sở sản xuất bánh gai Thắng Hà của gia đình anh Nguyễn Quyết Thắng đã tồn tại từ 30 năm nay. Gia đình anh được chọn để tham gia mô hình sản xuất thử nghiệm sản phẩm bánh gai Chiêm Hóa trong triển khai dự án xây dựng và phát triển thương hiệu bánh gai Chiêm Hóa của huyện. Tiếp chúng tôi trong căn nhà 2 tầng khang trang với đầy đủ tiện nghi, anh Thắng phấn khởi nói: “Ngôi nhà 2 tầng này cũng từ bánh gai mà có, làm bánh gai không giàu nhanh được, nếu chăm chỉ, tiết kiệm thì cũng có của ăn, của để. Từ ngày còn bé tý, tôi đã phụ giúp bố mẹ làm bánh gai bán cho người dân trong vùng. Bánh gai của gia đình còn theo chân những người con bản xứ sang tận nước Úc, Canada…”.

Ngoài làm bánh theo các đơn đặt hàng, vợ chồng anh Thắng còn làm bánh bán cho những du khách thập phương trên những chuyến xe đêm dừng nghỉ ở thị trấn Chiêm Hóa. Có hôm làm xong thì trời mưa bão anh vẫn phải đội mưa đi bán. Anh Thắng bảo: “Làm bánh vất vả là thế, nhưng miếng bánh cũng là miếng cơm mà cha ông để lại thì phải giữ lấy thôi. Để những chiếc bánh của gia đình đến được với du khách thập phương và giữ được uy tín, ngoài việc lựa chọn nguyên liệu ngon thì cần có cả kinh nghiệm, tâm huyết và sự công phu, tỉ mẩn trong từng công đoạn”. Muốn có bánh ngon, ngoài hương liệu thì khi hấp phải giữ cho đều lửa…


Với thu nhập chính từ nghề làm bánh gai, gia đình anh Nguyễn Quyết Thắng (đứng giữa) tổ nhân dân Phúc Hương 1, thị trấn Vĩnh Lộc đã xây được ngôi nhà khang trang, đầy đủ tiện nghi.

Xây dựng thương hiệu

Bà Đặng Thị Mai, Phó trưởng Phòng Kinh tế và Hạ tầng huyện Chiêm Hóa cho biết: Trên địa bàn thị trấn hiện có hơn 100 hộ gia đình biết làm bánh gai, trong đó có gần 30 hộ chuyên làm bánh để bán không chỉ trong dịp lễ, Tết mà còn sản xuất hàng ngày để phục vụ nhu cầu du khách. Ngoài các cơ sở sản xuất bánh gai của bà Lan, anh Thắng thì trên địa bàn còn có các cơ sở làm bánh của bà Thịnh, bà Lợi Liệu, bà Sâm, bà Lan Hoài, chị Hoa… đây là những hộ sản xuất bánh gai quy mô tương đối lớn. Những hộ làm bánh gai dù làm lâu hay mới thì đều góp phần làm phong phú thị trường bánh gai Chiêm Hóa. Sản lượng sản xuất bánh mỗi ngày của thị trấn ước đạt 2.400 cặp. Mỗi hộ sản xuất bánh gai có thu nhập ổn định từ 5-7 triệu đồng/tháng.

Tuy nhiên, trong thời gian qua, một vài cơ sở mới làm bánh gai chưa có kinh nghiệm nên bánh làm ra không ngon làm ảnh hưởng đến danh tiếng bánh gai Chiêm Hóa. Để khắc phục tình trạng trên và xây dựng, phát triển nghề bánh gai, UBND huyện Chiêm Hóa đã giao cho Phòng Kinh tế và Hạ tầng huyện phối hợp với các cơ quan chức năng thực hiện xây dựng nhãn hiệu tập thể “Bánh gai Chiêm Hóa” góp phần nâng cao vị thế và sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

Đơn vị thực hiện dự án đã lập hồ sơ đăng ký nhãn hiệu và được Cục Sở hữu trí tuệ chấp nhận đơn hợp lệ tại Quyết định số 1376/QĐ-SHTT ngày 10-1-2017; lập hồ sơ đăng ký mã số mã vạch, được Tổng Cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng cấp ngày 09-1-2017; tổ chức tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm cho các hộ sản xuất, kinh doanh sản phẩm bánh gai. Đồng thời, tiếp tục triển khai in nhãn hiệu và túi đựng sản phẩm bánh gai; tham gia gian hàng Hội chợ thương mại… Qua đó, sẽ xây dựng phương pháp, quy trình sản xuất bánh gai và sản xuất ra một lượng sản phẩm bánh gai đặc trưng, chất lượng cao từng bước đưa bánh vào siêu thị, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm bánh gai Chiêm Hóa trên toàn quốc.

Ghie chép: Hải Hương

Tin cùng chuyên mục