Các di sản đá, khoáng vật, khoáng sản quý

Trong vùng Công viên địa chất Toàn cầu Non nước Cao Bằng có tính đa dạng rất cao về thành phần và kiểu loại đá, khoáng vật, khoáng sản, nhiều kiểu loại không có mặt ở Công viên địa chất Toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn; có ý nghĩa khoa học, giáo dục và có thể đưa vào bảo tồn, khai thác phục vụ du lịch.

Toàn cảnh mỏ thiếc Tĩnh Túc (Nguyên Bình) trong thung lũng đứt gãy và hố sụt karst.

Điểm khoáng sản Bản Ổ, xã Thành Công (Nguyên Bình) khai thác quặng volfram trong mạch thạch anh xuyên cắt trong đá granit phức hệ Phja Oắc do người Pháp bắt đầu khai thác từ năm 1908. Đống đá magma thải ra từ mỏ cao tới hơn 10 m nay bị rừng cây bụi che phủ. Địa hình bóc mòn phát triển trên núi đá magma cao đến 1.200 m trong khi địa hình bóc mòn phát triển trên đá lục nguyên xen các thể đá vôi tạo dạng địa hình karst tự phủ hay các mỏm cô độc, trên phủ thảm thực vật cây bụi. 

Mỏ vonfram Lũng Mười, ở xã Quang Thành (Nguyên Bình) cũng được người Pháp khai thác quặng vonfram trong mạch thạch anh xuyên cắt trong đá granit porphir phức hệ Phja Oắc từ năm 1910. Cửa lò đào vào trong đá granit được xây cũng bằng đá granit cao đến hơn 10 m, rộng hơn 10 m. Các mạch thạch anh chứa quặng xuyên cắt trong đá granit theo phương Tây Bắc - Đông Nam và Đông Bắc - Tây Nam, trong đó quặng vofram màu xám đen xâm tán hoặc thành ổ. Địa hình vòm bóc mòn trên núi đá magma cao đến 2.000 m và địa hình bóc mòn trên đá lục nguyên dạng dải, trên phủ rừng thứ sinh và nguyên sinh. Các thung lũng phát triển theo phương đứt gãy Tây Bắc - Đông Nam. 

Mỏ Fluorite Bình Đường ở xã Quang Thành (Nguyên Bình) nằm trên sườn thung lũng hình tam giác, phía Nam đỉnh Phja Oắc, cách mỏ Tĩnh Túc khoảng 8 km về phía Tây Nam. Fluorit là khoáng vật của pha nhiệt dịch cuối cùng trong quá trình tạo khoáng đa kim của granit Phja Oắc. Phương thức khai thác sa khoáng ở các lũng karst (hố sụt karst) đã có từ lâu đời và đặc biệt phát triển trong giai đoạn những năm 1900. Trước đây mỏ Bình Đường được người Pháp khai thác thiếc sa khoáng và một ít quặng/vonfram gốc. Quá trình bóc mòn trên các đá granit tạo địa hình dải núi cao thành các vòm và có các thung lũng đứt gãy theo các phương Tây Bắc - Đông Nam là nơi tích động thiếc sa khoáng và khai thác granit nhiệt dịch.

Mỏ thiếc Tĩnh Túc nằm ở thung lũng karst Tĩnh Túc (Nguyên Bình) có diện tích đến hơn 2 km2, trong khối đá vôi dạng khối màu xám sáng hệ tầng Bắc Sơn chứa hóa thạch Huệ biển. Đây là mỏ thiếc sa khoáng có nguồn gốc từ các mạch greizen hóa trên các đỉnh vòm khối granit Phja Oắc bị bóc mòn và rửa trôi rồi tích tụ xuống các phễu và hố sụt karst. Khoáng sản thiếc là sản phẩm của quá trình nhiệt dịch greizen hóa của granit Phja Oắc. Mỏ được người Pháp khai thác thiếc sa khoáng và quặng/vonfram gốc từ năm 1906. Thung lũng karst do đứt gãy tạo thành phương Tây Bắc - Đông Nam, hố sụt karst do hiện tượng ăn mòn, rủa lũa, sập sụt... là những nơi tích đọng thiếc sa khoáng. Bề mặt san bằng karst cổ thể hiện quá trình bình ổn kiến tạo trong giai đoạn Tân kiến tạo. Huệ biển là hóa thạch cổ sinh trong môi trường biển nông. Đá vôi Carbon-Permi là sản phẩm trầm tích sinh hóa trong đại dương cổ này.


Đèo Mã Phục, xã Quốc Toản (Trà Lĩnh).

Basalt cầu gối đèo Mã Phục, xã Quốc Toản (Trà Lĩnh), basalt cầu gối màu xám xanh, dạng cầu, rắn chắc, kích cỡ từ vài cm đến chục cm lộ ra trên một diện tích hình elip khoảng 2 km2 suốt từ chân lên tới đỉnh đèo Mã Phục và được xếp vào phức hệ Bằng Giang. Khối basalt này lên theo đới đứt gãy Cao Bằng - Tiên Yên phương Tây Bắc - Đông Nam và cộng sinh Đông Bắc - Tây Nam. Xung quanh khối basalt lộ đá vôi dạng khối màu xám sáng của hệ tầng Bắc Sơn có nhiều hóa thạch Huệ biển kích thước nhỏ. Basalt xuyên lên theo đới đứt gãy đã làm biến đổi đá vôi vây quanh với các ban tinh trắng trên nền xanh lục do phong hóa.

Địa hình bóc mòn phát triển trên đá basalt tạo thành các đồi dạng bát úp trong khi địa hình karst dạng cụm đỉnh lũng, dạng dãy kiểu lưng ngựa. Hoạt động đứt gãy cũng để lại các vách mặt tam giác màu xám trắng trên đá vôi. Basalt cầu gối hình thành trong điều kiện phun lên dưới biển, từng đợt từng đợt và bị nguội lạnh nhanh nên có dạng cầu gối. Ở những chỗ xuyên cắt chúng cũng có thể gây biến đổi nhẹ đá vôi hệ tầng Bắc Sơn. Đây cũng là một bằng chứng về hoạt động của đới đứt gãy sâu Cao Bằng - Tiên Yên, tách giãn vỏ đại dương cổ, tạo rift. 

Các dạng địa hình karst dạng dãy, dạng cụm lũng đỉnh, biểu hiện hoạt động của đứt gãy dưới dạng các facet tam giác... là những thông tin hữu ích có thể truyền tải đến cộng đồng địa phương và du khách khi đến với Công viên địa chất Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng.      

Theo Báo Cao Bằng

Tin cùng chuyên mục