Tiếng việt | English

Bản hòa âm đa sắc

TQOL - Những âm thanh kỳ diệu hòa trong điệu Sli, Lượn của dân tộc Cao Lan; tiếng tính tẩu, kèn Pí lè lưu luyến lòng người của dân tộc Tày, Nùng, Dao; tiếng hát Then, Páo dung, Sình ca như thay tiếng nói của trái tim, truyền đi những câu thăm hỏi, giao duyên, ca ngợi hạnh phúc lứa đôi… Tất cả đã làm nên bản sắc riêng, độc đáo của mỗi dân tộc, góp phần tô điểm cho bức tranh đa dạng về màu sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam.

Nghệ nhân Ưu tú Tiêu Sơn Học, thôn Đồng giàn, xã Đội Bình (Yên Sơn)
dạy các điệu hát, múa dân tộc Cao Lan cho học trò.

Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam năm 2019 có chủ đề “Bản hòa âm đa sắc” nhằm tôn vinh các làn điệu dân ca, nhạc cụ truyền thống của các dân tộc. Ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, âm nhạc dân tộc là một loại hình văn hóa không thể thiếu trong đời sống của đồng bào các dân tộc. Mỗi nhạc cụ của mỗi dân tộc đã tạo nên một làn điệu riêng có và thường được sử dụng trong các lễ cúng làng, lễ mừng nhà mới, các lễ hội dân gian truyền thống của mỗi dân tộc… Âm nhạc dân tộc đã đi sâu vào đời sống của nhân dân các dân tộc trong các thôn, bản, góp phần quan trọng giúp mọi người trong dòng họ, làng, xã gần gũi, đoàn kết.

Chiêm Hóa có 18 dân tộc anh em cùng chung sống với truyền thống văn hóa phong phú, đa dạng. Nhưng đậm nét hơn cả là những điệu Then - đàn Tính của dân tộc Tày. Nó không chỉ là một thể loại nghệ thuật trong đời sống văn hóa tinh thần mà còn chiếm một vị trí quan trọng trong tín ngưỡng và đời sống tâm linh của người Tày. Hiện nay, Chiêm Hóa có 45 câu lạc bộ hát Then, đàn Tính, trong đó, có 26 câu lạc bộ của các xã, thị trấn, 15 câu lạc bộ của các đơn vị trường học, còn lại là câu lạc bộ của một số thôn, bản.

Năm nay đã gần 80 tuổi nhưng nghệ nhân Hà Thuấn vẫn chăm chỉ làm đàn tính và say mê hát then. Ông Thuấn cho biết, hát then là nghi thức không thể thiếu của người Tày xã Tân An mỗi khi tổ chức lễ hội, cưới xin hay ma chay. Mỗi dịp như thế, làn điệu then lại được đặt lời và mang ý nghĩa khác nhau. Nhưng đa phần nội dung hát then là răn dạy con người biết sống ngay thẳng, biết cách đối nhân xử thế. Trong các ngày hội xuân, lễ tết, các buổi giao lưu văn hóa văn nghệ ở địa phương và giao lưu với các dân tộc khác trên địa bàn, tiếng đàn, tiếng hát của Nghệ nhân Hà Thuấn cứ vang lên khiến lòng người say đắm. Đến nay, ông Thuấn đã sáng tác hơn 30 bài hát lời mới phổ nhạc theo làn điệu Then; khai thác hơn 60 bài Then cổ truyền dạy lại cho các thế hệ sau.

Còn đối với dân tộc Cao Lan thì Sình ca và trống sành là loại hình sinh hoạt văn hóa được lưu truyền từ nhiều thế hệ trong các hoạt động văn hóa cộng đồng. Ngoài Sình ca, trong tất cả các hoạt động văn hóa mang tính cộng đồng thì trống Sành là một thứ nhạc cụ tiêu biểu không thể thiếu. Nghệ nhân ưu tú Tiêu Sơn Học, thôn Đồng Giàn, xã Đội Bình (Yên Sơn) cho hay, trống Sành được gõ đệm cho các điệu múa như: Múa chim gâu, xúc tép, tam nguyên, khai đao phát lộ... Bên cạnh đó là các hoạt động văn hóa tín ngưỡng khác như lễ cầu mưa, cầu mùa, cầu may, cầu mát... 

Toàn tỉnh có 22 dân tộc anh em cùng sinh sống, mỗi dân tộc lại có một làn điệu, nhạc cụ riêng… Để phát triển âm nhạc dân tộc, tỉnh đã duy trì và phát triển 200 câu lạc bộ giữ gìn văn hóa dân tộc; trên 2.000 tổ, đội văn nghệ quần chúng. Qua các buổi sinh hoạt của các câu lạc bộ, đã góp phần gìn giữ nghệ thuật trình diễn dân gian, văn hóa dân gian. 

Với việc công nhận Nghi lễ Then dân tộc Tày, hát Páo dung dân tộc Dao, hát Soọng cô của dân tộc Sán Dìu, hát Sình ca dân tộc Cao Lan là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và đặc biệt, nghi lễ Then của dân tộc Tày đang hoàn thiện hồ sơ để trình UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại chính là sự ghi nhận để mỗi dân tộc tiếp tục giữ gìn, trao truyền các giá trị văn hóa quý báu.       

Bài, ảnh: Dương Châu

Tin cùng chuyên mục