Kỳ 3: Trao truyền uy tín

 

 

Nếu không sớm có giải pháp tháo gỡ, “khoảng trống uy tín” sẽ dẫn đến những hệ lụy trực tiếp đối với sự phát triển bền vững của vùng biên. Sự thiếu hụt lớp người kế cận đủ tầm sẽ làm suy giảm vai trò kết nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, khiến công tác vận động quần chúng gặp nhiều trở ngại. Các mâu thuẫn nội bộ khi phát sinh thiếu đi người hòa giải công tâm, thấu tình đạt lý; việc triển khai chính sách mới thiếu đi điểm tựa dẫn dắt tin cậy, từ đó ảnh hưởng đến sự đoàn kết và bình yên trong cộng đồng. Rõ ràng, uy tín không phải là thứ có thể tự nhiên xuất hiện hay chuyển giao ngày một, ngày hai. Nếu không chủ động phát hiện, dìu dắt và gây dựng lớp trẻ ngay từ hôm nay, khi các vị già làng, trưởng bản cao niên lần lượt "như lá mùa thu", mạch nguồn đoàn kết nơi phên dậu Tổ quốc sẽ đứng trước nguy cơ bị gián đoạn – một khoảng trống đe dọa trực tiếp đến thế trận lòng dân nơi biên cương.

Trước đây, ở các làng bản vùng cao, uy tín trong cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số hầu như mặc định gắn liền với tuổi đời. Nguồn gốc của uy tín truyền thống được định hình từ sự từng trải, kinh nghiệm hòa giải các vụ việc, cùng vốn sống phong phú được tích lũy qua nhiều thập kỷ của các vị già làng, trưởng bản.

Tuy nhiên, bước vào thời đại mới, tác động mạnh mẽ của kinh tế thị trường, giao thương biên giới mở rộng cùng làn sóng chuyển đổi số đã phủ sóng đến tận những thôn, bản xa xôi nhất. Sóng 4G, mạng xã hội như Zalo, TikTok, Facebook và những chiếc điện thoại thông minh đã len lỏi vào từng nếp nhà trình tường. Sự bùng nổ thông tin mang lại nhiều cơ hội phát triển, nhưng đồng thời cũng kéo theo vô vàn thách thức phức tạp: Từ các cạm bẫy lừa đảo “việc nhẹ lương cao” trên mạng, đến những thông tin xấu độc, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc của các thế lực thù địch. Trong bối cảnh ấy, nếu chỉ dựa vào vốn kinh nghiệm cũ hay uy thế tuổi tác, người có uy tín sẽ rất khó nắm bắt, giải thích và định hướng cho bà con trước những vấn đề mới phát sinh.

Nỗi lo về sự chuyển giao ấy hiện rõ trong ánh mắt của những người có uy tín cao niên. Ở thôn Mã Hồng, xã biên giới Nghĩa Thuận, ông Vàng Seo Giàng, người có uy tín dân tộc Mông năm nay đã hơn 70 tuổi, vẫn ngày đêm miệt mài “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, kiên trì vận động bà con xóa bỏ các hủ tục, phát triển kinh tế. Tuy nhiên, khi tuổi tác ngày càng cao, sức khỏe yếu dần, ông Giàng không khỏi đau đáu trăn trở về thế hệ người có uy tín kế cận.

Đồng quan điểm về những đòi hỏi mới này, từ góc độ quản lý cơ sở, đồng chí Lý Thanh Sơn, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Cán Tỷ, chia sẻ: "Ngày nay, đời sống phát triển, nhận thức của người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ đã nâng lên rất nhiều. Họ đòi hỏi người có uy tín không chỉ có tâm mà phải có tầm, phải hiểu luật, biết làm kinh tế giỏi và biết sử dụng công nghệ. Nhiều vấn đề phức tạp phát sinh từ mạng xã hội hay các tranh chấp kinh tế mới, nếu người có uy tín không am hiểu pháp luật, không biết dùng điện thoại thông minh để cập nhật thông tin thì rất khó giải thích cho dân thấu đáo”.

Bước chuyển của thời đại đặt ra yêu cầu cấp thiết: Người có uy tín nơi biên cương phải trở thành những nhân tố tiên phong, sở hữu kỹ năng toàn diện: Hiểu biết sâu sắc về pháp luật, nắm vững các chính sách của Nhà nước để giải thích cho dân hiểu, thuyết phục cho dân tin và dẫn dắt bà con. Có phương pháp tiếp cận linh hoạt với từng nhóm đối tượng; biết công tâm, khách quan khi giải quyết mâu thuẫn gia đình, dòng họ, tranh chấp đất đai trong bối cảnh giá trị tài sản gia tăng. Ngoài ra, phải có khả năng tiếp cận công nghệ, biết khai thác công nghệ làm công cụ tuyên truyền; có tư duy phân tích để nhận diện thông tin xấu độc, từ đó chủ động định hướng dư luận, phản bác các luận điệu sai trái ngay từ khi mới manh nha ở cơ sở.

 

Hiện nay, đội ngũ cán bộ cấp xã, thôn ngày càng được trẻ hóa. Cùng với đó là nhiều người con vùng cao sau khi học tập, trưởng thành từ các trường đại học, cao đẳng hay hoàn thành nghĩa vụ quân sự đã quyết định trở về quê hương lập nghiệp. Khác với thế hệ đi trước vốn chủ yếu dựa vào vốn sống, kinh nghiệm, lớp người trẻ mang trong mình những ưu thế vượt trội của thời đại số: Nhanh nhạy và làm chủ công nghệ, nhạy bén trong việc cập nhật thông tin và ứng dụng các nền tảng số vào quản trị, tuyên truyền ở cấp cơ sở; có nền tảng tri thức và tư duy mới, tiếp thu nhanh các chính sách pháp luật, đổi mới sáng tạo trong cách nghĩ, cách làm. Chính lực lượng này đang trở thành “làn gió mới”, mang đến sức sống sinh động cho công tác Mặt trận và phong trào đại đoàn kết toàn dân tộc tại vùng biên cương.

Thực tiễn từ các thôn, bản khu vực biên giới Tuyên Quang đã xuất hiện những gương mặt trẻ đầy bản lĩnh, dùng tư duy hiện đại để vun đắp lòng dân. Tại thôn Mỏ Sài, xã Nghĩa Thuận, nơi có 100% đồng bào Mông sinh sống với hơn 250 hộ dân, anh Vàng Sào Chẩn (sinh năm 1990), Bí thư Chi bộ trẻ, là một ví dụ điển hình. Thay vì chỉ chờ đến các buổi họp thôn hằng tháng, anh Chẩn chủ động ứng dụng công nghệ, thành lập các nhóm Zalo của thôn, của chi bộ. Mỗi chiều, các thông báo về phòng chống dịch bệnh, cảnh báo thủ đoạn lừa đảo qua mạng, hay lịch sản xuất đều được anh soạn thảo ngắn gọn bằng cả tiếng Mông lẫn tiếng phổ thông để gửi vào nhóm.

Công việc ấy diễn ra gần như mỗi ngày với người Bí thư Chi bộ thế hệ 9X. Không ồn ào, cũng chẳng khác nhiều so với công việc của hàng nghìn cán bộ cơ sở khác. Nhưng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi nhiều người vẫn quen tìm đến những già làng, trưởng bản để hỏi han mọi việc trong cuộc sống, việc một người trẻ được cộng đồng tin tưởng, lắng nghe lại mang một ý nghĩa đặc biệt. Đây là sự ghi nhận dành cho cá nhân anh, cũng là tín hiệu cho thấy lớp người có uy tín kế cận đang từng bước hình thành, tiếp nối mạch nguồn đoàn kết ở mỗi bản làng.

Cùng là người trẻ, không chỉ tích cực ứng dụng công nghệ trong triển khai và giải quyết công việc, anh Vi Học Lần, dân tộc Hoa, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn, người có uy tín thôn Lán Xì, xã Phố Bảng còn là người mạnh dạn trong phát triển kinh tế. Anh là người đầu tiên đưa gà xương đen vào nuôi theo quy mô hàng hóa ở thôn, tận dụng nguồn thức ăn sẵn có, đàn gà của gia đình anh phát triển hiệu quả, lúc nhiều nhất lên tới hơn 1.000 con. Ngoài ra, anh còn trồng hơn 1 ha lê, đem lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình. Gương mẫu trong phát triển kinh tế, tận tụy, trách nhiệm trong “việc làng, việc nước”, bởi vậy 40 tuổi đời, hơn 10 năm làm người có uy tín, anh Lần luôn được bà con trong thôn tin và nghe theo. Anh Lần cho biết, thôn có nhiều thành phần dân tộc, mỗi dân tộc lại có phong tục, tập quán riêng, vì vậy anh luôn đặt lợi ích chung của bà con lên trên hết để giải thích, thuyết phục. Từ đó, tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc, giữ vững an ninh trật tự nơi dải đất vùng biên.

Sự xuất hiện và trưởng thành của lớp trẻ như anh Vi Học Lần hay anh Vàng Sào Chẩn đã phần nào mang đến lời giải sáng tỏ cho bài toán kế thừa. Khi người trẻ biết trân trọng và học hỏi kinh nghiệm của người cao tuổi, đồng thời phát huy thế mạnh tri thức của bản thân để chăm lo cho bản làng, họ chính là những “mắt xích” vững chắc tiếp nối và giữ cho “mạch nguồn đoàn kết” nơi biên cương chảy mãi không ngừng.

Sự chuyển giao thế hệ không thể nói là sớm, hay muộn, đặc biệt là ở vùng biên cương – nơi mỗi người có uy tín được ví như một "cột mốc lòng dân" gắn kết bản làng. Không ít người có uy tín trẻ hiện nay đang phát huy rất tốt vai trò điểm tựa tinh thần vững chắc trong cộng đồng. Tuy nhiên, với vỏn vẹn 131 người dưới 40 tuổi (chỉ chiếm 3,81% trong tổng số người có uy tín toàn tỉnh), lực lượng kế cận này vẫn còn quá khiêm tốn. Trong khi đó, thế hệ cao niên chiếm đa số lại đang gặp nhiều rào cản về sức khỏe và hạn chế trong việc cập nhật công nghệ. Thực trạng ấy đặt ra yêu cầu cấp thiết: Việc bồi dưỡng, phát hiện lớp người có uy tín kế cận “vừa hồng, vừa chuyên” không thể phó mặc cho sự chuyển giao tự nhiên, mà phải bắt đầu ngay từ hôm nay thông qua các giải pháp chủ động, bài bản từ các cấp ủy Đảng và cả hệ thống chính trị.

Song song với công tác bồi dưỡng, các chính sách đồng bộ đóng vai trò là "chất keo" giữ chân và kích thích tinh thần cống hiến của thế hệ trẻ. Thực hiện Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg ngày 06/03/2018 của Thủ tướng Chính phủ quy định về tiêu chí lựa chọn, công nhận người có uy tín và chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số; người có uy tín trẻ trên địa bàn tỉnh nói chung, ở khu vực biên giới nói riêng không chỉ được cung cấp thông tin, hướng dẫn kỹ năng khai thác và xử lý thông tin trên internet để trở thành “cầu nối” đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đến với người dân, mà còn được chăm lo toàn diện về vật chất lẫn tinh thần. Họ được thăm hỏi, tặng quà nhân dịp lễ Tết, được cấp thẻ bảo hiểm y tế để chăm sóc sức khỏe, đặc biệt được ưu tiên hỗ trợ nguồn vốn phát triển sản xuất. 

Bởi muốn người trẻ bám bản và "nói dân tin", trước hết họ phải tự chủ và vững vàng về kinh tế. Nhận thức rõ điều đó, cấp ủy, chính quyền các xã vùng biên hiện nay đang tích cực chủ động triển khai các cơ chế đồng hành thực chất. Trọng tâm là việc kết nối, "mở đường" cho người có uy tín trẻ tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi, tập huấn ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào trồng trọt, chăn nuôi để các mô hình kinh tế do thanh niên làm chủ đạt hiệu quả cao và bền vững. Khi người có uy tín trẻ làm chủ được kinh tế gia đình, vươn lên làm giàu chính đáng trên mảnh đất quê hương, họ không chỉ tự tin gánh vác việc làng, việc xã mà còn tạo ra sức thuyết phục tự nhiên nhất, trở thành "đầu tàu" truyền cảm hứng để bà con tin tưởng học tập và làm theo.

Cụ thể cho hướng đi này là anh Lù Duyên Tuyển (sinh năm 1995), thôn Tráng Lệ, xã Bạch Đích. Nhạy bén với cái mới, anh Tuyển đã tự học hỏi mô hình chăn nuôi dúi má đào ở tỉnh ngoài về áp dụng. Với chuồng trại đầu tư bài bản, khoa học, đàn dúi của anh đến nay đã phát triển hơn 100 con, có đôi dúi giống được trả giá hơn 30 triệu đồng. Đặc biệt, với sự đồng hành của chính quyền và Hội Nông dân xã, anh Tuyển được hỗ trợ hoàn tất thủ tục vay 500 triệu đồng từ Ngân hàng Nông nghiệp và PTNT, để mở rộng mô hình. Là nguồn kế cận người có uy tín của thôn, sự năng động, dám nghĩ dám làm của anh Tuyển không chỉ dừng lại ở việc làm giàu cho gia đình, mà còn tạo động lực để anh tích cực tuyên truyền, vận động Nhân dân trong thôn cùng phát triển kinh tế, góp sức xây dựng quê hương. 

Từ những câu chuyện cụ thể nơi bản làng vùng biên, có thể thấy rõ một điều: Sức mạnh giữ vững biên cương  được bồi đắp từ chính lòng dân – nơi hội tụ niềm tin, sự đồng thuận và tinh thần đoàn kết của các dân tộc. Trong dòng chảy bền bỉ ấy, người có uy tín chính là “mạch nguồn” kết nối, gìn giữ và lan tỏa giá trị đại đoàn kết, để mỗi cộng đồng trở thành một pháo đài vững chắc nơi phên dậu Tổ quốc.

Trước những biến động của đời sống hiện đại, việc phát huy vai trò và trao truyền uy tín cho thế hệ kế cận là yêu cầu cấp thiết, đây là giải pháp lâu dài để củng cố thế trận lòng dân. Khi những giá trị ấy được tiếp nối, khi niềm tin được vun đắp qua từng thế hệ, thì biên cương sẽ không chỉ vững vàng hôm nay, mà còn bền chặt mai sau nhờ được giữ gìn, chở che bằng chính sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.