Kỳ 2: Giữ mạch nguồn đoàn kết

Thôn Mỏ Sài, xã Thanh Vân (cũ) nay là xã Nghĩa Thuận có 226 hộ, với hơn 1.000 nhân khẩu. Thôn có 100% số hộ dân tộc Mông. Những năm trước, bà con còn giữ nhiều phong tục, tập quán lạc hậu, tạo thành những rào cản vô hình như: Người mất không cho vào áo quan, tang lễ kéo dài quá 48 giờ, làm chuồng gia súc gần nhà… gây ảnh hưởng nặng nề đến môi trường và sức khỏe người dân. Là Bí thư Chi bộ, người có uy tín của thôn, anh Vàng Sào Chẩn, đã tích cực phối hợp với các đoàn thể thôn tuyên truyền, vận động người dân thực hiện nếp sống mới. Anh Vàng Sào Chẩn chia sẻ, lúc đầu tuyên truyền không phải ai cũng nghe theo ngay, mình đã bắt đầu từ chính trong gia đình, dòng họ trước. Khi ấy, trong gia đình có người chú, mẹ mất, mình đã đến tận nhà nói chuyện, vận động gia đình thực hiện cho người mất vào áo quan, làm đám hiếu không quá 48 tiếng; cứ tỉ tê, phân tích, cho đến lúc nhận thấy những mặt tích cực khi thực hiện điều đó, chú cùng gia đình đã làm theo. Dần dần, mọi người biết cái nào có lợi, cái nào có hại, cái nào tốt hơn nên cùng thực hiện. Đến nay, trong thôn việc thách cưới, tảo hôn cũng giảm dần theo từng năm, nếp sống mới đã bén rễ.

Nằm cách đường biên giới Việt – Trung chỉ 1km, thôn Na Cạn, xã Cán Tỷ mang sứ mệnh đặc biệt trong bảo vệ an ninh trật tự. Ông Thào Vạn Chính (gần 70 tuổi), dân tộc Mông, người đã có 17 năm là người có uy tín trong thôn bày tỏ: “Thôn gồm nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó chủ yếu là đồng bào Mông. Hương ước của thôn đã quy định rất rõ: Gây mất đoàn kết hay vắng mặt trong buổi họp thôn đều bị phạt tiền. Số tiền này được nộp vào quỹ để liên hoan dịp Ngày hội đại đoàn kết của thôn. Đặc biệt, chúng tôi thành lập Tổ tự quản, phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an, Biên phòng để giữ từng mốc giới, giữ sự bình yên cho bà con yên tâm làm ăn”.

Người có uy tín là “cánh tay nối dài” giúp Đảng, chính quyền địa phương đưa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước đến nhân dân. Nhưng để làm tốt vai trò của mình, họ phải chịu không ít áp lực. Khi đứng trước những va chạm ở dưới cơ sở, không chỉ đòi hỏi người có uy tín phải am hiểu pháp luật, các quy định của Trung ương, tỉnh, xã, mà còn cần sự khéo léo, mềm dẻo, và cực kỳ bản lĩnh. Bởi nếu quá mềm mỏng sẽ dẫn đến sự thiếu ý thức trong thực hiện những chủ trương, quy định chung; ngược lại, nếu quá cứng nhắc sẽ rất dễ gây mâu thuẫn, khó có được sự đồng thuận, nhất trí cao, thậm chí làm giảm uy tín của họ, nhất là khi sự việc diễn ra trong cộng đồng, dòng họ.

Nhìn ngôi trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Bạch Đích đang dần hiện hữu, ít ai biết ông Nùng Sử Cáo, thôn Tráng Lệ, xã Bạch Đích – người có uy tín của thôn đã trải qua những ngày tháng trăn trở như thế nào. Dự án cần mặt bằng, đồng nghĩa với việc phải vận động gần 20 hộ dân di dời phần mộ gia tiên – một điều gần như “tối kỵ” trong tâm linh của người Nùng. Đây là việc gần như không có tiền lệ, bởi theo phong tục của đồng bào Nùng nơi đây, người đã mất là đào sâu chôn chặt, nếu đụng vào sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống của con cháu. Ông Nùng Sử Cáo chia sẻ: “Thôn có 174 hộ, chủ yếu là đồng bào Nùng. Thực hiện dự án xây dựng Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS của xã, chúng tôi đã vận động 17 hộ hiến đất xây trường, với 18 ngôi mộ phải di dời. Với biện pháp “mưa dầm thấm lâu”, phân tích, giải thích, lấy dẫn chứng cụ thể những trường hợp di chuyển mộ ở các địa phương khác, con cháu vẫn làm ăn phát triển tốt... dần dần các hộ đã nhất trí di chuyển mộ”. Đến nay, cuộc sống của các gia đình đều thuận lợi, kinh tế phát triển tốt. Đặc biệt, nhiều người dân có thêm việc làm tại công trường, vừa gần nhà, lại có thêm thu nhập chăm lo cho cuộc sống, nên nhiều người rất phấn khởi.

Thôn Hồng Ngài, xã Thắng Mố, có 218 hộ dân, trong đó chủ yếu là đồng bào Mông. Cuộc sống giữa các dòng họ như dòng họ Cháng, Vàng, Giàng... cơ bản ổn định, nhưng đôi lúc không tránh được mâu thuẫn. Là Bí thư Chi bộ, người có uy tín của thôn, anh Cháng Mí Xá đã cùng Tổ hòa giải thôn tích cực tuyên truyền, vận động, giải thích để các hộ hiểu và thực hiện. Từ đó, hạn chế những khúc mắc, mâu thuẫn gây ảnh hưởng đến an ninh trật tự trong thôn. Anh Cháng Mí Xá cho biết, năm 2025, trong thôn có hộ ông Giàng Vả Say và ông Giàng Sèo Páo có đất nương ngô giáp ranh, nhưng có hiện tượng hộ này lấn đất của hộ kia, dẫn đến mâu thuẫn. Ai cũng cho rằng đất của mình, không ai chịu nhận sai. Biết chuyện, anh cùng tổ hòa giải đã đến từng nhà gặp gỡ, giải thích, phân tích rõ đúng, sai, nhờ vậy các hộ đã hiểu và hóa giải mâu thuẫn, cùng nhau sản xuất, phát triển trồng trọt trên đúng phần đất của mình. Anh Xá bảo: “Chỉ cần nói đúng cho dân hiểu, đồng bào sẽ thực hiện tốt. Vì vậy, là người trẻ, tôi luôn cố gắng tìm hiểu, nắm chắc các chủ trương, đường lối của Đảng và quy định của pháp luật để giải thích, phân tích, giúp người dân hiểu và thực hiện tốt. Có như vậy, an ninh trật tự mới được bảo đảm, bà con mới yên tâm phát triển kinh tế và đoàn kết giữ vững an ninh nơi phên dậu Tổ quốc”.

Từ những vụ việc cụ thể tại những xã biên giới Tuyên Quang cho thấy, vai trò quan trọng của người có uy tín trong việc gắn kết cộng đồng, bảo đảm an ninh trật từ vùng biên. Họ là một cá nhân cụ thể trong một dòng họ, nhưng với vai trò của mình họ luôn đặt việc chung lên trên; bằng sự tâm huyết, phương pháp thuyết phục, những người có uy tín đã và đang góp phần cùng các lực lượng chức năng giữ vững bình yên vùng biên cương Tổ quốc.

Cuộc sống vùng cao không còn khép kín sau những dãy núi đá xám. Những vấn đề mới phát sinh của thời đại công nghệ đòi hỏi người có uy tín không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm, mà phải linh hoạt và chủ động nắm bắt những cái mới để giải quyết công việc hiệu quả.

Trong ngôi nhà mới xây khang trang, anh Vi Học Lần (dân tộc Hoa), Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn, người có uy tín thôn Lán Xì, xã Phố Bảng vừa chăm chú vào chiếc điện thoại thông minh, tay vừa nhắn tin thông báo vào nhóm zalo Công dân thôn rất nhanh. Anh Lần nói: “Thời buổi công nghệ hiện đại, mình không biết thì sẽ lạc hậu. Vì vậy, tôi đã học sử dụng điện thoại thông minh, sau đó lập các nhóm zalo lãnh đạo thôn, chi bộ, công dân thôn để triển khai công việc được hiệu quả”. Nhờ có các nhóm zalo, anh Lần và các đoàn thể thôn đã triển khai mọi công việc được thuận lợi. Tuy nhiên, mạng xã hội phát triển cũng kéo theo nhiều hệ lụy như tin nhắn, cuộc gọi lừa đảo; việc quảng cáo việc nhẹ lương cao... dẫn đến nhiều người nhẹ dạ cả tin có thể bị lừa đảo, ảnh hưởng đến cuộc sống.

Bởi vậy, để bà con không tin, không nghe theo những lời mời chào, tỉnh táo trước các tin nhắn, cuộc gọi lừa đảo, anh và các đoàn thể thôn thường xuyên tuyên truyền để bà con hiểu và cảnh giác. Đặc biệt, có những vụ việc cụ thể, anh đều gửi vào nhóm zalo làm dẫn chứng để bà con nâng cao cảnh giác. Hay có trường hợp người nào trong thôn có biểu hiện đang bị dụ dỗ, tin theo những cá nhân trên mạng, được bà con thông tin anh đều trực tiếp gặp gỡ, tuyên truyền, giải thích, giúp bà con nâng cao “sức đề kháng” trước những cạm bẫy trên không gian mạng.

 

Giữa những khắc nghiệt của núi rừng và những biến động của thời đại, những người có uy tín – bằng sự tận tụy, kiên trì và tư duy mở - vẫn đang lặng thầm giữ cho mạch nguồn đoàn kết nơi biên cương không bao giờ đứt gãy. Họ chính là những “cột mốc sống”, tạo nên nền tảng vững chắc để bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.