Kỳ 2: Nắn dòng chảy số

Đêm 30-4-2026, tại thôn Khau Cau, giữa tiếng trống chiêng và ánh lửa bập bùng của đồng bào Dao, Chủ tịch UBND xã Lâm Bình Trương Văn Quang công bố thành lập "Làng sáng tạo nội dung số Lâm Bình". Đây không phải điểm khởi đầu, mà là bước ngoặt để một phong trào tự phát trở thành chính sách có định hướng, có hệ thống.

Thiên nhiên Lâm Bình là "đạo diễn" giỏi nhất. Hồ sinh thái với hàng trăm eo ngách, những con suối trong veo quanh năm, cánh rừng nguyên sinh, nương ngô, bếp lửa, những phiên chợ vùng cao và nhịp sống bình yên của đồng bào Dao... tất cả đều trở thành chất liệu vô tận. Mỗi mùa, núi rừng lại mang đến một câu chuyện mới. Còn Lý Thị Ca chỉ làm một việc rất giản dị: sống thật với cuộc sống của mình và kể lại bằng chiếc máy quay.

Từ câu chuyện của người phụ nữ Dao ấy, một cánh cửa mới đã mở ra ở Lâm Bình. Ban đầu chỉ một người cầm máy quay. Rồi mười người. Rồi hàng trăm người. Một phong trào sáng tạo nội dung số âm thầm hình thành giữa đại ngàn.

Không ai còn nhớ chính xác từ bao giờ, nhưng ở Phúc Yên, Khau Cau rồi Phiêng Mơ, Lũng Giềng..., chiếc điện thoại thông minh dần trở thành vật dụng không thể thiếu mỗi khi người dân lên nương, xuống suối hay vào rừng.

Tốt nghiệp Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thái Nguyên, chị Triệu Thị Viện, thôn Bản Bon, có nhiều cơ hội lựa chọn công việc phù hợp với chuyên môn. Thế nhưng, chị lại quyết định trở về quê hương, tham gia sáng tạo nội dung số như một cách quảng bá hình ảnh vùng đất nơi mình sinh ra. Với chị, đây không chỉ là một công việc tạo thu nhập mà còn là cơ hội lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa bản địa. Là một đảng viên, chị luôn ý thức mỗi video đăng tải không chỉ hướng đến người xem mà còn góp phần định hướng nhận thức, quảng bá hình ảnh quê hương. Vì vậy, chị kiên trì lựa chọn khai thác những nét đẹp văn hóa truyền thống, giới thiệu sản phẩm địa phương, quảng bá du lịch và thường xuyên nhắc nhở các thành viên trong nhóm sáng tạo nội dung tôn trọng sự thật, gìn giữ bản sắc, không đánh đổi giá trị văn hóa bằng những hình ảnh phản cảm hay nội dung sai lệch chỉ để thu hút lượt xem.

Sáng sớm, khi sương còn phủ kín mặt hồ, bên cạnh chiếc gùi đựng rau rừng hay bó củi vừa chặt, nhiều người không quên mang theo một chiếc điện thoại gắn trên chân máy nhỏ. Người quay cảnh gặt lúa, người ghi lại bữa cơm bên bếp lửa, người lội suối bắt cá, người dựng căn nhà tre giữa rừng. Cuộc sống vẫn diễn ra như bao đời nay, chỉ khác là giờ đây, mỗi khoảnh khắc đều có thể trở thành một câu chuyện được kể với hàng triệu người trên không gian mạng.

"Máy này quay thế nào?", "Đặt góc nào thì đẹp?", "Cắt video bằng phần mềm gì?", "Đăng mấy giờ thì nhiều người xem?"...

Cứ thế, người biết chỉ cho người chưa biết. Nhà có chân máy cho nhà bên mượn. Ai dựng được video đẹp thì cả bản đến xem, học theo. Những "lớp học" không bảng đen, không giáo án hình thành ngay dưới mái hiên nhà, bên bếp lửa hay giữa những buổi đi rừng. Những "tổ hội YouTuber" cũng ra đời một cách rất tự nhiên, cùng chia sẻ thiết bị, góp ý cách dựng phim và gợi ý cho nhau từng ý tưởng mới.

Từ một kênh YouTube của Lý Thị Ca, phong trào nhanh chóng lan rộng khắp xã.

Có thời điểm, Lâm Bình có 300 kênh YouTube, TikTok hoạt động - một con số khó tin đối với một xã miền núi vùng sâu. Chỉ riêng hiện nay, người dân địa phương vẫn đang duy trì khoảng 60 kênh sáng tạo nội dung trên YouTube và TikTok, trong đó hơn 20 kênh có lượng tương tác rất lớn với hàng triệu lượt xem. Không ít gia đình đã đổi thay nhờ nguồn thu từ những video giản dị ấy. Những ngôi nhà mới mọc lên bên sườn núi. Xe máy, ô tô xuất hiện nhiều hơn trên những con đường quanh co của bản. Có hộ thoát nghèo, có hộ trở thành khá giả nhờ tiền quảng cáo từ các nền tảng số.

Sự tự phát của phong trào làm nội dung số, nếu không có sự quản lý chặt chẽ về nội dung, định hướng về xây kênh… thì biến tướng từ phát triển các kênh tự phát này rất dễ xảy ra. Không chỉ thế, chuyện chảy máu nguồn thu thuế Online cũng báo động.

 Nhằm ngăn chặn nguy cơ biến tướng của phong trào sáng tạo nội dung tự phát và chủ động định hình một "luật chơi" lành mạnh trên không gian mạng, năm 2026, xã Lâm Bình đã chính thức triển khai Đề án thí điểm xây dựng Làng sáng tạo nội dung số gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, mở đầu bằng việc ra mắt sản phẩm trải nghiệm độc đáo "Một ngày làm YouTuber".

Vượt qua rào cản hạ tầng và tư duy làm kênh tự phát, Lâm Bình đang từng bước chuyên nghiệp hóa nền kinh tế số. Đề án Làng sáng tạo nội dung số giai đoạn 2026–2030 cùng sự đồng hành "cầm tay chỉ việc" của chính quyền chính là "tựa đỡ" vững chắc cho bà con. Để mỗi người dân thành một "người kể câu chuyện bản làng" chân chính, đưa nông sản, văn hóa và du lịch Lâm Bình vươn xa, kiến tạo giá trị kinh tế bền vững giữa đại ngàn.

Theo Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Lâm Bình Tô Viết Hiệp, khi nhận thấy ngày càng nhiều hộ dân có thu nhập cao từ sáng tạo nội dung số, địa phương hiểu rằng đây không đơn thuần là một trào lưu mà đã trở thành một nguồn lực phát triển mới. Tuy nhiên, nếu để người dân phát triển tự phát, mỗi người làm một kiểu thì rất khó tạo ra giá trị lâu dài. Chính vì vậy, xã quyết định xây dựng Đề án "Làng sáng tạo nội dung số gắn với phát triển du lịch", chính thức công bố ngày 30/4/2026, nhằm hình thành một hệ sinh thái bài bản, kết nối sáng tạo nội dung với quảng bá văn hóa, tiêu thụ nông sản và phát triển du lịch cộng đồng. Để hỗ trợ người dân, Lâm Bình xây dựng trạm phát sóng 5G, trạm cáp quang tại Khau Cau và một số địa bàn khó khăn để hỗ trợ hoạt động sáng tạo nội dung số.

Trên cơ sở xác định kinh tế số là động lực, công nghệ là công cụ và người dân là trung tâm thụ hưởng, địa phương đặt mục tiêu đến năm 2028 có trên 60% hộ dân tham gia kinh tế số với mức thu nhập tăng tối thiểu 30%, tiến tới giai đoạn 2029- 2030 sẽ nâng tỷ lệ người dân được đào tạo lên hơn 90% và chuẩn hóa 100% nội dung du lịch địa phương trên môi trường số.

Theo ông Chẩu Văn Đệ, Phó Chủ tịch UBND xã Lâm Bình: Mục tiêu cốt lõi mà địa phương hướng tới không dừng lại ở số lượng kênh mạng xã hội bùng nổ, mà quan trọng hơn là nâng cao thu nhập, tạo việc làm và kiến tạo một hệ sinh thái kinh tế số cộng đồng phát triển bền vững. Từ đó, để mỗi người dân trở thành một "người kể câu chuyện bản làng" đích thực, góp phần lan tỏa mạnh mẽ hình ảnh thiên nhiên và văn hóa Lâm Bình ra ngoài phạm vi địa phương.

Khi đã quản lý và đưa vào hoạt động bài bản, cộng đồng Youtuber có nhiều đóng góp cộng đồng dân cư và địa phương: Hỗ trợ các đoàn viên thanh niên trong việc xây dựng và phát triển các kênh Youtube mới, hỗ trợ các hộ nghèo, hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn; đóng góp, hỗ trợ hơn 1 tỷ đồng cho chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư xây dựng nhiều công trình hạ tầng như đường bê tông nông thôn, xây dựng, sửa chữa cơ sở vật chất trường, lớp học, tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, ngày hội khu dân cư.