Kỳ cuối: Công nghệ gieo mùa no ấm

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang tạo nên một làn sóng chuyển động sâu rộng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Không dừng lại ở văn bản hành chính hay đề án trên giấy, tinh thần của Nghị quyết đã bám rễ vào đời sống. Ở vùng đất phên giậu Tuyên Quang, mỗi cán bộ, đảng viên, người dân đang trở thành một mắt xích chủ động trong tiến trình xây dựng chính quyền số, phát triển kinh tế số, hình thành xã hội số.

Chỉ sau vài tuần ra mắt, mô hình Làng sáng tạo nội dung số Lâm Bình đã thu hút sự chú ý rộng rãi, trở thành điểm sáng mới trên bản đồ làm kinh tế số của cả nước. Là xã đầu tiên trên toàn quốc thành lập Làng sáng tạo nội dung số, trung bình mỗi tháng Lâm Bình đón hơn 15 đoàn công tác từ các tỉnh, thành phố tìm đến tham quan, học hỏi kinh nghiệm. Từ một xã vùng sâu, Lâm Bình nay trở thành địa chỉ được nhắc đến thường xuyên tại các diễn đàn về chuyển đổi số nông thôn và kinh tế sáng tạo cấp quốc gia.

Chị Đào Thị Thu Thủy, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Lao Chải, tỉnh Lào Cai sau chuyến khảo sát thực tế tại Lâm Bình chia sẻ: Điều khiến chị ấn tượng nhất không phải là số lượng kênh mạng xã hội hay lượt xem, mà là cách chính quyền xã biết đứng cùng người dân, cùng livestream, cùng quay clip, để dẫn dắt một phong trào vốn dễ tự phát đi vào nền nếp. Chị cho rằng đây là bài học quý để xã Lao Chải có thể nghiên cứu, vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương mình, nhất là trong việc gắn bảo tồn văn hóa bản địa với phát triển kinh tế số cho đồng bào vùng cao.

Để tránh việc sáng tạo nội dung số phát triển tự phát, chính quyền xã Lâm Bình đã chủ động vào cuộc bằng những việc làm cụ thể, không hô hào chung chung. Cán bộ xã trực tiếp tham gia livestream bán nông sản; Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND Tô Viết Hiệp cùng Phó Chủ tịch UBND xã Chẩu Văn Đệ nhiều lần xuất hiện trong các clip quảng bá du lịch, nông sản. Cán bộ văn hóa, đoàn thanh niên phối hợp hướng dẫn người dân quy trình nộp thuế online, tư vấn đăng ký tài khoản kinh doanh trên các nền tảng số.

Đề án không phủ nhận những gì người dân đã làm trước đó, mà định hướng lại mục tiêu: sáng tạo nội dung không chỉ để có lượt theo dõi, mà để bán được nông sản, thu hút khách du lịch, quảng bá văn hóa bản địa. Các lớp tập huấn kỹ năng số về dựng video chuyên nghiệp, livestream bán hàng, SEO nội dung, xây dựng thương hiệu cá nhân gắn với sản phẩm địa phương liên tục được mở. Nhiều người từng chỉ quay vlog đời sống nay đã tích hợp thêm giới thiệu sản phẩm, hướng dẫn đặt tour, review điểm du lịch.

Từ một người trẻ làm nội dung số, Nguyễn Trung Thành, sinh năm 2001, thôn Nà Khà gây dựng thành công kênh "Hạc Vlog" với 318.000 lượt theo dõi, xoay quanh cuộc sống thường nhật đậm chất xứ Tuyên: từ đan rọ bắt cá, làm thuyền đi trên lòng hồ thủy điện, đến cách chế biến các món ăn đặc sản vùng cao. Kênh không chỉ mang lại nguồn thu ổn định cho Thành mà còn góp phần quảng bá văn hóa, du lịch quê hương.

Mới đây, Thành đã phối hợp cùng lãnh đạo xã tổ chức phiên livestream bán bí xanh giúp bà con. Chỉ sau hơn hai giờ lên sóng, hơn một tấn bí xanh đã được chốt đơn thành công, khối lượng tiêu thụ mà trước đây, dù mang ra bán cả tuần ở các phiên chợ cũng chưa chắc làm được. Từ một người từng chỉ chú trọng lượt xem, Thành và nhiều bạn trẻ khác giờ đây gắn nội dung số với việc tiêu thụ nông sản, đưa khách về bản, tạo nên sự gắn kết tự nhiên giữa du lịch cộng đồng, bảo tồn văn hóa và kinh tế số.

Hiện xã Lâm Bình đã hình thành khoảng 60 kênh mạng xã hội chuyên biên tập nội dung về đời sống, văn hóa, cảnh quan thiên nhiên. Điểm khác biệt lớn nhất của mô hình Lâm Bình là đưa sáng tạo nội dung trở thành một phần của chính sản phẩm du lịch, chứ không dừng ở việc khuyến khích người dân làm YouTube hay TikTok đơn thuần. Du khách đến đây, ngoài tham quan, nghỉ dưỡng, trải nghiệm văn hóa bản địa, còn cùng người dân đi rừng, xuống suối, lên nương, học nấu món ăn truyền thống, khám phá nghề dệt thổ cẩm... và tự mình ghi lại hành trình ấy dưới góc nhìn của một nhà sáng tạo nội dung.

 

Chuyển đổi số chỉ thực sự có sức sống khi mang lại lợi ích kinh tế thiết thực, giúp người dân nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống. Làn sóng "Chợ số - Nông thôn số" đang lan tỏa mạnh mẽ tới 124 xã, phường trên địa bàn tỉnh là minh chứng rõ nét nhất cho điều đó.

Điển hình tại xã Tân An, trang Fanpage "Chợ số - Nông thôn số xã Tân An" do Hội Liên hiệp Phụ nữ xã thành lập từ tháng 4/2026 đã trở thành điểm giao thương trực tuyến sôi động. Ban quản trị gồm 15 thành viên đảm nhận từ khâu chụp ảnh, đăng bài, kiểm định chất lượng đến chốt đơn, giao hàng. Các nông sản quen thuộc như lợn đen, vịt bầu, măng ớt, trứng gà ta... trước đây phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái ép giá, nay được tiêu thụ nhanh chóng trên không gian mạng.

Chỉ sau hơn ba tháng vận hành, mô hình tại Tân An đã kết nối tiêu thụ thành công hơn 15.000 quả trứng gà ta cùng hàng tấn nông sản địa phương.

Tương tự, tại các xã Pờ Ly Ngài, Lùng Tám, Khuôn Lùng, Vĩnh Tuy, Kiên Đài, các hội chợ số, phiên chợ số gắn với quảng bá sản phẩm OCOP được tổ chức thường xuyên, mở ra không gian tiêu thụ mới cho nông sản địa phương.

Điểm khác biệt trong cách làm của Tuyên Quang là không coi chuyển đổi số là nhiệm vụ riêng của ngành công nghệ hay cơ quan quản lý nhà nước.

Hơn 80 năm trước, phong trào Bình dân học vụ đã xóa nạn mù chữ cho hàng triệu đồng bào. Hôm nay, Tuyên Quang viết tiếp tinh thần ấy bằng cuộc vận động xóa "mù số". Toàn tỉnh hiện có hơn 3.900 Tổ công nghệ số cộng đồng với trên 20.250 thành viên, phủ khắp thôn, bản, tổ dân phố. Lực lượng nòng cốt gồm bí thư chi bộ, trưởng thôn, công an xã, đoàn thanh niên, hội phụ nữ... kiên trì "đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng" để cầm tay chỉ việc. Người dân được hướng dẫn trực tiếp từ cài đặt VNeID, tạo tài khoản định danh, nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, đến cách bảo vệ thông tin cá nhân trên không gian mạng.

Sự sáng tạo còn thể hiện rõ qua cách làm cụ thể ở từng địa phương. Tại xã Quảng Nguyên, mô hình "Đồng hành hỗ trợ dân tại chỗ" và "Ngày thứ Bảy số" được duy trì định kỳ, cán bộ xã trực tiếp hướng dẫn người dân, đặc biệt là người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số, thực hành dịch vụ công, mở tài khoản thanh toán điện tử. Tại xã Thàng Tín, lực lượng đoàn thanh niên phối hợp với công an xã cắm chốt tại các phiên chợ vùng cao để hỗ trợ kỹ thuật số trực tiếp cho bà con. Trong khi đó, xã Đường Hồng lồng ghép phong trào "Bình dân học vụ số" vào Trung tâm học tập cộng đồng, từng bước biến việc học công nghệ thành nhu cầu tự giác của mỗi gia đình.

Anh Việt cho rằng cách làm "đi cùng nhịp sống" của bà con như vậy hiệu quả hơn nhiều so với việc mở lớp tập trung, bởi người dân vừa quen việc, vừa không phải bỏ dở công việc mưu sinh.

Ở góc độ ngành, Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang đã phát động chiến dịch "Mỗi học sinh - một người thân được hỗ trợ kỹ năng số". Học sinh trở thành những "tuyên truyền viên nhí" hướng dẫn cha mẹ, ông bà sử dụng ứng dụng số. Đồng thời, ngành giáo dục tỉnh đã tạo bước đột phá khi vận hành 9 chatbot "Trợ lý AI dạy học và quản lý" (trong đó có 2 mô hình ứng dụng công nghệ RAG) và hệ thống chatbot AI tích hợp trên website, Zalo OA để tư vấn, giải đáp nghiệp vụ hành chính 24/7 cho giáo viên, học sinh.

Hiệu quả từ những mô hình thực tiễn ở Lâm Bình, Tân An, Quảng Nguyên hay ngành giáo dục đã chứng minh hướng đi đúng đắn của Tuyên Quang trong việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW. Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh, Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) của Tuyên Quang hiện vững vàng trong nhóm khá của khu vực trung du và miền núi phía Bắc.

 Chỉ tính riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, tỉnh đã tổ chức 26 lớp tập huấn, bồi dưỡng nhằm nâng cao kỹ năng chuyển giao các giải pháp kỹ thuật, công nghệ về chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ số. Các lớp tập huấn được triển khai cho đội ngũ công chức, viên chức tại 55 xã, phường với 1.785 học viên tham gia; đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ các Tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn thuộc 28 xã với 2.833 học viên tham gia, nâng tổng số học viên được tập huấn, bồi dưỡng lên 4.618 người. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức, năng lực số và kỹ năng ứng dụng công nghệ số cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và Nhân dân trên địa bàn tỉnh.

Giữ vững phương châm "làm điểm - làm nhỏ - làm chắc - nhân rộng", Tuyên Quang đang biến công nghệ số thành động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đưa quê hương cách mạng vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên số.